Morgunblaðið - 03.02.1981, Page 15

MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 3. FEBRÚAR 1981
15
smá stofnun á íslandi, þessa eðlis
eða annars, geta svarið af sér alla
vankanta? Og hvaða tilgangi þjón-
ar það þá að draga fram í
þingræðu meintar ávirðingar lítils
skóla, sem er að reyna að gegna
hlutverki sínu eftir bestu sam-
visku þeirra, er að honum vinna.
Mér er spurn: Hefur hið háa
Alþingi ekkert þarfara við tíma
sinn að gera en að lítilsvirða
smávaxna menntastofnun austur í
sveitum?
Spyr sá, sem ekki veit. Hinu
skal þó við aukið, að á Alþingi
situr hópur manna, sem lagt hefur
Skálholtsskóla lið gegnum árin, en
ekki hnýtt í hann af ræðustóli.
Fjárveiting til skólans er meðal
annars ríflegri þessi misseri en
verið hefur um hríð, og er það fé
ætlað til viðgerða og bygginga-
fræmkvæmda. Þetta vil ég heils
hugar þakka öllum þeim, er þar
hafa um fjallað.
Áhugi fyrir
eflingu staðarins?
Ekki verður í fljótu bragði séð,
hvaða hvatir stjórna orðum Guð-
rúnar Helgadóttur í téðu máli.
Vera má, að áhugi fyrir eflingu
Skálholtsstaðar hafi knúið hana
til dáða. En ekki er ljóst, hvernig
það getur með góðu móti farið
saman, að berjast fyrir bættum
hag staðar og skóla, og hreyta
samtímis ónotum í stofnanirnar
báðar.
Á hinn bóginn er ekki ástæða til
að ætla, að þingmaðurinn hafi
viljandi stefnt að því að gera
Skálholti mein, enda ekki kunnugt
að heimamenn í Skálholti eða
stuðningsmenn staðarins hafi
nokkru sinni gert á hlut Guðrúnar
Helgadóttur.
Tilefni hinna ástæðulausu og
röngu fullyrðinga þingmannsins
er mér því ekki kunnugt, en vera
má að Guðrún hafi einfaldlega
talað af sér í ræðustóli. Slíkt er
vorkunnarmál og kemur fyrir
besta fólk. Undir þess konar
kringumstæðum er eitt ráð
óbrigðult: Upphlaupsmaðurinn
biður þá aðila afsökunar, er orðið
hafa fyrir áreitni hans. Afsökun-
arbeiðnin er borin fram á sama
stað og upphafleg hnýfilyrði — í
þessu tilviki í ræðustóli á Alþingi.
Séð er um að sáttarorðin berist
jafn víða og aðdróttanirnar áður.
Á þann hátt lýkur máli með
fullum sáttum. Að því búnu væri
það fagnaðarefni að vinna að
uppbyggingu Skálholtsstaðar í
nánu samstarfi við Guðrúnu
Helgadóttur, sem og alla dreng-
skaparmenn aðra.“
Prestaskóli í
_________Skálholti?__________
— í þessum umræðum hafa
komið fram hugmyndir um
prestaskóla í Skálholti, sem ýmsir
telja sig sjá annmarka á að verði
að veruleika. Hvað vilt þú segja
um það?
„Sannleikurinn er sá, að það
hefur ekki staðið til að koma hér
upp prestaskóla, eða að færa
guðfræðideild Háskóla íslands
hingað austur. Tal um slíkt er því
byggt á misskilningi. Hins vegar
hefur verið rætt um að hér megi
starfrækja eins konar endur-
menntunarstofnun fyrir presta,
námskeið yrðu haldin hér og svo
framvegis.
Einnig er ætlunin að fræðimenn
hafi hér aðstöðu í framtíðinni, og
er gert ráð fyrir því í nýrri
byggingu við skólann, sem von-
andi rís eftir ekki alltof langan
tíma. Bókasafnið gæti því komið
að margvíslegum notum hér, þó
ekki komi til prestaskóli í Skál-
holti. Enda er það svo, að ég veit
ekki hvaðan heimild til þess að
flytja safnið frá Skálholti ætti að
koma. Safnið er í eigu tiltekinnar
stofnunar — er það vilji manna að
það sé tekið og flutt eins konar
hreppaflutningum? Árið 1963 er
þjóðkirkjunni afhentur Skálholts-
staður með sérstökum lögum, og
var það í mörgu tilliti tímamóta-
viðburður fyrir kirkjuna, að hún
gerist eignaraðili á þennan hátt á
Heimir Steins-
son i bókasafn-
inu í turnher-
bergi Skálhoits-
kirkju.
Skálholtskirkja.
Meginhluti bóka-
safns borsteins
Þorsteinssonar
sýslumanns er
geymdur i eld-
traustri geymslu
i kirkjuturnin-
um.
Undir súðinni yfir kirkjuloftinu. Séra Heimir gengur þarna frá eldtraustu hurðinni, sem liggur að
stiganum upp i turnherbergið.
tuttugustu öld. Gildar ástæður
þurfa að koma til að mínu áliti, til
að breytt verði um stefnu og ég sé
ekki þau rök er gera flutning
bókasafns Skálholts nauðsyn-
legan."
Margir dýrKripir
— En svo við ræðum nánar um
safnið. Er margt merkra bóka hér
að finna?
„Já, hér er að finna marga
dýrgripi, og safnið er frekar
merkilegt vegna fágætra og verð-
mætra bóka, heldur en vegna þess
að það sé svo stórt að vöxtum, þó
vissulega sé það feiknamikið að
umfangi.
Hér er til dæmis að finna
Guðbrandsbiblíu, frumútgáfu frá
1584, auk ljósprents í vönduðu
bandi frá sjötta áratug þessarar
aldar. Hér er Þorláksbiblía prent-
uð 1644, Steinsbiblía frá 1728,
fyrsta útgáfa Passíusálma prent-
uð í Hólum 1666. Hér er barnalær-
dómsbók frá 1610, Nýja testa-
mentið frá Hólum 1609, Svonefnd
Grútarbiblía (Hendersonsbiblía)
frá 1813 og margar fleiri bækur.
Hér er til dæmis íslensk kirkju-
saga á latínu frá 1772 eftir Finn
Jónsson Skálholtsbiskup. Sú bók
er útgefin í Kaupmannahöfn árið
1772 að tilhlutan sonar Finns,
Hannesar Jónssonar, síðasta bisk-
ups í Skálholti. Þetta er eiginlega
síðasta stórafrekið á fræðilegu
sviði frá Skálholti fyrri tíma, en
þeir feðgar unnu að þessu verki á
meðan niðurlæging staðarins er
að verða algjör og kofarnir bein-
línis að hrynja yfir þá.
Margt fleira er hér í safninu,
svo sem skáldskapur frá þessari
öld, Alþingisbækur, Lovsamling
for Island, Hæstaréttardómar,
Annálar ýmsir og lagasöfn, dóma-
bækur, tímarit eins og Skírnir,
Tímarit hins íslenska bókmennta-
félags, Bjarmi, Ferðafélag íslands,
Stefnir, Gangleri, Iðunn, Víðförli
og margt fleira.
Þetta eru í sjálfu sér ekki allt
ómetanleg rit, en þó væri akkur í
þeim í flestum söfnum. Verst er að
fjárhagurinn hefur ekki leyft að
haldið væri áfram að safna í þau
rit sem til eru frá upphafi.
Margt þarf því að færa hér til
betri vegar, og auðvitað verður
safnið að komast sem fyrst í það
horf að fólk og fræðimenn hafi að
því aðgang. Enginn fagnaði því
meira en ég að Skálholtsstaður og
vegur hans verði meiri í framtíð-
inni, og allt jákvætt innlegg í
baráttu fyrir því er vel þegið."
„Þagað gat ég
þá með sanni“
Að svo mæltu kvöddum við
Heimi Steinsson Skálholtsrektor,
og hann læsti vandlega þrennum
dyrum að bókasafninu að baki
okkur. Ein þeirra er eldtraust, og
því ætti safnið ekki að vera i
hættu þótt eldur yrði laus á
staðnum, sem vonandi verður þó
aldrei framar. Eldsvoðar hafa
þegar gert nægan usla í Skálholti
og í ómetanlegum verðmætum
gamalla bóka.
Þjóðsögur segja frá því, að eitt
sinn hafi verið í Skálholti kerling
ein, er málug þótti meira en góðu
hófi gegndi. Var oftlega sett ofan í
við hana af þessum sökum, og hún
beðin að gæta tungu sinnar betur.
Þá gerðist það, að eldur kom upp í
Skálholtskirkju síðla nætur eða
snemma morguns, og sá kerling
eldinn fljótlega, en annað fólk á
staðnum varð hans ekki vart. Sú
gamla hreyfði hins vegar hvorki
legg né lið til að vekja fólk og
skýra frá eldsvoðanum, og varð
við lítið ráðið er aðrir urðu hans
varir. Þóttist kerla hér hafa náð
sér niðri á þeim er haft höfðu horn
í síðu hennar fyrir málæðið, og
heyrðist hún tuldra fyrir munni
sér: „Þagað gat ég þá með sanni,
þegar hún Skálholtskirkja brann!"
— Nú ættu bækurnar að vera
óhultar jafnvel þótt eldur komi
upp á Skálholtsstað, og jafnvel
þótt allar kerlingar þegi sem
fastast. Ekki virðist hins vegar
útlit fyrir að kerlingar verði
orðlausar komi til þess. _ AH