Morgunblaðið - 03.02.1981, Síða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 3. FEBRÚAR 1981
Séra Heimir blaðar í einni bók-
anna; Kirkjusögum Finns Jóns-
sonar biskups i Skálholti.
Þennan tíma allan hef ég ekki
orðið neins þess vísari, er gæfi
tilefni til að fullyrða að safnið
„liggi undir stórskemmdum", eins
og Guðrún Helgadóttir fullyrti
fyrir fáum dögum."
Mörgu ábótavant
á Skálholtsstað
„Fáum ætti að vera það ljósara
en mér, hve mörgu er ábótavant á
Skálholtsstað" heldur séra Heimir
áfram. „Við, sem hér búum, svo og
aðrir velunnarar staðarins, höfum
seint og snemma vakið athygli á
því, að brýnt er að efla Skálholt til
muna að fjárframlögum, enda
hefur staðurinn búið við fullkomið
fjársvelti af hálfu ríkisvaldsins
um árabil.
Ef aðgerðir Guðrúnar Helga-
dóttur verða til að hvetja stjórn-
völd til stórátaka í málefnum
Skálholts, er vel að verið. Augljós-
lega þarf að byggja yfir bókasafn-
ið, en ekki síður að fá til þess
sérfróðan mann til að skipa því
niður og annast það. Hins vegar
verður ekki séð, að safninu — né
heldur Skálholtsstað — sé greiði
gerður með hæpnum aðdróttun-
um, sem ekki er í neinu samræmi
við raunveruleikann og rugla öll-
um áherslum þessa máls: Fjár-
veitingar er þörf, en ekki ónota í
garð þeirra, sem hér eru að reyna
að vinna verk sín við þröngan
kost.“
Skólinn vel sóttur
nemendur á biðlista
— Því hefur verið haldið fram,
að Lýðháskólinn sé illa sóttur.
Hvað vilt þú segja um það?
í turni Skálholtskirkju
Grein: Anders Hansen. Myndir: Ragnar Axelsson.
Bókasafnið umdeilda
í Skálholti:
Fjöldi
dýrgripa
í þurri og
eldtraustri
geymslu
Ekki verður séð að safn-
ið liggi undir skemmdum
All miklar umræður hafa að undanförnu spunnist um
bókasafn Þorsteins heitins Þorsteinssonar sýslumanns,
sem geymt er í Skálholti, í kjölfar fyrirspurnar
Guðrúnar Helgadóttur alþingismanns til kirkjumála-
ráðherra í síðustu viku á Alþingi. í svari ráðherra,
Friðjóns Þórðarsonar, kom fram að hann teldi safnið í
þokkalegu ástandi, en þingmaðurinn taldi á hinn
bóginn að það lægi undir skemmdum. Af þessu tilefni
fóru blaðamaður og ljósmyndari Morgunblaðsins austur
í Biskupstungur, kvöddu dyra hjá séra Ileimi Steinssyni
skólameistara Skálholtsskóla, og báðu leyfis að fá að
líta safnið augum.
Mestur hluti safnsins er í hillum. en nokkuð er þó i tré- og
pappakossum á gólfi. Þar er einkum um að ræða bækur er ýmsir
aðilar hafa gefið safninu eftir að safn Þorsteins sýslumanns var
keypt, bæði innlendar bækur og erlendar, fæstar gamlar.
„Ekkert að fela*
„Nei, það er síður en svo að ég
hafi nokkuð á móti því að þið lítið
á safnið, ég hef ekkert að fela í
þessu rnáli" sagði Heimir er við
höfðum borið upp erindið. „Hér í
Skálholti er verulegt magn bóka"
sagði Heimir, „en stofn þessa
safns er, eins og fram hefur
komið, bækur sem fyrrum voru í
eigu Þorsteins Þorsteinssonar
sýslumanns. Þjóðkirkjan keypti
safn Þorsteins af Kára Borgfjörð
Helgasyni árið 1965, og að gefnu
tilefni skal tekið fram að kaupverð
þess var þá 3,5 milljónir gamalla
króna, samkvæmt upplýsingum
biskups."
Heimir bauðst síðan til að sýna
blaðamanni safnið, en meiri hluti
þess, og þar með taldar allar
verðmætustu bækur þess, er
geymdur í turnherbergi í Skál-
holtskirkju. Aðgang að herberginu
sagði Heimir að fáir hefðu. Til að
komast þangað þarf að Ijúka upp
þrennum dyrum, og ganga að þeim
þrír mismunandi lyklar. Milli
kirkjulofts og turnherbergis er
eidvarnarhurð, en turninn er
steinsteyptur í hólf og gólf, og
þannig aðskilinn frá sjálfu kirkju-
skipinu.
Ilefur fylgst með safninu
frá hausti 1979
Er inn í bókaherbergið kom, var
þar þægilegur ylur til inniveru, en
úti var næðingur og lítilsháttar
hríðarhraglandi. I herberginu eru
tveir rafmagnsofnar, en kirkjan
sjálf er að öðru leyti kynt með
hitaveituvatni.
Gluggum virtist vera vel við
haldið, og í herberginu voru fimm
eða sex tvöfaldar glerrúður, sem
setja má í glugga fyrirvaralaust ef
rúða kynni að brotna af einhverj-
um ástæðum. Ekki var að finna
raka í herberginu, hvorki í glugga-
sillum eða á gólfi, og kvaðst
Heimir ekki hafa orðið raka var
þann tíma er hann hefur litið eftir
safninu. Þó kæmi það fyrir að
lítilsháttar slagi kæmi í glugga í
miklum hitabreytingum, en aldrei
hefði það þó orðið það mikið að
rynni niður á gólf. Gluggum sagði
hann vel við haldið, og hefði til
dæmis verið skipt um gler í
nokkrum þeirra í sumar, þar sem
það sem fyrir var þótti ekki nógu
öruggt lengur.
Meginhluti bókanna er í hillum
við einn vegg turnherbergisins.
Þar eru engir gluggar, en hillurn-
ar rennihurðir úr járni, og standa
bækurnar hvorki út við vegg né á
gólfi. — Hluti safnsins er svo í tré
og pappakössum á gólfi, en þar er
einkum um að ræða bækur sem
Skálholtsstað hafa áskotnast eftir
að safn Þorsteins sýslumanns var
keypt. Þá eru nokkrar bækur
notaðar af nemendum Skál-
holtsskóla, samkvæmt heimild
biskups, sagði Heimir. Þar er
einkum um . að ræða skáldverk
höfunda, íslenskra, frá þessari öld,
Gunnar Gunnarsson og fleiri.
„Ég tók að mér að fylgjast með
ástandi bókanna í turni kirkjunn-
ar haustið 1979“ sagði Heimir, „en
það var að beiðni Sveinbjörns
Finnssonar ráðsmanns hér í Skál-
holti. Upp frá því höfum við, ég og
konan mín, farið reglulega í turn-
herbergið og reyndar dvalið hér
löngum stundum, enda ekki í kot
vísað þar sem safnið góða er.
„Já, það er rétt, að í ræðu þeirri,
sem er upphaf þessa máls, lét
Guðrún Helgadóttir þess getið að
Skálholtsskóli sé „illa sóttur."
Þetta er ekki rétt og verður ekki
skilið, hvað þingmanninum geng-
ur til slíkrar fullyrðingar.
Skálholtsskóli er lítil stofnun og
hefur einungis rúm fyrir tuttugu
nemendur á heimavist. Þau ár,
sem skólinn hefur starfað, hefur
hann að jafnaði verið fullsetinn og
ríflega það, enda er reynt að hýsa
einn og einn nemanda í heimahús-
um á staðnum. Umsóknir um
skólavist hafa yfirleitt verið
nokkru fleiri og stundum mun
fleiri en nemur afkastagetu skól-
ans. Nemendur eru þannig orðnir
tuttugu og átta talsins á yfir-
standandi vetri, en sjö umsækj-
endur um skólavist eru á biðlista.
Lítils háttar breytingar verða á
nemendaliði við misseraskipti, en
skólinn er meira en fullskipaður
vetur hvern, og komast færri að en
vilja.
Ymsu mætti við auka, svo sem
helgarnámskeiðum leiðtoganema
nú um miðjan vetur, en með
tilkomu þeirra nálgast nemenda-
fjöldi Skálholtsskóla fjórða tug-
inn. Síst skyldi og gleymast
sumarstarf á skólanum, en við
ýmis þau tækifæri sprengja nem-
endur gjörsamlega alla ramma
skóla og staðar sakir fjölmennis.
Hér er svosem ekki ástæða til að
státa af neinu, en fullyrðingar um
það, að skólinn sé „illa sóttur"
ellegar að hann nýtist á annan
hátt miður en skyldi, verða að
teljast undrunarefni þeim, er til
þekkja.
En annað er vert að nefna í
þessu sambandi: Setjum nú svo, að
Skálholtsskóli standi höllum fæti,
og gerir hann það eflaust í fjöl-
mörgu tilliti, þótt ekki geri hann
það hvað aðsókn varðar. Setjum
svo, að á skólanum okkar litla séu
margir snöggir blettir og veikir
punktar. Skyldi hann þá vera einn
um þess konar annmarka? Skyldi
nokkur stofnun á landinu, stór eða