Morgunblaðið - 30.05.1985, Blaðsíða 24

24
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 30. MAÍ 1985
fslenskur listiðnaður þykir beði hugmyndaríkur og fágaður.
Stacco-stóll Péturs Lútherssonar frí árinu 1982 þykir haganleg smíð. Er
þessi stóll sagður hafa opnað íslandi aðgang að alþjóðlegum mörkuðum.
Góð hönnun gulls ígildi
í dag verður stofnað félag áhugafólks um iðnhönnun, sem
mun hafa það meðal annars að markmiði að kynna íslenska
iðnhönnun og listiðnað innanlands og utan. Rætt er við Stef-
án Snæbjörnsson, innanhússarkitekt, Ástþór Rajgnarsson,
iðnhönnuð, og Pál Kr. Pálsson, deildarstjóra hjá FII, en þeir
störfuðu að undirbúningi hins nýja félags.
í flestum menningarlöndum hefur
í áratugi verið unnið markvisst að
viðgangi listiðnaðar og hönnunar
iðnaðarframleiðslu. Það er löngu
viðurkennt að án góðrar og kunn-
áttusamlegrar hönnunar eiga iðnað-
arvörur erfítt uppdráttar og ekki
verður deilt um það menningarlega
gildi, sem góður listiðnaður hefur
fyrir hverja þjóð. Þá hafa menn gert
sér Ijóst að í deiglunni er siömenn-
ing með nýjum viðhorfum á fjöl-
mörgum sviðum, sem knýja fram-
leiðendur og hönnuði til að ieita
nýrra leiða.
Þrátt fyrir þessa vitneskju hef-
ur verulega skort skilning og
markvissa stefnumótun í þessum
málum hér á landi.
Ef við lítum til þess, sem gert
hefur verið á hinum Norðurlönd-
unum, þá hefur allt frá miðri 19.
öld verið unnið markvisst að
þróun listiðnaðar og iðnhönnunar.
Hafa þjóðirnar um langt árabil
haft með sér samvinnu um kynn-
ingu á listiðnaði og iðnhönnun
víða um heim með góðum árangri.
Vitað er að hluti þessarar starf-
semi er kostaður eða styrktur
verulega af framlögum úr Norr-
æna menningarsjóðnum. Vegna
aðstæðna hér höfum við ekki átt
aöild að þessu samstarfi en vitað
er að slíkir möguleikar eru fyrir
hendi svo fremi að hér sé til stað-
ar einhver sá aðili er geti fylgt
slíku samstarfi eftir.
Góð hönnun nauðsynleg
Þó að við höfum ekki fylgt
þróun nágrannaþjóðanna í hönn-
un er ýmislegt að gerast nú um
stundir þó ekki fari hátt né beri á
róttækum breytingum.
Virðist gæta aukins skilnings
meðal fyrirtækja á gildi góðrar
hönnunar. Þau eru farin að gera
sér grein fyrir því, að ef þau eiga
að geta gefið núverandi heims-
markaðsiðnaði varanlega sam-
keppni á heimamarkaði og er-
lendis þá skipti gæði þar verulegu
máli. Því ekki er unnt fyrir okkur
að keppa um magn og verð stóru
iðnaöarþjóðanna.
Verið er að setja á stofn félag
áhugafólks um iðnhönnun, sem
hefur það meðal annars að
markmiði að kynna íslenskan list-
iðnað og iðnhönnun bæði innan-
lands og utan og stuðla að varð-
veislu vel hannaðra hluta og fylgj-
ast með því, sem gert er erlendis á
þessu sviði og miðla því til félaga
og almennings.
Áður var til félag sem hét List-
iðn og var stofnað 1972 og átti það
að vera nokkurs konar samnefnari
hinna mörgu greina hönnunar. Af
einhverjum ástæðum tókst ekki að
halda uppi stöðugri starfsemi.
f drögum að nýjum lögum fyrir
Myndlista- og handíðaskóla ís-
lands er gert ráð fyrir stofnun
iðnhönnunardeildar.
Nú stendur yfir á Norðurlöndunum farandsýning á íslenskum listiðnaði og iönhönnun og er þetta stærsta sýning
sinnar tegundar, sera haldin hefur verið utanlands. Hafa sýningargripir hlotið góða dóma gagnrýnenda.
landi, en þeir eru Stefán Snæ-
björnsson innanhússarkitekt, sem
lengi hefur unnið að málefnum
hönnuða og að kynningarstarfi
bæði hér heima og á erlendri
grund, Ástþór Ragnarsson, iðn-
hönnuður, en hann er einn af
fimm mönnum hér á landi, sem
sérmenntað hafa sig í iðnhönnun,
Páll Kr. Pálsson, verkfræðingur
og deildarstjóri tæknideildar Fé-
lags íslenskra iðnrekenda, en allir
áttu þeir sæti í nefnd er undirbjó
hið nýja félag, sem nú hefur verið
stofnað.
Hönnun vardar allt
hið manngeröa
í umhverfinu
Áður en við höldum lengra skul-
um við velta því örlítið fyrir okkur
í hverju hönnun listiðnaðar og
iðnvarnings felst.
Sagt hefur verið að hún varði
allt hið manngerða í umhverfinu.
Hún sé ein af meginþáttum iðnað-
arframleiðslunnar, þess er snýr að
sölu og endingartíma vörunnar á
markaðnum. Hönnun feli í sér
viðhald menningarlegra verð-
mæta.
Það er líka talað niðrandi um
hönnun og sagt, að hún felist í því
einu að setja glassúrinn á snúðinn,
eins og það hefur verið orðað, —
hún sé bara blekking og verði sið-
ar minnst sem einhverrar
skammlífustu starfsgreinar, sem
nokkurn tíma hafi skotið upp koll-
inum.
Knút Yran, formaður norska
iðnhönnunarráðsins og yfirmaður
hönnunardeildar Philips-verk-
smiðjanna í Hollandi í fjölda
mörg ár, hefur haldið hér fyrir-
lestur um helstu markmið á sviði
hönnunar og sagði þá meðal ann-
ars: Til að hönnun komi að gagni
verða hönnuðir að leitast við að ná
fram þrauthugsaðri og hag-
kvæmri lögun þeirra muna, sem
notaðir eru daglega. Við gerð hlut-
arins verða þeir að hafa í huga
hagkvæmni, viðhald og endingu
hans, svo og notagildi og útlit.
Hönnuðir verða líka að huga að
kostnaðarhliðinni sem felst ann-
ars vegar í rannsóknum, tilraun-
astarfsemi, framleiðslu og dreif-
ingu vörunnar og viðhalds-
kostnaði og orkuþörf hins vegar.
Sálræn tengsl manns við vöru
skipta líka máli. Atriði eins og hve
örugg varan er, fagurfræðilegir
kostir, notagildi og hvernig hún
fellur að ráðandi tísku og viðhorf-
um.
Að lokum ræddi hann um fé-
lagslega þáttinn, sem hann sagði
tákna tengsl vörunnar við ríkjandi
þarfir í þjóðfélaginu og félagslegt
og lífrænt umhverfi.
Landfræöileg og mark-
aösleg fjarlægö okkar
skapar öröugleika
Hvers vegna hafa þessi rök
hönnuðanna ekki náð eyrum okkar
íslendinga fyrr? — Við lögðum
þessa spurningu fyrir þá Pál, Stef-
án og Ástþór.
Viðmælendur okkar voru sam-
Hér er skissa og gróft líkan af Nikon-myndavél, en þróun iðnvarnings krefst
þrauthugsaðrar og hagkvemrar lögunar þeirra muna, sem notaðir eru dag-
lega. Að baki býr því löng og ströng vinna.
Listiönaðarsafn eitt af
framtíðarverkefnunum
Einnig er verið að vinna að
þingsályktunartillögu um framtíð
listiðnaðar og iðnhönnunar, þá
meðal annars: 1) Hvemig opinber-
ir aðilar í samvinnu við ein-
staklinga, félög og fyrirtæki geti
best örvað listiðnað og hönnun á
íslenskum iðnaðarvarningi. 2)
Hvernig staðið verði að því að
safna heimildum um þróun
listiðnaðar og iðnhönnunar á Is-
landi þannig að hér geti myndast
vísir að listiðnaðarsafni. 3)
Hvernig unnt sé að fjölga
sýningartækifærum fyrir íslensk-
an listiðnað og iðnhönnun. 4)
Hvernig haga beri samstarfi við
aðila, sem vinna að sömu mark-
miðum hjá nágrannaþjóðum
okkar, einkum á Norðurlöndum.
Þessar tillögur sáu fyrst dagsins
ljós árið 1981, en stendur til að
taka þær til umræðu á næsta
þingi.
Það er ekki nóg að ræða um
hlutina, setja á laggirnar nefndir
og félög með háleit markmið, af-
greiða þingsályktunartillögur og
sýna vott af skilningi, þegar vel
liggur á mönnum. Það þarf að
taka til hendinni svo um munar og
það bar öllum þeim saman um,
sem við ræddum við um framtið
listiðnaðar og iðnhönnunar hér á