Morgunblaðið - 30.05.1985, Blaðsíða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUPAGUR 30. MAÍ 1985
Þrjú ung skáld gefa
út nýjar ljóðabækur
Þrjú ung skáld hafa sent frá sér nýjar Ijóðabækur.
Af því tilefni þótti Morgunblaðinu forvitnilegt að fá álit skáldanna,
þeirra Þorra Jóhannssonar, Gyrðis Elíassonar
og Sigfúsar Bjartmarssonar, meðal annars á stöðu Ijóðskáldsins
og Ijóðsins í íslensku samfélagi í dag.
Þorri Jáhaimsson
Uppsveifla
í nánd
— segir Gyrðir Elíasson, ljóðskáld
„Sé midað við lesendafjölda stendur Ijóðið höllum fæti. En ef athugaður er
fjöldi frambærilegra skálda, þá er ástandið ekki verra en vant er. Hvað
lesendur og kaupendur varðar, vona ég að öll sú umræða sem undanfarið
hefur átt sér stað, eigi eftir að ýta við þeim. Annars kann svo að fara að
skáldum reynist enn erfiðara að koma Ijóðum sínum út en verið hefur.“
Það er mikið
efasemdaverk
að yrkja
— segir Þorri Jóhannsson
„Það er örugglega jafn erfitt að vera Ijóðskáld í dag eins og alltaf. Til þess
að yrkja þurfa menn að búa til sitt eigið forrit og lifa einir með hugsunum
sínum og efa án utanaðkomandi afskipta. Beita sjálfsögun eins og við alla
aðra skapandi hluti.“
— Dagur ljóðsins, var hann
árangursríkur heldurðu?
„Það er nú varla enn komið í
ljós, en ég held að ef honum verð-
ur fylgt eftir geti hann markað
upphaf að betri tíð. Áhuginn er
greinilega fyrir hendi meðal fólks,
það þarf einungis að virkja hann.
Það sem mér fannst dálítið at-
hyglisvert með þennan ljóðadag,
var að þarna sýndi sig svo að ekki
verður um villst að ljóðið lýtur
sömu lögmálum og aðrar vöruteg-
undir — það þarf auglýsingu!
Þetta er auðvitað ofurlítið sorg-
legt, en staðreynd engu að síður."
— Svo við vendum okkar kvæði
í kross. Nú varst þú að koma með
þína þriðju bók, er mikil breyting
frá þeim fyrri?
„Ég treysti mér nú ekki alveg til
að fullyrða um það, en held þó að
hún sé töluverð. Endurtekning er
mér ekki að skapi, nema sem
stílbragð. En eins og allir vita, þá
eru skáld alltaf meira og minna að
klóra í sama bakkann, það er
kannski frekar að þau skipti um
verkfæri, svo eflaust er hægt í
nýju bókinni að finna margt sam-
eiginlegt með hinum tveimur."
— Hversvegna yrkirðu?
„Ja, eitthvert skáldið orðaði það
svo hátíðlega að ljóðagerð væri
aðferð til að lifa af óhroða nútíma
samfélags, annar sagðist yrkja til
að verða ekki brjálaður; ég hef
svosem engu við þetta að bæta,
þetta dekkar allt.“
— Boðskapur?
„Enginn. Eg er ekki móralskt
skáld. Ég álít að það sé ekki mitt
að bjarga villuráfandi sálum, enda
hef ég nóg með mig.“
— Hvernig tekst að koma frá
þér ljóðum?
„Hvernig gengur hænunni að
verpa, áttu við? Ákaflega misvel!
Og sum egg brotna strax..."
— Líðanin eftir að ný bók er
komin út ?
„Bæði léttir og eftirsjá. Þó veg-
ur léttirinn sennilega heldur
þyngra á metunum, ef ég má taka
svo undarlega til orða! En maður
hefur semsagt jafnframt á tilfinn-
ingunni að eitthvað sé sloppið frá
manni sem engin leið er að höndla
aftur, og það veldur tómleika.
Gyrdir Efíamon
Seinna kemur eftirvæntingin;
finna aðrir eitthvað í þessu?"
— Og þá erum við komin að
gagnrýnendunum, hvað finnst þér
um þá?
„Satt að segja þá minna margir
krítíkerar mig á svín sem leggja
fyrir sig perluköfun. En af því
svín eru bæði feitar og andstuttar
skepnur, þá fljóta þau oftast uppi
áður en þeim tekst að klauffesta
perluna. Hinsvegar eru ýmsar
heiðarlegar undantekningar frá
þessari skilgreiningu, en þær gera
eiginlega ekki meira en að und-
irstrika regluna."
— Að lokum, er nýtt handrit í
vinnslu?
„Já, eitthvað er maður að hripa
niður. Ég er ekki hættur.“
— Hvers vegna yrkir þú?
„Það er minn galdur. En ætli
það sé ekki fyrst og fremst af þörf.
Þörf fyrir að láta hugsanir mínar
í ljós. Þegar þær eru komnar á
blað velti ég þeim betur fyrir mér,
endurskoða. Þá koma efasemdirn-
ar. Það er mikið efasemdaverk að
yrkja.“
— Hvað er það helst, sem hefur
áhrif á skáldskap þinn?
„Það er nú svo margt. Aðgerðar-
leysi, leiðindi og uppreisn gegn
hversdagsleikanum til dæmis og
að menn geta ekki haft stjórn á
tíma sínum og gefið sér sín eigin
forrit. Menn ruglast. Fjarstýring
valdhafanna á alþýðunni í gegnum
fjölmiðla og fleira gerir það að
verkum að almenningsálitið, vald-
ið verkar á mig eins og skrímsli.
Valdhafarnir búa til þarfir okkar,
smekk, skoðanir og neysluvenjur.
Ég hef það á tilfinningunni að
þetta truflandi vald fari vaxandi.
Það má segja að þar sé að finna
eina af ástæðunum fyrir skáld-
skap mínum. Ég yrki til að sturl-
ast ekki. Mín útgönguleið er að
yrkja ljóð.“
— Ert þú reitt ungt skáld?
„Ekki mjög, en ég kemst ekki
hjá því að verða stundum pirraður
þegar ég er blankur, opna blöð,
horfi á sjónvarp, sé fangelsi og
skóla og verð vitni að trúgirni
fólks. En ég reyni að leiða margt
hjá mér.“
— Átt þú þér einhver yrkisefni
öðrum fremur?
„í ljóðum mínum lýsi ég augna-
blikum og þeirri stemmningu sem
ég verð fyrir. Ljóðin eru mín túlk-
un á veruleikanum, en ég held að
veruleikarnir séu margir, mjög
margir og hver og einn einstakl-
ingur hefur sinn eigin veruleika
þar sem heimarnir eru margir og
heimarnir eru einstaklingar hver
fyrir sig, hugurinn sólkerfi. Það
sem gerir tilveruna þrönga er til-
hneiging til að skapa einn sameig-
inlegan veruleika fyrir alla eins og
þeir gera sem eru við völd á hverj-
um tíma. Þetta er meðal annars
það sem ég er að reyna að segja
með hugsunum mínum sem verða
að ljóðum."
— Nú er nýkomin ljóðabók frá
þér, hvernig er líðanin?
„Ég vil helst vita sem minnst
um hana fyrstu vikurnar, stelst
kannski til að líta á eina og eina
Ljóðið er ekki dauðara
en höfundar þess
— segir Sigfús Bjartmarsson
— Hvernig er að vera skáld í
dag?
„Jú þakka þér fyrir ágætt."
— Ut frá hverju yrkir þú?
„Einhver sagði einhverntíma að
það væri ekki til neins að vera að
þessu nema menn skrifuðu fyrir
eilífðina, hefðu allan heiminn
undir og sjálfan sig sem algildan
mælikvarða. Þessum fannst ekki
saka að hafa háleit markmið. Nei
er hægt að skrifa heiðarlega lýrik
út frá öðru en eigin upplifunum og
reynslu, þá nota ég þessi orð í víð-
ustu merkingu, þær lifa kannski
lengi með manni og blandast sam-
an. Einhvemtíma kristallast svo
eitthvað eldsnöggt eða í óralangri
yfirlegu, eitthvað sem er dálítið
sammannlegt. Lifir svo upp frá
því jafn sjálfstæðu lífi og spegill-
inn. Já og það fer best á því að
skoðanir séu sem minnst áber-
andi, enda eru þær heldur
skammæ fyrirbrigði."
— Þú ert þá ekki reitt skáld?
„Nei ekki tiltakanlega, kald-
hæðnin er ríkari í mér. Ekki svo
að skilja að reiði geti ekki verið
aflvaki, eða það held ég, en óham-
in fer hún bara flestum illa.
Beiskjan og fúllyndið líka.“
— Hvernig ljóð yrkir þú?
„Ég get ekki lýst þeim betur en
þau gera sjálf. Mér er ómögulegt
að alhæfa um þau af neinu viti. Éf
ég færi að lýsa svo sem einu þá
yrði það sjálfstætt verk, að öllum
líkindum lakara en fyrirmyndin.“
— Hver er tilgangurinn með
ljóðunum?
„Tilgangur. Þau eru. Til hvers er
svo yfirleitt neitt. Ég get ekki
svarað því frekar en aðrir. Ég hef
engar háleitar hugmyndir um að
bæta heiminn eða reyna að vitka
fólk. Hitt er annað mál að skáld-
verk eru sjaldnast alveg laus við
slíkt. Og að sjálfsögðu væri heim-
urinn verri án lista. Fyrir mér er
þetta fyrst og fremst vitræn
nautn.“
— Þurfa menn að svelta til að
geta ort?
„Nei, það er manninum líffræði-
leg nauðsyn að éta. Er ekki nær að
segja að hinn sveltandi snillingur
þjóðsögunnar hafi skrifað þrátt
fyrir hungur? Það getur svo sem
verið að menn hafi gott af því að
reyna sult eins og svo margt ann-
að. Ég lenti einu sinni í því í fá-
eina daga, það var svona álíka,
kannski ofurlítið frjórra en að
vera útkeyrður af þreytu eða
vankaður af timburmönnum."
— Boðskapur Ijóðanna?
„Það stóð ekki til að hafa hann
standandi þama á síðunum kláran
og kvittan með bindi. Héðan af
túlkar hver og einn þetta eins og
hann vill og vonandi sýnist sitt
S^rfús fijxrtmannrm
hverjum dálítið. Ég stunda ekki
beina boðun þetta eru svona
stemmningar, myndir, dæmi,
þessháttar. Frekar sýnt en sagt og
trúlega meira af tilfinningu en
skynsemi. — Oftast líka farið best
á því í ljóðum."
— Hvernig tilfinning er að gefa
út ljóðabók?
„Það er mikill léttir. Þetta verð-
ur ekki endanlegt fyrr en það er
prentað, þá er það loksins búið
mál.“
— Hefur gagnrýni áhrif á þig?
„Ég hef nú ekki langa reynslu af
gagnrýni. En ég gruna alla sem
svara þessari spuringu neitandi
um að vera að ljúga einhverju til,
líka þá brynjuðustu. Þeir eru þó
allavega að leyna hégómleika sín-
um.“
— „Dagur ljóðsins". Hvað um
stöðuna?
„Já, dagur ljóðsins, þetta var
mjög huggulegt og lukkaðist í alla
staði vel. Ég held að aðstandend-
um hafi þótt notalegt að sjá sönn-
ur þess að töluvert stór hópur
fólks hefur áhuga á svona sam-
komum. Ég held eðlilega stór hóp-
ur að mínu mati. Það eru engar
forsendur til þess að ljóð séu nú
orðið á hvers manns hillu og vör-
um. Magn lesenda skiptir heldur
engu máli í sjálfu sér. Það sem
skiptir máli er að það sem þeir lesi
skipti þá einhverju máli.“
— Hvað um margumtalaða
kreppu ljóðsins?
„Jú, jú, menn tala um kreppu,
einangrun o.s.frv.-formið sé að
syngja sitt siðasta og hafa svo sem