Morgunblaðið - 17.01.1981, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 17.01.1981, Blaðsíða 24
24 MORGUNBLAÐID, LAUGARDAGUR 17. JANÚAR 1981 ptargtmMafrifr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Ritstjórnarfulltrúi Fréttastjóri Auglýsingastjóri hf. Arvakur, Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guömundsson. Björn Jóhannsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aöalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskriftargjald 70 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 4 kr. eintakiö. Wallenberg- vitnaleiðslurnar Síðast liðinn fimmtudag hófust í Stokkhólmi tveggja daga „réttarhöld" þar sem reynt verður að sanna svo óyggjandi sé að Raoul Wallenberg, sænskur sendiráðsmaður, sem hvarf í Budapest í lok heimsstyrjaldarinnar síðari, sé enn á lífi og sitji bak við lás og slá í Sovétríkjunum. Wallenberg ávann sér heimsfrægð fyrir að bjarga a.m.k. 20.000 ungverskum gyðingum, sem ella hefðu hafnað í gasklefum nazista, en hann þótti sýna" óvenjulega dirfsku við þau björgunarstörf. Eftir að Sovétherinn náði Budapest var Wallenberg tekinn í það sem kallað var „verndargæzla". Skommu síðar neituðu Sovétmenn allri vitneskju um Wallenberg. Það var ekki fyrr en tólf árum síðar, 1957, að Andrei Gromyko, sem þá var aðstoðarutanríkisráðherra Sovétríkjanna svaraði síendurtekn- um fyrirspurnum Svía með því að upplýsa að hinn löngu týndi sendiráðunautur hefði dáið úr hjartaslagi í Lubyanka-fangels- inu í Moskvu þegar á árinu 1947. Síðan hefur öllum tilraunum sænskra stjórnvalda til þess að fá vitneskju um afdrif Wallenbergs verið svarað með algjörri þögn. Það er Raoul Wallenberg-stofnunin, ásamt hinni alþjóðlegu Sakharovnefnd, sem efnir til Wallenberg-vitnaleiðslanna. Þær hófust í fyrradag í Grand Hotel í Stokkhólmi að viðstöddu fjölmenni. Þeim er ætlað að varpa ljósi á örlög þessa sænska stjórnarerindreka, sem hvarf í fangabúðum Sovétríkjanna fyrir 36 árum. Ola Ullsten, utanríkisráðherra Svía, lýsti því yfir við upphaf vitnaleiðslanna, að sænska stjórnin hefði aldrei tekið gildar yfirlýsingar Sovétstjórnarinnar um að Wallenberg hafi endað ævi sína í fangelsi í Moskvu 1947. Meðal fulltrúa í hinni alþjóðlegu dómnefnd í Stokkhólmi eru Simon Wisenthal, hinn heimskunni leitarmaður að þýzkum stríðsglæpamönnum, og Jurij Novikov, landflótta geðlæknir frá Sovétríkjunum. Það sem mesta athygli hefur vakið varðandi þessi „réttar- höld" eru staðhæfingar ýmissa kvenna og karla, sem kynnst hafa sovézkum fangabúðum af eigin raun, þess efnis að Wallenberg sé geymdur í sérstökum búðum fyrir fanga, sem yfirvöld í Kreml hafa lýst opinberlega látna, einskonar „fangelsi fyrir framliðna". Sovézka fréttastofan Tass hefur fordæmt þessar vitnaleiðslur og telur þær ögrunaraðgerðir. En þær vekja engu að síður alheimsathygli. Wallenberg-málið hefur enn á ný ýtt duglega við samvizku heimsins. Það er þó aðeins eitt dæmi af ótalmörgum, sem öll vitna á einn veg um þá þjóðfélagsgerð, sem þróast hefur á grunni sósíalismans í ríkjum A-Evrópu. Einstaklingurinn, réttur hans og velferð, skipta ekki miklu máli í þessu forysturíki sósíalismans í veröldinni. Samstaða lýðræðisafla För Lech Walesa og fleiri leiðtoga pólskra verkamanna í páfagarð hefur vakið verðskuldaða athygli. „Við erum ekki stjórnmálahreyfing," sagði hann við páfa, „höfum aðeins skuldbundið okkur til að berjast fyrir réttindum einstaklingsins, sem eru allsstaðar hin sömu, þrátt fyrir öll landamerki." Pólskir verkamenn og bændur standa nú í ströngu í baráttu fyrir réttindum, sem þykja sjálfgefin á Vesturlöndum. Spurn- ingin er hinsvegar, hvort almenningur í V-Evrópu og N-Amer- íku gerir sér nægilega grein fyrir vægi þessara réttinda, vegna þess að þau þykja svo sjálfsögð, eða þeirri hættu, sem getur verið á glötun þeirra. Meirihluti mannkyns og þjóða býr hvorki við lýðræði né þingræði, í vestrænum skilningi þeirra orða, og þjóðfélagsgerð alræðisins hefur sótt í sig veðrið á næstliðnum árum. Um 100 milljónir manna í Angóla, Eþíópíu, Afganistan, Mosambique, Laos, Kambódíu o.fl. ríkjum hafa þannig lotið að miðstýrðu eins flokks kerfi á sl. sex árum. Hættan, sem steðjar að þjóðfélagsgerð þingræðis og lýðræðis, kemur ekki einungis utan frá, enda gegn henni spornað með varnar- og samtakamætti Atlantshafsríkja. Hún stafar einnig innan frá: af værukærð borgaralega þenkjandi fólks og stjórnmálaöflum, sem stefna leynt og ljóst að því að breyta þjóðfélagsgerð okkar að sósíalískum stjórnarháttum. Þess vegna er þörfin á samstöðu lýðræðisafla ekki einungis nauðsynleg út á við, heldur ekki síður á heimavettvangi. Hjörtur stjóri. Fálsson, dagskrár Sigmar B. Hauksson, stj. vettvangi". Vilhjálmur Hjálmarsson, form. útvarpsráðs. Gagnrýnin í Ríkisútvarpi: Engin ákvörðun tek- in um áf ramhald! — segir dagskrárstjóri Fyrir skemmstu sendi Félag íslenskra leiklistargagnrýnenda frá sér yfirlýsingu, þar sem því er fagnað, að „gagnrýni um leikhús og bókmenntir", eins og það er orðað, skuli nú flutt reglulega í hljóðvarpi. Hér mun átt við listgagnrýni i útvarpsþættinum ...V vettvangi", sem sendur er út eftir kvöldfréttatima kl. 19, virka daga. — Það hefur engin ákvörðun verið tekin um það, hvort slík gagnrýni verði um alla framtíð, sagði Hjörtur Pálsson, dagskrár- stjóri útvarps í samtali við Mbl. Hún er í útvarpsþætti, sem ábyggilegt er að verður ekki óbreyttur til eilífðarnóns, en á meðan sá þáttur er í óbreyttu formi, lifir gagnrýnin. Útvarpið hefur m.a. því hlutverki að gegna, aö fjalla um menning- armál og listir og það ræðst af ýmsu með hverjum hætti það er gert. Enginn hefur sjálfsagt bú- ist við því að útvarpið fitjaði ekki upp á nýjungum í þeim efnum. Annars vil ég ekki kalla þessa listgagnrýni i þættinum „Á vettvangi" sérstaka nýjung. Gagnrýni hefur áður verið hald- ið uppi í útvarpi með öðru formi. Nei, ég held þessi gagnrýni hafi alla jafna líkað vel, a.m.k. hefur okkur útvarpsmönnum ekki borist neinar kvartanir þar að lútandi, nema frá aðilum sem telja sig hafa orðið fyrir barðinu á gagnrýninni og á ég þar við leikhúsgagnrýnina, sem öllum er kunn, sagði dagskrárstjóri út- varps, Hjörtur Pálsson. Sigmar B. Hauksson umsjón- armaður þáttarins „Á vett- vangi", kvað leiklistargagnrýni hafa byrjað í útvarpi í Morgun- pósti hans og Páls Heiðars Jónssonar fyrir einu ári eða svo. — Þegar „Á vettvangi" kom í stað Víðsjár, sagði Sigmar, þá var mér falið að sjá um menn- ingarþætti svokallaða í útvárpi. Bæði ég og dagskrárstjóri erum ákveðið þeirrar skoðunar, að gagnrýni eigi heima í hljóðvarpi, sem öðrum fjölmiðlum. Þess vegna er hún tilkomin gagnrýnin í mínum þætti, sem Félag leik- listargagnrýnenda hefur nú fagnað opinberlega. — Ákvörðunin um gagnrýni í hljóðvarpi er semsé ekki tekin í samráði við útvarpsráð? — Já, það má segja það. Annars hefur það komið skýrt fram, held ég mér sé óhætt að segja, að útvarpsráð sé fylgjandi slíkri gagnrýni í hljóðvarpi. í haust er leið, flutti Jón Viðar Jónsson harða gagnrýni á starf- semi Þjóðleikhússins, sem for- maður Þjóðleikhúsráðs, Harald- ur Ólafsson, mótmælti harðlega í bréfi skrifuðu útvarpsráði. 1 bréfinu var því jafnvel hótað að láta á það reyna fyrir dómstól- um hvort útvarpinu væri leyfileg þvílík gagnrýni. Útvarpsráð svaraði þessu bréfi og þar kom fram, að útvarpsráð er fylgjandi -slíkri gagnrýni í hljóðvarpi. — Hverjir eru þessir gagn- rýnendur? — Ég vil fyrst taka það fram, sagði Sigmar, að aðalvandamálið við gagnrýni sem þessa er að fá til hennar hæft fólk og það held ég mér hafi tekist: Jón Viðar Jónsson, leikhúsfræðingur, fjall- ar um leiklist, Vésteinn Ólason, lektor, og dr. Eysteinn Sigurðs- son um bókmenntir, Ásgeir Ás- geirsson, enskmenntaður sagn- fræðingur, og Guðmundur Magnússon B.A. sjá um sagn- fræðileg efni og þarað lútandi rit og Ingibjörg Haraldsdóttir um kvikmyndagagnrýni. Þetta fólk allt er ráðið til útvarpsins, eða þáttarins, líkt og gagnrýnendur dagblaðanna. Og ég vil taka það fram að okkar gagnrýni er ekki aðeins fyrir jól, heldur átta mánuði ársins. I kvöld byrjar tónlistargagnrýni í höndum Leifs Þórarinssonar, eftir 10 daga eða svo myndlistargagn- rýni og væntanlegur er annar leiklistargagnrýnandi. — Hvað ræður vali bóka í þessa gagnrýni? — Bækurnar eru valdar af gagnrýnendunum í samráði við stjórnendur þáttarins, og eins er með annað sem gagnrýnt er. — Og hvað ræður ykkar vali á bókum? — Það er margt sem kemur þar til. Við stefnum að því að fjalla um sem flestar frumsamd- ar bækur á íslensku. Og við reynum að taka umtalaðar bæk- ur til umfjöllunar, en eins og ég segí, það kemur margt til, sagði Sigmar B. Hauksson. Vilhjálmur Hjálmarsson, formaður útvarpsráðs, vildi ekk- ert láta hafa eftir sér um þetta mál, það hefði sér vitandi ekki verið fjallað um það í útvarps- ráði, utan gagnrýnin á Þjóðleik- húsið og verkefnaval þess, frá því í haust. ólafur R. Einarsson fyrsti varaformaður útvarpsráðs, sagði Mbl. að þessi listgagnrýni hefði ekki sérstaklega verið rædd í útvarpsráði, að undanskilinni gagnrýni Jóns Viðars Jónssonar á leikriti Þjóðleikhússins Dagur og nótt. — Þá leit útvarpsráð svo á, sagði Ólafur, að sjálfsagt væri að halda uppi slíkri gagnrýni, en það var lagt til við Sigmar, hann fengi sér fleiri hæfa menn til gagnrýninnar, svo þar væru ekki æviniega á ferð þeir sömu, en Sigmari hefur reynst það mjög erfitt. Okkur ber að fjalla um menn- ingarleg efni út frá ýmsum hliðum. Og mér finnst rétt að halda uppi slíkri gagnrýni, sem hér um ræðir. Fram til þessa hafa bækur verið kynntar í útvarpi með fréttatilkynningum bókaforlaganna og ennfremur í þættinum „Á bókamarkaðnum". En hér er semsé farið inn á nýjar brautir, sem eru að vissu leyti vandmeðfarnar, en engu að síður tel ég rétt, við freistum þess að halda uppi slíkri gagn- rýni, sagði varaformaður út- varpsráðs. Grunnskólakennarar í Reykjavík: Kjarasamningurinn haldi fullu gildi sínu út samningstímann FUNDUR fulltrúaráðs Stétt- arfélags grunnskólakennara í Reykjavík, S.G.R., sem hald- inn var 12. janúar síðastlið- inn, mótmælir harðlega að enn einu sinni skuli ríkisvald- ið einhliða rifta kjarasamn- ingum opinberra starfs- manna nokkrum mánuðum eftir undirritun þeirra. I ályktun fulltrúaráðs S.G.R., sem samþykkt var samhljóða segir: Kjarasamn- ingur sá, sem gerður var í ágúst síðastliðnum milli B.S.R.B. annars vegar og fjár- málaráðherra fyrír hönd ríkis- sjóðs hins vegar, var af fjár- málaráðherra talinn raunhæf- ur miðað við ástand efna- hagsmála þjóðarinnar. 011 launþegafélög, sem síðar hafa samið um kjarabætur eða verið dæmdar þær, hafa feng- ið mun meiri launahækkanir en félög innan B.S.R.B. náðu fram í sínum samningi. Það er því krafa fulltrúa- ráðs S.G.R., að kjarasamning- urinn, sem undirritaður var í ágúst síðastliðnum haldi full- komlega gildi sínu út samn- ingstímann.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.