Morgunblaðið - 11.08.1985, Blaðsíða 8

8 B MQBGUNBLAtHÐ, SUNNUDAGUR11. ÁGtJST 1985
KASPAROV
fyrir unga manninum: „Ég var
rétt í þessu að tapa gegn næsta
heimsmeistara í skák.“
Torleidi að titlinum
Kasparov á aðdáendur marga,
og menn dást þá ekki eingöngu að
skáklist hans heldur líka að per-
sónuleikanum. Hann er snillingur
á borð við Bobby Fischer, án þess
að vera haldinn sérvizku þess síð-
arnefnda og óútreiknanlegum
dyntum. Kasparov er glaðsinna og
hress í viðmóti; hann nýtur sín
vel, þegar hann er í sviðsljósinu og
sjónvarpsmyndavélarnar suða allt
í kringum hann; hann er orðhepp-
inn og fljótur til svars. Hann er
frjálsmannlegur í fasi og afslapp-
aður eins og í stofunni heima hjá
sér, þegar hann gengur inn í
keppnissalinn, sjálfsöruggur og
dálitið þóttalegur á svip eins og
títt er um unga afreksmenn á borð
við hann. Hann er stálhraustur á
sál og líkama, hjólar gjarnan á 50
km hraða á Peugeot-kappreiða-
hjólinu sínu, spilar fótbolta með
jafnaldra kunningjum sínum i
Bakú, hefur yndi af að synda, les
mikið og segist til dæmis vera bú-
inn að lesa milli 4.000 og 5.000 bls.
um rússneska sögu 16. og 17. aldar
frá því að heimsmeistaraeinvíginu
í Moskvu var frestað í febrúar sl.
Rómverski heimspekingurinn
Seneca er í miklu eftirlæti hjá
honum, og hann kemur oft með
tilvitnanir úr ritum hans, þegar
þær eiga vel við aðstæður. Sin-
fóníur Mozarts og óperur Tsjaiko-
vskis er sú tónlist sem hann hefur
mest dálæti á, en það kemur líka
fyrir að hann spili eins og eina
poppmúsíkplötu sér til gamans.
Hann játar hreinskilnislega, að
hann sé haldinn ofurlítilli hjátrú í
sambandi við skákafrek sín. Móðir
hans, Clara Kasparov, sat oft í 13.
sæti í 13. röð á meðan á áskor-
andaeinvíginu í Moskvu stóð, og
Garri er líka hrifinn af þessari
tölu af annarri ástæðu: „Anatolij
Karpov er 12. heimsmeistarinn í
skák.“
Kasparov nýtur tvímælalaust
meiri hylli en Karpov meðal yngri
kynslóðar skákunnenda í Ráð-
stjórnarríkjunum, enda er Kasp-
arov 12 árum yngri en heims-
meistarinn. Áhrifamenn innan
Kommúnistaflokks Ráðstjórnar-
ríkjanna og í röðum Sovézka skák-
sambandsins vilja þó umfram allt
halda sem fastast i Anatolij Karp-
ov sem heimsmeistara í skák.
Astæðunnar fyrir þessari fast-
heldni er að leita í annálum sov-
ézkrar heimsmeistaratignar í
skák: Karpov er sjötti sovézki
heimsmeistarinn, en hann er sá
fyrsti þeirra, sem ekki skapar
Flokknum nein vandamál og höf-
uðverk sem lýsandi fordæmi
rússneskrar æsku, sökum uppruna
síns eða pólitísks afskiptaleysis.
Þrír af forverum Karpovs sem
sovézkir heimsmeistarar í skák
eru gyðingar: Þeir Botvinnik,
Smyslov og Tal. Petrosjan var
Armeni og einasti Rússinn, Boris
Spasski, vildi alls engin afskipti
hafa af pólitík Flokksins, og var
því ónothæfur sem æskulýðs-
leiðarstjarna og áróðursefni. í
augum stjórnvalda i Moskvu er
skáklistin alþýðuíþrótt, ekki allt
of kostnaðarsöm leið til að beina
tómstundaáhuga sovézks æsku-
fólks inn á réttar og skynsamlegar
brautir, auk þess að renna frekari
stoðum undir heppilega ættjarð-
arást yngri kynslóðarinnar. I Ráð
stjórnarríkjunum er rekinn sterk-
ur, kerfisbundinn áróður fyrir
ágæti skáklistarinnar og hvergi
spöruð stóru orðin í því sambandi.
Rússneski skákmaðurinn Mikhail
Tsjigorin (1850—1908) var til
dæmis aldrei heimsmeistari I
skák, en er samt lofprísaður sem
besti skákmaður heims á sínum
tíma. í öllum útgáfum sovézkrar
skáksögu er skýrt frá því, að Karl
Marx hafi haft mjög gaman af að
tefla, en þess er þó hvergi getið, að
„hann var ósköp fákunnandi á því
sviði", að sögn Wilhelms Lieb-
knechts. Taflmennska Lenins
batnar ár frá ári, samkvæmt sov-
ézkum heimildum, en það eina,
sem vitað er um taflmennsku
hans, er að hann sat oft á kaffi-
húsum í Vínarborg og Zurich, þar
sem menn komu reglulega saman
til þess að tefla sér til dægrastytt-
ingar að afloknum vinnudegi.
Þá fullyrða sovézkir skákáróð-
ursmeistarar, að hinn landflótta
rússneski heimsmeistari Aljekhin
hafi verið staðráðinn i að snúa
aftur heim til föðurlandsins fyrir
fullt og allt, en þá andaðist hann
skyndilega í marzmánuði 1946. í
öllum sovézkum skákbókum er
einn af helztu samherjum Leníns,
Nikolai Krylenko, umtalaður sem
sérstakur hvatamaður og forvígis-
maður sovézkrar skáklistar, en yf-
ir hinu er samtímis vandlega þag-
að, að sá hinn sami Krylenko var
úthrópaður óvinur Flokksins og
tekinn af lífi fyrir þær sakir árið
1938.
Annars er engin ástæða fyrir
Rússa að grípa til áróðursbragða
af þessu tagi til að vekja með
þegnunum stolt yfir rússneskri og
sovézkri skákhefð. í engu öðru
landi veraldar koma fram jafn-
margir frábærir hæfileikamenn í
skák eins og i Ráðstjórnarríkjun-
um. Af þeim um það bil 200 stór-
meisturum i skák, sem uppi eru í
heiminum, er þriðjungurinn Sov-
étmenn. Áhrif Sovétmanna á gang
mála innan Alþjóða skáksam-
bandsins er í réttu hlutfalli við þá
staðreynd, að sovézka Skáksam-
bandið er hið langsamlega sterk-
asta í heimi og þvi gátu ráða-
mennirnir í Moskvu beitt áhrifum
sínum til þess að fá forseta Al-
þjóða skáksambandsins, Campo-
manes, til að stöðva heimsmeist-
araeinvígið i vetur um sinn, þegar
sýnilegt þótti, að mjög væri tekið
að halla undan fæti fyrir skák-
þreki Karpovs. Ef þessu einvígi
verður fram haldið í september,
hefur Karpov aftur betri mögu-
leika á að vinna, þar sem einvígið
verður þá bundið við 24 skákir.
Hann þarf þá ekki að óttast
ofþreytu vegna langvinnrar
keppni, og honum nægir að fá jafn
mörg vinningsstig og áskorandinn
til þess að halda heimsmeistara-
titlinum. Karpov þarf raunar ekki
annað en að stefna að jafntefli í
hverri einustu hinna 24 skáka, og í
þeirri list er enginn honum
fremri.
Heimsmeistarinn Aljechin (1933).
„Undir lokin
var Karpov orð-
inn hræddur"
Sp. Hvað heitir sá maður, sem
við lok þessa árs verður heims-
meistari í skák, þegar búið er að
tefla þessar 24 skákir í einvíginu,
sem hefjast á i Moskvu hinn 2.
september?
Kasparov: Þú gengur þá greini-
lega út frá þvi, að einvígið milli
mín og Karpovs fari raunverulega
fram núna í haust.
Sp.: Gerir þú þá ekki ráð fyrir
því?
K: Ég hef sterkan grun um, að
Karpov sé alls ekki í stakk búinn
til að hefja þetta einvígi um
heimsmeistaratitilinn á nýjan leik
og muni því ekki sitja andspænis
mér við skákborðiö annan sept-
ember. Hann hefur enn ekki hag-
nýtt sér alla möguleika til að
koma í veg fyrir, að þetta einvígi
milli okkar verði háð. En þarf ekki
í raun og veru að spyrja fyrst,
hver sé sem stendur heimsmeist-
ari í skák, áður en spurt er, hver
verði það við árslok?
Sp.: Já, hver er það?
K: Sem stendur er enginn
heimsmeistari i skák. Þvílík enda-
lok eins og urðu á heimsmeistara-
einvíginu í Moskvu hinn 15. febrú-
ar sl. hafa aldrei áður orðið i
nokkru slíku einvígi og munu von-
andi aldrei aftur eiga sér stað. Ég
á við, að Karpov hafi með þessum
endalyktum einvígisins í vetur
glatað réttinum til að kalla sig
heimsmeistara í skák. Þar með er
þó ekki sagt, að ég hafi öðlast
þennan rétt, því að þennan rétt
getur maður einungis áunnið sér
með því að berjast til sigurs við
skákborðið. Það á ég enn eftir að
gera.
Sp.: Það var forseti Alþjóða
skáksambandsins, Campomanes,
sem frestaði heimsmeistaraein-
víginu. Karpov hafði þá forystuna
með fimm vinningum gegn þrem-
ur og þurfti einungis að vinna einu
sinni enn, en þú vannst báðar síð-
ustu skákirnar. Annan september
verður svo einvíginu haldið áfram
og þá aftur byrjað á núlli. Mars-
eille, London og Moskva buðust
allar til að halda þetta skákein-
vígi, en nú hefur Campomanes
ákveðið, að það fari fram í
Moskvu. Er það líka samkvæmt
þínum óskum?
K: Nei.
Sp.: Hvar vildir þú tefla?
K: Ég er þeirrar skoðunar, að
einvígið eigi að fara fram í Ráð-
stjórnarríkjunum, en ekki í
Moskvu, því að það er Karpov á
ýmsan hátt í hag.
Sp.: Hann teflir þar á heima-
velli, en þú varst samt samþykkur
því að tefla í Moskvu, þegar ein-
vígi ykkar hófst í Moskvu í sept-
ember í fyrra?
K: Þá leit ég svo á, að orðstír
landsins væri þýðingarmeira at-
riði. En núna er ég búinn að rækja
þessa heiðursskyldu mína við höf-
uðborgina, ég tefldi þar 48 skákir.
Ég stakk því upp á Leningrad sem
málamiðlun, en það er borg, sem
ekki býr neitt síður yfir hefðum og
er ekkert síður fræg.
Sp.: En Leningrad-borg bauðst
þó alls ekki til að halda þetta ein-
vígi?
K: Það hefði verið einfalt mál
fyrir íþróttanefndina að undirbúa
keppnina í Leningrad og halda
hana þar. En þar sem Karpov vill
tefla I Moskvu, kemur Leningrad
ekki til greina sem keppnisstaður
og það skiptir engan neinu máli,
hvar ég vil helzt tefla. Ég er þegar
orðinn vanur því, að mínar óskir
séu virtar að vettugi.
Sp.: Ætlar þú að tefla í Moskvu?
K: Það sem aðallega snýr að mér
er að bjarga þessu heimsmeistara-
einvígi í land. Ég verð að sitja
andspænis Karpov, það er það sem
skiptir höfuðmáli. Það er meira að
segja hægt að vinna hann i
Moskvu; það er að vísu erfitt, en
það er þó hægt. Ég er nú einu
sinni nauðbeygður til að tefla við
hann, ekki get ég sigrað einhverja
vofu.
Sp.: Fannstu fyrir ótta í upphafi
einvígisins?
K: Þegar maður fær jafn hressi-
lega á baukinn og reyndin varð
með mig í byrjun og Karpov svo
undir lokin, þá fer ekki hjá því að
maður finni til hræðslu.
Sp.: Margir urðu fyrir vonbrigð-
um með öll þessi jafntefli. Á þetta
eftir að endurtaka sig í haust,
jafntefli eftir 13 til 15 leiki?
K: Nei, það kemur ekki aftur
fyrir.
Sp.: Það hefur verið sagt, að
þetta heimsmeistaraeinvígi hafi
verið leiðinlegt. Finnst þér það
miður?
K: Sem skákmanni fínnst mér
það vitanlega leitt. Sem keppandi
segi ég: Kringumstæðurnar urðu
þessa valdandi, það hvilir engin
sök á minni samvizku.
Sp.: Það hefur verið sagt um
Bobby Fischer, að hann tefldi
næstum því hverja einustu skák
til vinnings. Um Karpov er vitað,
að hann gerir ráð fyrir jafntefli, ef
hann hefur svart á móti nokkurn
veginn jafnsterkum skákmanni og
hann er sjálfur. Hvað verður sagt
um þig í þessum efnum i framtið-
inni?
K: Fischer vildi sigra alla, Kar-
pov vill bara sigra að þvi marki
sem hann þarf að sigra hverju
sinni. Ég er víst einhvers staðar
þarna mitt á milli. Innst inni er ég
maximalisti eins og Fischer. Hins
vegar bý ég ekki yfir sömu ófrá-
víkjanlegu festunni til að fylgja