Morgunblaðið - 03.02.1981, Síða 32

40
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 3. FEBRÚAR 1981
HÖGNI HREKKVlSI
,h&6m\,ekki m w míiramk\’
ást er...
... að lofa honum
stundum að komast
að í baðherberginu.
TM Reg U.S. Pat Off —«11 ríghts r<
c 1978 Los Angetes Times Syrxlicate
Hugsaöu þér. á mortrun eru það Kesturinn hér við hliðina á yður
fimm ár síðan. — bað er alveg neitar að horða súpuna. 'ann
yfirgengileKt hve timinn er afþakkaði þetcar hann heyrði til
fljótur að líða? yðar!
COSPER
Ef ég má nota símann, skal ég hrinRja strax á
múrara og trésmið!
Tvö rit sem láta
lítið yfir sér
Skúli Maxnússon. Keflavík,
skrifar:
„Agæti Velvakandi.
Skömmu fyrir sl. áramót komu
út tvö tímarit sem mér finnst
ástæða til að drepa á. Orsökin til
þess er sú, að rit þessi láta lítið
yfir sér, en eru grundvöllur að
merku starfi og hafa vafalaust
ekki mikla útbreiðslu enn sem
komið er.
Safnamál
Fyrra ritið er Safnamál, sem
gefin eru út af Héraðsskjala- og
bókasöfnunum á Sauðárkróki. Er
það fjórði árgangur ritsins sem nú
kemur út.
í Safnamálum er að finna marg-
víslegar upplýsingar um störf
safnanna á Sauðárkróki og þar er
birtur gamall fróðleikur varðandi
skagfirska sögu og menningu.
Birtar eru gamlar ljósmyndir, þar
sem lesendur eru beðnir að láta
frá sér heyra ef þeir þekkja
viðkomandi fólk á myndum. I fyrri
árgöngum hafa og birst fleiri
slíkar myndir, enda er ljóst, að
slíkt hefur orðið til bjargar ýms-
um fróðleik, sem ella hefði glatast.
Safnamál eru 36 síður í litlu
broti og frágangur hinn besti.
Það sem koma skal
A Sauðárkróki er komin mjög
góð aðstaða til notkunar safn-
anna. I Safnahúsinu er skjala- og
bókasafn, þar sem þeir Hjalti
Pálsson og Kristmundur á Sjávar-
borg ráða ríkjum.
I kjallara Safnahússins er að-
staða fyrir gesti til dvalar á
meðan þeir þurfa að nota gögn
safnanna. Er slík aðstaða senni-
lega fágæt í söfnum hérlendis, en
er vissulega það sem koma skal.
Ljóri
Ljóri heitir seinna ritið sem
mig langar að ræða um. Það er
nýtt af nálinni, 1. tbl. 1. árgangs.
Er því ætlað það hlutverk að vera
fréttablað minjasafna og málgagn
safnmanna. Ennfremur að birta
skrif um safnamál eftir því sem
þarf.
Aðstandendur Ljóra eru aðal-
lega starfsmenn Þjóðminjasafns,
en í ritnefnd eru: Árni Björnsson,
Guðmundur Olafsson og Lilja
Árnadóttir.
Rit eins og Ljóri á tvímælalaust
rétt á sér, og hefði átt að vera
komið út fyrr. En það kemur í
kjölfar meiri umræðna um minjar
og minjavörslu, en áður var, og um
leið og ungu fólki með menntun á
þeim sviðum hefur fjölgað.
Skúll Magnússon
Meðal efnis Ljóra má nefna
grein um safnmannafund í Árbæ,
grein um safnastofnanir og fjórð-
ungsminjaverði eftir Gunnlaug
Haraldsson. Ennfremur þörf
hugvekja um starfsemi Þjóð-
minjasafnsins og fjárþörf þess.
Skrifað er um rannsóknir á
Stóru-Borg og í Gautavík eystra.
Árni Björnsson ræðir um munn-
lega geymd heimilda og Nanna
Hermannsson um safnahús.
Yrði til að efla lít-
il ok févana byggðasöfn
Ég tel, að greinar þeirra Gunn-
laugs um safnastofnanir, og Guð-
mundar Ólafssonar um Þjóð-
minjasafnið séu hinar þörfustu
hugvekjur þessa rits. Þar tengist
saman sá vettvangur sem söfnun
og varðveisla minja byggir á.
Bagalegast er féleysið og ljóst er,
að nauðsyn er á að efla mjög
samvinnu byggðasafna og Þjóð-
minjasafns til mótunar á ákveð-
inni stefnu í þessum málum.
Forðast ber þó of mikla miðstýr-
ingu frá Reykjavík, og hygg ég, að
fjórðungsminjaverðir geti e.t.v.
orðið þar nokkur hemill á. Hug-
myndin um slíka minjaverði er
góð, og framkvæmd hennar yrði
vafalaust til að efla mjög hin litlu
og févana byggðasöfn.
í þágu skóla
og almennings
Aðalatriðið hlýtur þó að verða
endurskoðun núverandi þjóð-
minjalaga. Sérstaklega þarf að
koma fjármálum safnanna á
traustari grundvöll. Um leið þarf
að sjá til þess, að ungt fólk, með
sérmenntun á sviði þjóðhátta- og
fornleifafræði, fái störf við sitt
hæfi.
Með tilkomu laga um héraðs-
bókasöfn um 1956 varð skjótt
breyting á högum lestrarfélaga og
bókasafna í landinu. Áður flutu
slík söfn á áhuga viðkomandi
héraðsmanna og valt þá vitanlega
á ýmsu um framkvæmdir. En í
kjölfar bókasafnslaga urðu víða til
mjög góð héraðsbókasöfn, sem
gegna mikilvægu hlutverki á sín-
um svæðum, bæði í þágu skóla og
almennings.
Kjörinn Krundvöllur
Svipaða sögu er að segja um
minjasöfn, þau eru háð misjöfnum
skilningi sveitarstjórna og bera
þess víða merki. Með stöðugt
breyttum atvinnuháttum verður
því brýnni þörf fyrir endurskoðun
laga um minjasöfn. Munurinn er
hins vegar sá, að þegar lög um
almenningsbókasöfn voru sett, var
lítið um sérmenntaða bókaverði,
en í dag er aftur á móti hópur
ungs fólks með menntun í þjóð-
hátta- og fornleifafræði, sem ekki
fær störf við hæfi. Því er mikil
hætta á, að starfskraftar þessa
fólks komi ekki að neinum notum,
að það leiti annað, ef ekki verður
breyting á. Er þá illa farið.
Ég held, að stofnun safnmanna-
félags og útgáfa Ljóra sé þarft
framlag, og kjörinn grundvöllur
til að efla umræðu um þessi mál,
sem aðkallandi er að taka til
endurskoðunar."
Fullyrðingar
og skýringar
Þorsteinn Guðjónsson skrifar:
„Það er eitt aðaleinkennið á
skrifum Christians G. Favre, sem
verið hafa að birtast í Velvakanda
og Lesbók að undanförnu, hve
mörkin eru þar óljós milli þess,
sem maðurinn heldur fram frá
sjálfum sér, og þess sem hann
hefur eftir öðrum — því sem var
fyrir 500 árum, fyrir 2500 árum,
5500 árum og hver veit hvað langt
aftur. Hann er t.d. að fræða okk'jy
. i - . , . ' ~e' "°rið rauður á
a þvi að Adam nai. . .
hörund og komið frá rauðri plán-
etu, en það kemur ekki skýrt fram,
hvort hann heldur þetta sjálfur,
eða hvort hann ætlar fornum
riturum að hafa haldið það. Og
hann segir að Forn-Egyptar hafi
verið að reisa Pýramídann mikla
J. 500 ár“, með tilhjálp „Guða“
(framfaramannkyns í öðru sól-
hverfi), en hann skýrir á engan
hátt hvernig „áætlunarfluginu"
milli Guða og Egypta hafi verið
háttað, né hvernig hann kemur því
heim við afstæðiskenningu sína að
slíkt hafi getað gerzt, né heldur
skýrir hann frá því, hann
heldur sjálfur um slíkar heini-
sóknir í nútíðinni. Það skyldi þó
aldrei vera að hann aðhylltist
skýringar Nýalssinna í þeim efn-
um? Ef svo skyldi vera, þá væru
allar deilur um þetta af misskiln-
ingi sprottnar, og yrði þá að taka
málið allt upp að nýju. En á
meðan skoðanir hans og skýringar
koma ekki fram, VSrður UÖ hsláá
sig við heimildagagnrýnina, og
þar sýnist mér Christian standa
',<*Öið höllum fæti.
Uai.v.
Einkennilega miKio .
nöp við allt grískt
Það sem á hinn bóginn einkenn-
ir skrif þessa manns — sem ég hef
lesið vegna þess að þau standa í
mínum eftirlætisdálkum — er sú
rótgróna óvild, sem hann virðist
bera til svo margra þekktra
manna úr mannkynssögu, sem
hann minnist á: Chúfú eða Keops,
sem Pýramídinn mikli er kenndur,
verður hjá honum „hégómlegur
konungur“ (sem eignaði sér verk
geimfaranna!) — en Keopsnafnið
á þessum sama faraó, 2000 árum
síðar þannig ritað, kallar har.r.
afbökun, líklega mest af því að það
er grískt. Christian virðist vera
einkennilega mikið í nöp við allt
grískt, fyrst við heimspeki Plat-
óns, sem hann segir að „erlendis"
þyki tilheyra „forneskjulegum
hugsunarhætti", síðan við Pýþag-
óras, sem hann telur fásinnu að
vitaö riafí L'm hnattlögum jarðar.
Og þó að' hann láti eftir
Fílólási Pýþagórasarsinna, að
hann hafi vitað slíkt, þegir hann
alveg um það sem meira er,
vitneskju hins sama um hreyf-
ingar jarðarinnar. Og um Arist-
arkos — Kópernikus forn.aldar —
!æíur hann það heita auk annars,
að „kerfi hans var allt of flókið“
o.s.frv.
Til þess er þetta allt
of vel viðurkennt -
b ' náttúrlega hægt, í þess-
j* “ . , *'"iaður á þá
um anda, að bera u..„
skoðun merkustu fræðimanna, ao
Pýþagóras hafi vitað eitthvað um
hnattlögun jarðar og um heims-
fræði yfirleitt. En ég er hræddur
um að gagnrýnandinn komist ekki
langt með þær rengingar að svo
stöddu. Til þess er þetta allt of vel
viðurkennt (sjá til dæmis Encycl-
opedia Britannica). Hann yrði þá
a.m.k. að geta skýrt hvernig það