Morgunblaðið - 30.11.1988, Side 19

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 30. NÓVEMBER 1988
19
Helgi Hálfdanarson:
Hamlet, Matthías og nútrniinn
Margt hefur verið spjallað um
Hamlet að undanförnu, og kynni
hógværu fólki að þykja nóg komið
af svo góðu í bráð.
Í svargrein til Halldórs Þor-
steinssonar í Morgunblaðinu 24.
þ.m. vitnar Kjartan Ragnarsson til
ummæla minna um Hamlet-\>ýð-
ingu Matthíasar Jochumssonar til
stuðnings þeirri kenningu sinni,
að mikil þörf sé á að færa leikrit
Shakespeares „til nútímans". Teiur
hann að mér hafi þótt ástæða til
að gera nýja þýðingu vegna þess
að málfar síra Matthíasar nái ekki
nógu vel til nútíma-íslendinga; og
á líkan hátt þurfi leikstjórar að
kokka upp ýmislegt í leikritum
Shakespeares handa nútímafólki.
Um þetta segir hann orðrétt:
„Helgi Hálfdanarson hefur sagt
margt fallegt um þýðingu Matt-
híasar Jochumssonar á Hamlet.
Og ég þykist vita að það var ekki
það hvað Matthías var slakur þýð-
andi sem varð þess valdandi að
Helgi réðst í það að þýða verkið
aftur. Heldur trúlega hitt að þýð-
ingar eldast. Helgi hefur sagt ein-
hvern tímann að hver kynslóðþurfi
eiginlega að eiga sínar nýju þýð-
ingar á Vilhjálmi. Það höfum við
fram yfir Englendinga að við get-
um alltaf þýtt verkin aftur. Því
tungutakið breytist og fær nýjar
áherslur. Hvað þá með leikhúsið?
Það breytist vitanlega líka og fær
nýjar áherslur. “
Þarna á Kjartan við formála
fyrir þýðingum mínum á leikritum
Shakespeares; en þar virðist mér
hann að nokkru leyti hafa misskil-
ið ummæli mín, sem eru á þessa
leið:
„Mikið lán var það, að til fyrstu
starfa að íslenzkum þýðingum
Shakespeares-leikrita völdust
slíkir frömuðir máls og bókmennta
sem Matthías Jochumsson og
Steingrímur Thorsteinsson. Verk
þeirra á þeim vettvangi vekja
furðu, þegar þess er gætt, að á
þeirri tíð var íslenzk leikritun og
leiklist naumast vaxin úr grasi, en
fræðilegar Shakespeares-útgáfur
og annar nytsamur bókakostur um
höfundinn og verk hans af harla
skornum skammti hjá því sem nú
er orðið. Ef til vill hentuðu þýðing-
ar þeirra enn betur lestri en leik,
enda kom það samtíðinni betur,
og munu þeir verðleikar seint fyrn-
ast. Þessir garpar ýttu úr vör,
þeir tóku mið og mörkuðu stefnu.
Þýðendum síðari tíma ætti að vera
greiðari siglingin í kjölfar slíkra
ísbrjóta."
Hafi nýrrar þýðingar verið þörf,
var það ekki vegna breytingar á
íslenzku málfari, heldur vegna
nýrra viðhorfa til Ieikflutnings
samfara hraðri þróun leikhúsmála.
Að sjálfsögðu munu textar mínir
ekki vera til frambúðar, þó að þeir
hafi verið notaðir tiltölulega nýir
af nálinni. Auðvitað þurfa brátt
að koma til nýjar þýðingar. En ég
vona að það verði ekki vegna þess
að íslenzkt mál breytist svo mjög
á næstunni, að málfar mitt verði
óskiljanlegt nýrri kynslóð, heldur
vegna þess að sí og æ eru menn
að öðlast fyllri og nákvæmari
skilning á skáldskap Shakespear-
es, og að hert verður á listrænum
kröfum linnulaust, eins og vera
ber. Eitt örlítið dæmi um bættan
skilning er enska orðið „con-
seience", sem sýnt hefur verið fram
á að þýddi ekki alltaf „samvizka"
á dögum Shakespeares, heldur
stundum „heilabrot".
Nýjar leikgerðir af Hamlet eru
sagðar til þess ætlaðar að færa
verkið nær nútímanum. Um nýjar
þýðingar er því á vissan hátt öfugt
farið. Þeirra hlutverk er að nálg-
ast sjálft frumverkið enn meir en
fyrri þýðingar höfðu gert, og sýna
æ betur fram á, að Shakespeare
er mestur nútímamaður eins og
hann er.
Þetta er það sem öll umfjöllun
um verk Shakespeares ætti að
beinast að; ekki að færa þau með
meira eða minna hnjaski til ein-
hverrar ímyndaðrar þarfar nútíma-
manna, sem komi eins og jólasvein-
ar af fjöllum inn í torskilinn heim
Shakespeares, heldur leita til hans
sjálfs með sem trúastri túlkun út
í æsar, jafnt í orði sem verki.
Það sem Kjartan vitnar til að
öðru leyti, ber að sama brunni.
Það stendur í þessum sama for-
mála og hljóðar svo:
„Margur hefur haldið því fram,
að leikrit eftir Shakespeare ætti
helzt aldrei að flytja á erlendu leik-
sviði nema í nýrri þýðingu, því á
hverri tíð sé þetta forna skáld allra
höfunda mestur samtímamaður;
ef vel væri, þyrfti hver kynslóð
þjóðar að fá nýjar Shakespeares-
þýðingar."
Þama er vitaskuld einnig átt við
famað Vilhjálms með þeim þjóð-
um, sem helzt ekki betur á móður-
máli sínu en svo, að kynslóðaskipt-
um fylgir lagskipting í málfari. Þar
hefur Islendingum farið á annan
veg, að minnsta kosti fram til vorra
daga. Það er vor mikla þjóðar-
gæfa, að oss hefur tekizt að varð-
veita tungu vora svo vel, að rit frá
mesta blómaskeiði íslenzkra bók-
mennta á liðnum öldum em enn
svo vel lifandi sem væm þau
nútímaverk. Því miður em nú um
sinn blikur á lofti, sem þjóðinni er
brýnast alls að bregðast við á rétt-
an hátt. En hafi einhver umtals-
verð breyting orðið á máli vom frá
síðari hluta nítjándu aldar til mið-
biks þeirrar tuttugustu, þá hefur
hún fremur beinzt í þá átt að
treysta böndin við það skeið, sem
sumir kalla gullöld, en að hún hafi
stefnt burt frá íslenzkri málhefð
eitthvað út í buskann.
Eg skal geta þess í lokin, að
fyrir því hef ég orð ekki ómerkari
manns en Hrólfs Sveinssonar, að
íslenzk tunga hafi engum teljandi
breytingum tekið síðan Snorri
Sturluson dmkknaði í sýmkerinu
í kjallaranum á Bergþórshvoli sæll-
ar minningar.

MOULINEX
MASTERCHEF 65
HRÆRIVÉL, BLANDARI
O G HAKKAVÉL
ALLT í EINU TÆKI!
Veldu Kópal
med gljáa við hæfi.
MYNDAMÓT HF