Morgunblaðið - 01.11.1990, Side 26

26
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 1. NÓVEMBER 1990
Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Aðstoðarritstjóri
Fulltrúarritstjóra
Fréttastjórar
Árvakur, Reykjavík
HaraldurSveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Bjarnason.
Þorbjöm Guðmundsson,
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðal-
stræti 6, sími 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftar-
gjald 1100 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 100 kr. eintakið.
Kaupmáttur
og skattheimta
jóðhagsstofnun spáir því, að
hægur bati verði í íslenzku
efnahagslífi á næsta ári eftir
samdrátt síðustu tveggja ára.
Spáð er 1,5% hagvexti, en þó er
töluverð óvissa um hvort hann
næst, m.a. vegna áhrifa olíu-
verðshækkana. í samræmi við
þessa hagvaxtaraukningu er því
spáð, að kaupmáttur aukizt að
sama skapi. Það eru kærkomin
tíðindi, ef þau rætast, eftir nærri
20% kaupmáttarrýrnun á árunum
1988-1990. Þessi gífurlega kaup-
máttarrýrnun hefur fært stóra
hópa fólks að fátæktarmörkum,
sem glöggt má sjá af því, að fólk
í fullri vinnu hefur í vaxandi
mæli þurft að leita til félagsmála-
stofnana um aðstoð. Slíkt ástand
hefur ekki þekkzt á íslandi frá
kreppuárunum fyrir seinni heims-
styrjöld. Þessu til viðbótar hefur
atvinnuleysi farið vaxandi og ver-
ið nær 2% á þessu ári og spáð
er sama atvinnustigi á næsta
ári. Þetta hefur leitt af sér mikla
erfiðleika fyrir fólk og má glöggt
merkja það af því, að síðustu 20
mánuði hafa um 1.500 manns
flutzt brott af landinu umfram
aðflutta. Það er mikil blóðtaka
fyrir okkar litla þjóðfélag.
Þær miklu efnahagslegu fórnir
sem þjóðin hefur orðið að taka á
sig hafa þó skilað þeim mikilvæga
árangri, að verðbólgan hefur far-
ið ört minnkandi í kjölfar heildar-
kjarasamninganna í febrúar milli
aðila vinnumarkaðarins, þjóðar-
sáttarinnar svonefndu. En laun-
þegar geta ekki tekið á sig meiri
fórnir. Þegar samningarnir falla
úr gildi í september næstkomandi
má gera ráð fyrir, að þeir muni
sækja aukinn kaupmátt í nýjum
samningum.
Eins og horfur eru nú eru ekki
miklar líkur á því, að atvinnulífið
geti borið miklar kauphækkanir.
Til þess þarf hagvöxturinn að
aukast verulega umfram það,
sem Þjóðhagsstofnun spáir, og í
því sambandi má benda á, að
gert er ráð fyrir áframhaldandi
samdrætti í afla á næsta ári.
Bezta ráðið til að auka ráðstöf-
unartekjur almennings og at-
vinnufyrirtæka er að endur-
heimta eitthvað af því gífurlega
fé sem rennur til ríkisins og ann-
arra opinberra aðila. Endur-
heimta hluta þeirra miklu skatta-
hækkana, sem núverandi ríkis-
stjórn hefur lagt á fólk og fyrir-
tæki. Til þess að það sé hægt
verður að skera niður sívaxandi
umsvif ríkisins og útþenslu
báknsins, sem virðist óstöðvandi.
Aukning kaupmáttar í formi
skattalækkana stuðlar að áfram-
haldandi jafnvægi í efnahagslíf-
inu, en kauphækkanir án hag-
vaxtar leiða til verðbólguþrýst-
ings.
Við þær aðstæður sem nú ríkja
í þjóðfélaginu, samdrátt, stöðnun
og kjaraskerðingu, er fátt verra
en að hækka skatta og aðrar
álögur. í fjárlagafrumvarpi ríkis-
stjórnarinnar er samt gert ráð
fyrir nær 2 milljarða króna aukn-
um álögum á atvinnufyrirtækin.
Hætta er á, að það komi fram í
verðlagi með einhverjum hætti
og auki þannig verðbólguna. Það
gerir fyrirtækjunum einnig erfið-
ara að standa undir kaupmáttar-
aukningu, sem er óumflýjanleg
eftir að kjarasamningarnir renna
út næsta haust.
Það orð hefur lengi legið á
forystumönnum Alþýðubanda-
lagsins, að þeir skilji ekki efna-
hagsmál, enda hafa þeir löngum
aðhyllzt þá skipan efnahagsmála,
sem nú hefur beðið skipbrot í
Sovétríkjunum og öðrum löndum
Austur-Evróðu og leitt örbirgð
yfir þjóðimar þar. Alþýðubanda-
lagsráðherrarnir hafa að undan-
förnu lýst óskum sínum um nýjar
skattaálögur á þjóðina. Mennta-
málaráðherrann hefur ítrekað
krafizt skattahækkana til að
kosta útþenslu ríkiskerfisins.
Fjármálaráðherrann hefur lýst
áhuga sínum á nýjum hátekju-
skatti og skattlagningu á sparifé,
eða fjármagnstekjum, eins ogþað
heitir í hans munni.
Fjármálaráðherrann hefur
vitnað í skýrslu OECD um skatt-
byrði í aðildarlöndunum og sagt,
að auka megi skattheimtu á Is-
landi um 15 milljarða króna til
að hún nái því meðaltali, sem er
í ríkjum OECD. Ýmsir aðilar hafa
orðið til þess að sýna fram á, að
útreikningarnir á skattbyrði á
íslandi og öðrum OECD-ríkjum
séu ekki sambærilegir. Þvert á
móti sé skattbyrðin á íslandi tals-
vert yfír meðaltalinu, ef hún er
reiknuð út með sama hætti.
í þessu sambandi má vitna til
fréttabréfs Verðbréfaviðskipta
Samvinnubankans, sem kom út
í október. Þar segir m.a., að fjár-
málaráðuneytið noti OECD-
skýrsluna til að rökstyðja, að eitt
brýnasta og göfugasta verkefni
hagstjórnar hér á landi sé að
hækka skatthlutfallið. Þá segir í
fréttabréfinu:
„Þetta er hættuleg hugsun. í
fyrsta lagi getur það engan veg-
inn verið sjálfstætt markmið að
hækka skatta til samræmis við
eitthvert meðaltal erlendis. Það
væri álíka gáfulegt eins og að
stefna að því, að atvinnuleysi hér
á landi verði 6 ‘A% af vinnuaflinu
af því að meðalatvinnuleysið í
aðildarríkjum OECD er 6'/2%.“
Skýrsla biskups og Kirkjuráðs á Kirkjuþingi:
Þörf á fjölgun presta
í stærri prestaköllum
SAFNAÐARUPPBYGGING verður eitt af aðalmálum kirkjunnar
fram til aldamóta. Fjárveitinganefnd alþingis hefur veitt fé til
að ráða verkefnasljóra yfir þessum málum og hóf séra Örn Bárð-
ur Jónsson störf vegna þessa á Biskupsstofu 1. ágúst sl. „Nú
hefur nokkuð syrt í álinn með fjárframlög til þessa þýðingar-
mikla verks, þar sem ekki er gert ráð fyrir fé til þess í frum-
varpi til fjárlaga, sem lagt hefur verið fram,“ sagði herra Olafur
Skúlason biskup á kirkjuþingi í gær í framsögu fyrir skýrslu
biskups og Kirkjuráðs.
Biskup kom víða við í skýrslu
sinni og benti á að frá síðasta ári
bæri hæst samþykkt laga um pres-
taköll, prófastsdæmi og starfs-
menn þjóðkirkjunnar. Vikju aðal-
breytingar að sérþjónustu og að-
stoðarprestum. „En með öll þessi
atriði er stóra spurningin um fjár-
veitingar. Er lagabókstafurinn
raunverulega dauður, ef fé er ekki
veitt til,“ segir í skýrslunni. „Horf-
ir mjög illa í hinum fjölmennari
prestaköllum, sem hafa beðið eftir
samþykkt frumvarpsins með fjölg-
un presta, ef ekki fást aðstoðar-
prestsstöður samþykktar á yfir-
standandi þingi. Er gert ráð fyrir
því að sem næst 4.000 manns séu
á prest, en í fjölmennustu söfnuð-
unum eru sóknarbörnin yfir
10.000. Er ekki unnt að sætta sig
við annað en fjölgun verði í hinum
Ólafur Skúlason biskup Islands.
Kirkjuþing:
Fjallað um tillögu að
deiliskipulagi Skálholts
Á KIRKJUÞINGI í gær flutti séra Jónas Gíslason vígslubisk-
up framsögu um framkvæmdir og uppbyggingu í Skálholti.
Var lögð fram tillaga til þingsályktunar frá sérstakri nefnd
sem sr. Jónas veitir forstöðu. Samkvæmt henni beinir þing-
ið því til Kirkjuráðs að það beiti sér fyrir því að reist verði
íbúðarhús í Skálholti þegar á næsta ári, ætlað organista
staðarins og að haldið verði áfram við byggingu Skálholts-
skóla á næsta ári.
Þá gerir tillagan ráð fyrir að
Kirkjuráð beiti sér fyrir því, að
ákvæði laga um búsetu vígslu-
biskups í Skálholti komi sem
fyrst til framkvæmda og honum
verði sköpuð aðstaða til búsetu
á staðnum. Ennfremur verði unn-
ið að heildarfrágangi á umhverfi
Skálholts.
Nú liggur fyrir samþykkt og
staðfest aðalskipulag Skálholts-
staðar, sem unnið var af Pétri
H. Jónssyni arkitekt. Ennfremur
liggur fyrir tillaga að deiliskipu-
lagi staðarins, sem unnið er af
arkitektunum Manfreð Viljálms-
syni og Reyni Vilhjálmssyni.
stærri prestaköllum. Hið sama á
við um farprestana, sem eiga í
senn að gegna sérstökum verkefn-
um í prófastsdæmunum og leysa
sóknarpresta af. Verður að sækja
það mjög ákveðið að slík embætti
bætist við.“ Hét biskup á kirkju-
þingið að taka undir þá kröfu.
Einnig kemur fram í skýrslunni
að biskup hefur gert drög að reglu-
gerð fyrir vígslubiskupa og verður
hún rædd á biskupafundi í næstu
viku. Nú stendur yfir vinna að
reglugerð varðandi kjör vígslubisk-
upa og er gert ráð fyrir kosningu
vígslubiskups í Hólastifti eftir ára-
mótin. Algjör óvissa ríki hins vegar
um húsnæðismál vígslubiskups
Skálholtsstiftis.
í skýrslu biskups og Kirkjuráðs
er einnig vikið að bágum kjörum
prestastéttarinnar. Samþykkti
Kirkjuráð bókun í kjölfar bænar-
skjals sem margir prestar rituðu
undir vegna bágra kjara og leituðu
ásjár kirkjuráðs, þar segir: „Þrátt
fyrir samúð kirkjuráðs með þeim
presturp, sem búa við léleg launa-
kjör og eiga í erfiðleikum með að
framfleyta sér og sínum, telur
kirkjuráð, að lög leyfi því miður
ekki, að orðið verði við þeirri
beiðni, sem fram er sett í bréfun-
um. Kirkjuráð bendir til viðræðna
biskups og ráðherra og stjórnar
Prestafélags íslands og kjara-
nefndar um þessi mál, en ráðherra
-hét því þá að skipa starfshóp til
könnunar á kjörum og aðstöðu
presta. Vill Kirkjuráð veita þessu
máli lið og styðja biskup í fyrir-
greiðslu hans.“
Biskup tilnefndi biskupsritara,
séra Þorbjörn Hlyn Amason, full-
trúa sinn í nefndinni sem ráðherra
skipaði vegna málsins. „Er enginn
vafí á því, að vandi presta er mjög
mikill víða á landinu og þarf að
kanna, hvemig hægt er að sjá til
þess, að þeir geti sinnt embættum
sínum án þess að áhyggjur af af-
komu dragi úr þjónustunni,“ segir
í skýrslunni.
I dag verður ítarleg álitsgjörð
um siðfræðileg sjónarmið varðandi
líffæraflutning og skilgreiningu
dauðans á dagskrá kirkjuþingsins,
en Rannsóknarstofnun í siðfræði
við Háskóla íslands og Þjóðkirkj-
unnar hefur unnið að henni.
Sérstakt uppgjörstímabil virðisaukaskatts:
Uppgjör 15. nóvember
skapar verulega erfiðleika
- segir Vilhjálmur Egilsson
VILHJÁLMUR Egilsson framkvæmdasljóri á Skrifstofu viðskiptalífs-
ins hefur ritað fjármálaráðherra bréf með ósk um að fyrirtæki fái
að skila inn áætlun í stað uppgjörs fyrir tímabilið 1. til 15. nóvember
næstkomandi, við skil á virðisaukaskatti, þar sem .það skapi verulega
erfiðleika fyrir fyrirtæki að gera upp í þetta eina skipti miðað við
15. nóvember. „Uppgjör um miðjan mánuð er meiriháttar mál hjá
mörgum fyrirtækjum, sem miða nánast allt sitt bókhald, stjórnun og
uppgjör sem því tengjast, við mánaðamót og þá er oft unnin mikil
viðbótarvinna til þess að hafa allt í röð og reglu um hver mánaða-
mót,“ sagði Vilhjálmur í samtali við Morgunblaðið.
I lögum um virðisaukaskatt er
ákvæði til bráðabirgða um að
síðustu tvö uppgjörstímabil þessa
árs séu frábrugðinn venju um
tveggja mánaða tímabil. í stað þess
að vera frá 1. september til 31.
október, er það tímabil lengt til 15.
nóvember og styttist næsta tímabil
að sama skapi 0g á að verða frá
16. nóvember til 31. desember.
Vilhjálmur sagði að allmargir
hafi haft samband við Skrifstofu
viðskiptalífsins og kvartað undan
mikilli viðbótarvinnu vegna upp-
gjörs virðisaukaskatts miðað við 15.
nóvember. „Þegar farið er að taka
svona sérstakt uppgjör um miðjan
mánuð, þá hefur það í för með sér
afar mikinn aukakostnað fyrir fyrir-
tæki og hætt við því að uppgjörin
verði ekki eins góð. Ég hygg að ef
farin verði þessi einfalda leið sem
við höfum verið að stinga upp á,
þá muni það koma fram í miklu
betri skilum þegar upp er staðið."
Leiðin felst í því að fyrirtækin
skili inn áætlun um tímabilið 1. til
15. nóvember í stað formlegs upp-
gjörs, þannig að heildargreiðslan
fyrir tímabilið 1. september til 15.
nóvember verði með 25% álagi á
skattgreiðsluna fyrir tímabilið 1.
september til 31. október. Þessi við-
bótargreiðsla yrði síðan dregin frá
við uppgjör fyrir tímabilið 1. nóv-
ember til 31. desember.
„Þetta fyrirkomulag yrði mun
einfaldara og ódýrara í framkvæmd
fyrir fyrirtækin en að gera sérstak-
lega upp hinn 15. nóvember og
skilar ríkissjóði ekki minni tekjum
en ella,“ segir i bréfinu.
Vilhjálmur sagði í gær, að fjár-
málaráðherra hefði lofað að skoða
þessa lausn, en hann kvaðst ekki
hafa frétt nánar um hvort við erind-
inu verður orðið af hálfu ráðuneytis-
ins. í fjármálaráðuneytinu fengust
þær upplýsingar í gær, að ekki
hefði verið ákveðið hvernig erindinu
yrði tekið.
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 1. NÓVEMBER 1990
27
Þj óðarbókhlaðan:
Þriðjungur eignar-
skattsaukans farið
til framkvæmdanna
Kjarvalsstaðir:
Safnakenn-
ari ráðinn
BORGARRÁÐ hefur heimilað
ráðningu safnakennara að lista-
söfnuin borgarinnar. Að sögn
Gunnars Kvaran forstöðumanns
listasafnanna, er gert ráð fyrir
að safnakennarinn leiðbeini hóp-
um, sem koma á Kjarvalsstaði
og í Ásmundarsafni og útbúi
jafnframt verkefni um sýning-
arnar.
Sagði Gunnar, að listkennsla í
skólum væri af skornum skammti
og benti á að engin kennsla væri í
„myndlestir“, eða réttara sagt
kennslu í að njóta listaverkanna.
„Það hafa margir skólar spurt um
þessa þjónustu, en það eiga allir
safnagestir að njóta hennar og þá
ekki síst eldri borgarar," sagði
hann.
Tríó Reykjavíkur.
Tríó Reylga-
víkur leikur
á Austurlandi
TRÍÓ Reykjavíkur mun halda
tónleika á Neskaupstað föstu-
daginn 2. nóvember í safnað-
arheimilinu kl. 21.00, laugar-
daginn 3. nóvember í Félags-
heimilinu á Seyðisfirði kl.
16.00 og sunnudaginn 4. nóv-
ember í Valaskjálf á Egils-
stöðum kl. 14.30.
Tríó Reykjavíkur var stofnað
1988 og eru meðlimir þess,
Halldór Haraldsson, píanóleik-
ari, Guðný Guðmundsdóttir,
fíðluleikari og Gunnar Kvaran
sellóleikari. Þau hafa leikið á
flestum stöðum landsins nema
á Austurlandi og þá hafa þau
haldið tónleika í Þýskalandi. í
lok nóvember halda þau til
Norðurlandanna þar sem þau
halda tónleika í Finnlandi og
Danmörku.
Efnisskrá þeirra er mjög fjöl-
breytt, en þar verður Tríó í
H-dúr op. 8 eftir Brahms, Min-
iatures eftir Frank Bridge,
Tríóið í a-moll eftir Ravel og Á
vængjum söngsins eftir Mend-
elssohn.
ÞJÓÐARBÓKHLAÐAN hefur enn aðeins fengið 244 milljónir af eign-
arskattsauka áranna 1987-1989, sem renna átti alfarið til Þjóðarbók-
hlöðunnar, þótt álagning skattsins næmi 684 milljónum og innheimst
hefðu alls nær 632 milljónir í júnílok. Af þeim skatti, sem lagður er
á sainkvæmt lögum uin Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningar-
bygginga, fær bókhlaðan á yfirstandandi ári einungis 67 milljónir,
þótt hún eigi samkvæmt lögunum að sitja fyrir fjárveitingum úr þeim
sjóði, og áætluð álagning á árinu verði 270 milljónir króna.
Á árinu 1991 er í fjárlagafrum-
varpi gert ráð fyrir að 100 milljón-
ir af nýja eignarskattsaukanum
renni til Þjóðarbókhlöðunnar, þótt
tekjur af honum séu áætlaðar 335
milljónir á árinu. í greinargerð kem-
ur þó fram að enn sé óráðstafað
150 milljónum, sem Alþingi muni
Hafbeitarstöðin í Lárósi.
Bestu heimt-
urnar í Lárósi
í fréttatilkynningu frá bygging-
arnefnd Þjóðarbókhlöðu kemur
fram að ráðstöfunarfé til Þjóðar-
bókhlöðunnar frá upphafi til jún-
íloka 1990 hafi á verðlagi hvers árs
verið samtals 357 milljónir króna,
en framreiknað til núvirðis sé það
854 milljónir. Til þess að ljúka við
bókhlöðuna fyrir 50 ára afmæli lýð-
veldisins árið 1994 þurfi samtals
1.126 milljónir til byggingarinnar
og búnaðar hennar. I nýjustu áætl-
un sé að auki gert ráð fyrir kostn-
aði vegna rekstrar hússins meðan
það er í smíðum, og auk þess sé í
fyrsta sinn áætlaður kostnaður und-
irbúningur sameiningar safnanna.
Þá sé jafnframt reynt að áætla
rekstrarkostnað safnsins eins og
ráðgert er að hann verði á árinu
1994, en þetta samtals ásamt bygg-
ingarkostnaðinum sé nálægt 1.600
milljónum króna.
Efling' Fiskifélagsins nota-
drýgst fyrir sjávarútveginn
- segir Marteinn Friðriksson um framtíð Fiskifélagsins
„ÉG SÉ ekkert að því að lög-
gjafinn feli Fiskifélagi íslands
áfram að sjá um alla meðferð
upplýsinga, sem nauðsynleg er
talin. Ég held að „lottókerfi“
hjá hafnarvörðum verði aldrei
annað en aukakostnaður og
niðurstöður ekki marktækar í
heild, þar að auki dýrara en
menn grunar,“ sagði Marteinn
Friðriksson í erindi sínu Fiski-
félagsins á Fiskiþingi.
Marteinn er formaður milli-
þinganefndar, sem hefur unnið að
endurskoðun á lögum og skipulagi
Fiskifélagsins. Nefndin hélt íjóra
fundi og sendi meðal annars bréf
til um 30 aðila með upplýsingum
um starfsemi Fiskifélagsins og fyr-
irspurnum um það hvernig þeir
nýttur sér starfsemi félagsins,
hvernig þeim fyndist hún og hverja
breytingar þyrfti að gera. Svör
bárust frá öllum helztu samtökum
og stofnunum, sem skrifað var og
voru þau flest jákvæð. Lögð var
áherzla á áreiðanleika upplýsinga
og nauðsyn aðgangs að þeim.
Fram komu ábendingar um að
hraða enn meir söfnun upplýsinga
og útgáfu Útvegs og viðurkenning-
arorðum var farið um útgáfu
Ægis og Sjómannaalmanaksins.
Tvö svör voru þó með öðrum
hætti. Stjórn félafs íslenzkra fisk-
mjölsframleiðenda telur upplýs-
ingakerfi Fiskifélagsins óþarft og
rétt að það verði alfarið í sjávarút-
BESTU endurheimtur á laxi úr hafbeit í sumar
voru í Lárósi á Snæfellsnesi, 5%, en heimtur
annarra hafbeitarstöðva voru yfirleitt á bilinu
1,5 til 3%. Endurheimturnar hafa verið í lág-
marki undanfarin tvö ár, að sögn Jóns Kr.
Sveinssonar stöðvarstjóra í Lárósi, en árangur-
inn í Lárósi ætti þó að duga til hallalauss rekst-
urs miðað við að þar sé sleppt 300-600 þúsund
seiðum á ári.
Á síðasta ári var sleppt 300 seiðum frá Lárósstöð-
inni en í ár var hafbeitin tvöfölduð og sleppt 600
þúsund seiðum í vor. Jón sagði að í sumar hefði
stöðin verið rekin í samvinnú við Fiskræktarstöð
Vesturlands og Seiðaeldisstöðina á Húsafelli. Það
hefði gengið vel og væri ætlunin að halda þeirri
samvinnu áfram næstu fimm árin. Jón Sveinsson með laxaháfinn.
skipta milli framkvæmda við Þjóð-
arbókhlöðu og Bessastaði, en á yfir-
standandi ári eru í fjárlögum áætl-
aðar 202 milljónir til framkvæmda
þar.
Frá setningu Fiskiþing.
vegsráðuneytinu, að starfsemi þess
eigi að vera óháð stjórnvöldum og
að tæknideild þess eigi að vera í
Fiskveiðasjóði Islands. Stjórn LÍÚ
hefur einnig efasemdir um starf-
semi Fiskifélagsins, uppbyggingu
fiskideildanna og leggur til að störf
hagdeildar verði færð til Þjóðhags-
stofnunar.
Fjörugar umræður urðu um
þetta mál á þinginu og töldu þing-
fulltrúar flestir að Fiskifélagið
héldi áfram störfum sínum, enda
væru þau mjög mikilvæg. „Mín
Morgunblaðið/RAX
sannfæring • er sú, að efling
skýrsludeildar Fiskifélags íslands
verði ódýrust og notadrýgst fyrir
sjávarútveginn, ef við viljum halda
þeirri stöðu, sem talin hefur verið
til fyrirmyndar hér á landi,“ sagði
Marteinn Friðriksson.