Morgunblaðið - 09.03.1986, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 09.03.1986, Blaðsíða 22
22 ssei sjiAM.eauDAauvfwuz .oiOAjavíUDaoM MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 9. MARZ1986 Dl' saJt*~ Jt y Drepiðniðurfæti ínágrannabænum Stórt! Hrikalegt! kemur fyrst upp i huga þess sem flýgur með nýju áætlunarflugi Græulands- flugs frá Reykjavik, inn yfir Grænland, upp með vestur- ströndinni og lendir á flug- vellinum við Nuuk, höfuðborg- ina sem fyrrum hét Godtháb. Og ekki þarf lengi að ganga um þennan 12 þusund manna bæ með margbreytilegum hús- um á misháum klettahæðum við sjóinn og heyra hljóðið í íbúum, þegar maður skynjar þennan mikla kraft og ólgu í samf élagi svo örra breytinga að menn , fara næstum f ram úr sálinni. INuuk situr heimastjórnin - landsþingið sem varð til fyrir aðeins sex árum og landsstjórnin sem um hver áramót tekur í sínar hendur fleiri málaflokka til að reka samféiag með nútímahætti og kröfum í þessu hrjúfa landi fjarlægðanna. Þessu 2ja milljón ferkílómetra landi, stærra en öll Vestur Evrópa, og hulið jökli nema strandlengjan, sem þó er þrisvar sinnum stærri að flat- armáli en ísland. Og mann rekur í rogastans þegar kemur í ljós í Nuuk að þrátt fyrir landrýmið verður að gera uppfyllingar út í sjó og löng undirgöng gegnum fjall til að fá rými fyrir stækkandi bæ. Þann rammá' setja hinir hrikalegu klettar og fögru fjöll með jökulsporðum í fjarðarbotna byggð og bardúsi nú- tímaþjóðfélags. Og það eru ekki nema sex ár síðan varð til flugvöll- urinn sem maður hefur lent á og sem nú á að taka við vikulegum flugferðum frá Reykjavík. Og sem færir þessa byggð í seilingarfjar- lægð frá nágrönnunum á íslandi. Nuuk stendur á nesi og næstum umlukt sjó, en 1600 m há kletta- fjöllin, þau elstu á jörðinni, ekki langt undan. Þarna settist Hans Egede að þegar hann kom snemma á 18. öld í leit að afkomendum ís- Álkukjðt þykir herramannsmatur á Grænlandi. Á Unnið að aflanum á markaðinum, en þar voru markaðinum sat veiðimaður og seldi húsfreyjunum menn með nýskotinn sel og fugla. álkur í matinn. í miðbæ Nuuk er gríðarstór kjörbúð Bruksens með áfengissöludeild lendinganna sem ekki fannst lengur af tangur né tetur, og tók sér í staðinn fyrir hendur að kristna eskimóana eða inuitana, eins og þeir heita nú. Þessir frumbyggjar komu fyrir 4000 árum vestan að í fjórum áföngum. Eltu yfir til norður Grænlands veiðidýrin, seli, hvali, rostunga, ísbirni og hreindýr. í landssafninu í Nuuk, sem komið hefur verið fallega fyrir í gamalli vöruskemmu frá 1935, getur maður kynnst að nokkru lifnaðarháttum þessa fólks af fornminjum. Þar liggja nú, rétt eins og fólkið hefði sofnað út af í gær, „múmíur" af konum og tveimur börnum, sem uppi voru á fimmtándu öld og geymdust frostþurrkuð þar til fyrir fáum árum. Veita nú upplýsingar um þetta fólk og fatnað þess fyrir 500 árum. En á klettahæð fyrir ofan gömlu kirkjuna gnæfir stytta af trúboðanum Hans Egede. Og svo við sjóinn í hæfilegri fjarlægð er trúboðsstöð Samuels Kleinsmiths, en þessi tvö trúboð á klettóttri eyðiströnd höfðu eins lítið saman að sælda og mögulegt var. Gömul vöruhús Grænlandsverslunarinnar setja sinn svip á bæinn. Maður rekur augun í Oles Varehus, eina elstu verslunina, þar sem nú var útsala. En nær allur bærinn er byggður upp á fáum árum. Þarna eru 10 stórar hefðbundnar íbúða- blokkir, byggðar til að hýsa sem fyrst hina öru fólksfjölgun á sjö- unda áratugnum. Og raðhúsin og einbýlishúsin sem ruku upp milli 1970 og '77. Enn eru húsnæðis- vandræðin eitt aðalvandamálið, 1500 manns á biðlista eftir hús- næði. En víðast er leitast við að halda í gamlan stíl og lit , rautt, gult og grænt. Um tíma var meira að segja bannað að mála hús í sama lit og hið næsta. Það var eftir að drottningin var þar á ferð og hafði orð á því að henni þætti það fallegt. Allt sem tilheyrir nútímasam- félagi er þarna að finna. I mið- bænum eru tveir bankar, stórmark- aður Bruksens og margar smáversl- anir, bókasafn, tannlæknamiðstöð, tvö góð hótel, Hótel Grönland og Godtháb auk Sjómannaheimilisins. Byggingar vekja spurningar er maður ekur hjá og fær svar við þeim. Þarna eru skólar og Iíka gamli kennaraskólinn, Seminariet, einn elsti skóli af þeirri tegund í veröld- inni, frá miðri 18. óld. Lengi gátu Grænlendingar menntað alla sína kennara, en nú um árabil hafa þeir orðið að fá kennara frá Danmörku, sem veldur erfiðleikum. Þeir hafa betri kjör en Grænlendingarnir, greiddar ferðir heim o.fl., en ná samt ekki þeim kjörum sem kenn- arasamtökin dönsku krefjast og þau hafa nú skorað á kennara að ráða sig ekki til Grænlands, stóð í frétt- um í blaðinu þennan dag. Græn- lendingar hafa kennslumálin í sín- um höndum, og hafa í Nuuk 4 stóra grunnskóla og möguleika á tveggja ára framhaldsnámi, en þeir sem fara í menntaskóla eða lengra þurfa að sækja námið til Danmerkur og vera í heimavist. Verslunarskóli er á staðnum. Stórt glæsilegt sjúkra- hús vekur athygli með nýrri full- kominni læknamiðstöð og 25 færum sjúkrahúslæknum. Danir hafa heil- brigðismálin á sinni hendi. Þegar Jonathan Motzfeldt, formaður land- stjórnarinnar, er spurður hvort landstjórnin hafí áform um að taka heilbrigðismálin í sínar hendur, segir hann að einhverntíma komi að því en varla á næstu árum. Það sé stórt skref og dýrt. Ekið er fram- hjá fangelsinu, sem ekki er í raun- inni fangelsi. Þau eru ekki til í Grænlandi, heldur nokkurs konar betrunarheimili þar sem menn fara til vinnu og skila sér að kvöldi. I örfáum tilfellum hafa hættulegir menn verið sendir { fangelsi til Danmerkur. Milli flugvallarins og hafnarinnar í Nuuk er heilt nýtt hverfi sem sprottið hefur upp á fímm árum, Nuussuaq, og hýsir 4—5 þúsund manns. Hefur þurft að sprengja göng gegnum fjall til að tengja bæjarhverfin. Og þar er sportbáta- höfn og veitingahúsið Perlan, sém gefur ekki eftir bestu veitingastöð- um í Evrópu. Hreinasta ánægja áð neyta þar matar og veiga með út- sýni yfír kyrran fjörðinn upplýstan af fullu tungli, eins og var það fagra kvöld sem þrir íslenskir blaðamenn sátu þar í fagnaði með kollegum sínum. En í Nuuk eru tvö vikublöð gefín út með fréttum og grænlenskt útvarp er rekið. Sjónvarpsefni kemur vikulega á spólum frá Dan- mörku og fer á milli útsendingar- stöðvanna, en nokkurt grænlenskt efni framleiða þeir sjálfír. Það er ekki auðvelt að koma upp sjón- varpsloftnetum á svo hrikalegum fjöllum eða jökium til að ná til dreifðra strandbyggða. Manneskjan breytist ekki svo hratt Snögg þróun á nokkrum árum yfír í norrænt velferðarríki, sem tekið hefur áratugi og aldir annars staðar, tekur sinn toll. Helstu vandamálin eru húsnæðisleysið og áfengisbölið, segir mér Guldborg Chemnitz, sem er varaborgarstjóri og fer með félagsmálin: „Breyting- arnar hafa verið alltof hraðar, manneskjan sjálf tekur ekki syo hröðum breytingum. Það er heilr _ "+
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.