Morgunblaðið - 07.05.1991, Blaðsíða 52

Morgunblaðið - 07.05.1991, Blaðsíða 52
52 MORGUNBLAÐIÐ ÞRIDJUDAGUR 7. MAÍ 1991 „jág sagtc, er þe&i ái/a-xteuippske/tL, sú sí^ct&éau eðdusá naestc^. * Ást er... 2-1? . álltáf söm við sig. TM Reg. U.S. Pat Off.—all rights reserved ° 1991 Los Angeles Times Syndicate Hvenær hefurðu hugsað þér að borga rafmagnsreikning- inn? t£j5l0» Vera má að pabbi þinn geti lamið hann pabba. En hann hef ur ekki rpð við mömmu! HOGNI HREKKVlSI Vættir og náttúruandar Það koma tár! augun. ég finn yl í andlitið af því ég skynja návist þína á sérstakan máta. (Bólivískt tregaljóð um látinn ástvin.) Tungumálið Quechua gerir ekki ráð fyrir mismun á dulrænum fyrir- bærum og „raunverulegum". Nokk- uð má þó reiða sig á, að fyrirbæri sem eiga sér stað hring um hnött, séu raunsönn, enda svipaðs eðlis. Öfgar eru ráðandi í umfjöllun um dulræn efni. Ýmist trúa menn engu, eða öllu, segja frá af mestu rithöf- undasnilld í útgefnum bókum. Hefur tíðni þessa fælt vísindamenn frá greininni. Menn lifa með hulinsver- um á degi sem nóttu um heim allan. Áður en sýslumenn og prestar upp- rættu íslenska þjóðdansa í þágu lút- hersks rétttrúnaðar, var glatt á Hjalla í bókstaflegri merkingu. Fleiri voru hulinsverur á Jörvagleði, en þær sýnilegu. Stundum eru verur þessar af lak- ara tæinu. Austurlandabúar kunna hinar fjölbreytilegustu aðferðir til að hreinsa híbýli sín af þeim og eru áramótasprengingar þannig til orðn- ar. Lifandi fólk finnur stundum sterka tilfmningu ótta og myrk- fælni, þegar illur andi er að stela sér lífsorku. Sjúkleg löngun í vímu- efni, lostafull kynmök, eða bara pen- inga, hverfur ekki við það eitt að sál losni frá líkama. Ekki verður þessa notið í andaheimi, nema með því að sníkja á þeim lifandi, þá er þeir stunda áðurtalið og annað sam- bærilegt, til dæmis spilafíkn. Um árþúsundir hefur Sjamani verið tengiliður milli lifenda og anda- heims. Sjamani skilur líkama sinn í öruggri varðveislu vina, á meðan að sál hans ferðast um andaheim. Þessi varðveisla er nauðsynleg til að vara- samur andi komist ekki í líkamann á meðan, og verði trauðla hrakinn þaðan. Ein sérgrein Jesú var að lækna „andsetu", sem öðrum hefur oft reynst mjög erfitt. Miðlar hafa gegnt hlutverki sjamana á Vestur- löndum, oft í andstöðu við ráðandi trúarbrögð þar. í Austur-Asíu og Himalaya hafa Budha-munkar verið í hlutverkinu. Þýðingarmikið er að vita nafn þess anda sem menn eiga samskipti við. Hafið (Mama cucha) á sínar heilladísir, eins og þessi fiski- mannavísa frá Perú, ber vitni um. Unnur Unnur ég finn til ofsa gleði þegar ég geng til bátsins á móti golunni. Andi tjáir nafn sitt ekki endilega með orðum, heldur með því sem nafnið er dregið af, dýrum, náttúru- fyrirbærum, guðlegum verum o.s.frv. Hvert dýr og hver urt á sinn verndaranda. Maður má nýta öll lí- fríki náttúru, en með lotningu verður að gjöra það og útrýma engri teg- und. Skaðsemi þess að græðgisnýta og menga Móður náttúru hefur ávallt verið vituð af fyrirþjóðum Ameríku og Eyjaálfu, auk einstakra þjóða í Asíu, Afríku og Evrópu, eins og til dæmis Sama. Nú er þessi stað- reynd að renna upp fyrir fjöldanum, „eins og ískaldur foss", en líklega um seinan. Snautt er til úrræða, enda uppeldi og menntun öll (vist- fræði e.t.v. undanskilin) miðuð við helsjúkt þjóðfélagskerfi, sem menn verða svo háðir, að sambærilegt er við vímuefnafíkn. Yfirleitt er illgerlegt að endurtaka dulrænar skynjanir, hefur þetta oft verið höfuðverkur þeirra sem leggja fyrir sig spádóma, skyggnilýsingar og miðilsstörf í ábataskyni. Ekta endurtekningar eru þó forsenda vís- indalegrar sönnunar. Dulræn fyr- irbæri láta lítt að stjórn, það komust stórveldin að raun um, er þau hugð- ust nýta hugskeyti í þágu vígbúnað- ar. Oftast eru það einstaklingar sem skynja dulræn fyrirbæri, þó dæmi séu um annað, eins og litabreyting á sólu. Qan kikin taprakoqnki Intiq rup"aypi - Þú ert eins og fiðrildi í sólskininu. (Gamall millitexti, viðlagastef.) Erfitt er að reyna sannleiksgildi drauma, nema í votta viðurvist við frásögn draums, og að svo gangi eftir frammi fyrir þessum sömu vitn- um. Bábilja er að sál manna dvelji í öðrum hnetti á hverri nótt, þó slíkt geti skeð stundum, einkum þegar samskiptalíffærið heilaköngull er í hámarksþroska á „táningaárunum". Notkunarleysi rýrir líffæri þetta eins og öll önnur, það þroskast ekkert við móttöku fjölmiðlaefnis ævina út. Hámenningin var hjá þeim þjóðum sem lifðu, án þess að eyða umhverfi sínu. Plagsiður margra þjóða sem þrælkað hafa eða útrýmt öðrum, hefur verið að halda fram yfirburð- um. Um margar er að ræða: Aría, Spartverja, Afrikaana og Assýr- unga, eru þó fáar taldar. Lengi hef- ur oflof af þessu tæi loðað við norr- æna menn (hér á landi nýalssinnar og afkvæmið „norrænt mannkyn"). Þjóðverjar töldu sig öðrum æðri löngu fyrir daga Hitlers, og fengu Lettar og Eistlendingar að kenna á því. Kenningar nýalssinna urðu til á Disko-ey vestanvert við Grænland forðum, þar sem höfundur þeirra var við rannsóknir í blágrýtishraunlaga- stafla frá ártertier tíma, og varð fyrir áhrifum frá goðsögum Inúka um himnaferðir á langri stjörnu- bjartri vetrarnóttu. Þrátt fyrir ýmsar fjarstæður munu nýalssinnar hafa hitt á réttu skýringuna um tilvist stórra torkennilegra dýra sem seint munu veiðast. Frægast þeirra er „dinosaurinn" í Loch Ness. Þeir sem snöggt deyja og óvænt, t.d. í umferðarslysi, eiga það til að eigra um og halda sig vera enn í jarðlíkama. Verur þessar (kuku) eru ósköp einmana og taka nærri sér að fá engar undirtektir er þær heilsa o.s.frv. Þjóð Quik'apua og fleiri ná- skyldar þjóðir brenndu allar persón- ulegar eigur hins látna (sem aldrei var landareign). Síðan mátti hvorki hugsa til hans, eða tala um hann, til að trufla ekki fyrstu skrefin á þroskabraut í andalandinu. Bann þetta gilti í eitt ár. Vætti og náttúruanda er að finna í allri óspilltri náttúru, einkum þar sem fegurð er eða stórbrotleiki. Ein- stöku skrúðgarðar í þéttbýli geta fallið undir þetta, ef tré eru ekki útlitslýtt vísvitandi og grasflatir slegnar of oft. Túnfíflar eru eftirlík- ing af sólunni, og fullþroska gras- puntur hinn fegursti þegar hann gerir vindinn sýnilegan. Mjög rík hefur verið sú trú að fjöll, einkum þau síhvítu (riti urqu), séu bústaðir vætta (apu). Þekktastur þeirra hér á landi mun Bárður á Jökli, einnig að um fjallatinda liggi leiðin til himn- aríkis (Hanaq Pacha), út í stjörnu- geiminn. Norrænir menn dóu oft til fyrirfram ákveðinna fjalla til að ger- ast máttarverur þar. Virk eldfjöll hafa sérstaka dularmagnan (Snæ- fellsjökull, Hekla, • Vesúvius, Poc- anapetl o.s.frv.). Ást á eldfjöllum sem eiga til að gjósa mahnskæðum kísilsúrum gosum, eins og þetta ljóð frá Arequipa-fylki í Perú sýnir. Þegar þú horfir (riku) andagtugur á Misti gjósa rauðu (pukata) vellandi hrauni, þá mundu hve innilega hjarta mitt þráir þig (nuqa munawanki), Göngumenn í fjöllum Bolivíu bæta steinum í vörðubrot og fórna vindin- um Qayra fáeinum kukalaufum (mama kuka), eða augnabrúnahár- um á helgistöðum (huaqa eða apac- heta), sem eru á háhrygg fjalls, áður en halla tekur ofan. Achachila á að launa þetta með því að deyfa tilfinn- ingar hungurs, þorsta, kulda og þreytu. Víkverji skrifar Ivorhefti Skírnis, sem nýlega er komið út birtist grein eftir Sig- urð A. Magnússon, rithöfund, sem er eftirtektarverð af ýmsum ástæð- um. Um hana verður þó ekki fjallað hér að nokkru ráði. Víkverji hlýtur þó að stöðva við eftirfarandi athug- asemd Sigurðar en hann segir m.a.: „Ýmsir skriffinnar Morgunblaðsins og raunar fleiri hafa borið andmæ- lendum aðildar að Evrópusamfélag- inu á brýn einangrunarhheigð og vantrú á framtíðina." Þessi orð má skilja þannig, að Morgunblaðið sjálft eða þeir, sem skrifa í nafni þess, hafi haft uppi ásakanir af þessu tagi á hendur þeim, sem andmæla aðild að Evr- ópubandalaginu. Vel má vera, að það hafi ekki vakað fyrir höfundi að gera Morgunblaðinu upp þessar skoðanir heldur sé hann að vísa til greina, sem birzt hafa í blaðinu eftir nafngreinda höfunda og þeir hinir sömu bera að sjálfsögðu alla ábyrgð á. En til þess að koma í veg fyrir hugsanlegan misskilning vegna loðins orðalags vill Víkverji benda Sigurði A. Magnússyni og! öðrum á eftirfarandi: « Morgunblaðið hefur alls ekki í ritstjórnargreinum blaðsins tekið undir sjónarmið þeirra, sem mæla með aðild að Evrópubandalaginu. Þvert á móti hefur blaðið árum saman skrifað á þann veg, að slík aðild komi ekki til greina og jafn- framt undirstrikað nauðsyn þess, að í öllum samningaviðræðum við EB, hvort sem um er að ræða við- ræður með óðrum EFTA-ríkjum eins og nú standa yfir eða í tvíhliða viðræðum, verði skýrt tekið fram, að veiðiheimildir innan fiskveiðilög- sögu okkar komi ekki til greina og ekki megi koma til þess, að útlend- ingar fái rétt til að eignast hlut í íslenzkum sjávarútvegsfyrirtækj- um. Síðarnefnda atriðið hefur verið orðað á þann veg í ritstjórnargrein- um blaðsins, að ekki megi gefa fyr- irtækjum í Grimsby og Hull tæki- færi til að kaupa upp Bolungarvík og Súðavík, svo að dæmi séu nefnd. Þetta eru þau sjónarmið, sem „skriffinnar Morgunblaðsins" svo notað sé orðalag Sigurðar A. Magn- ússonar, hafa lýst, önnur ekki. Ifyrradag var birt í Reykjavíkur- bréfi Morgunblaðsins í heild grein eftir Björn G. Ólafsson, þjóð- félagsfræðing, sem hann skrifaði í Vísbendingu, tímarit, sem gefið er út af Kaupþingi hf. Víkverji hefur verið beðinn um áð segja nánari deili á höfundi þessarar athyglis- verðu greinar. Hann er sonur Olafs Björnssonar, hins þjóðkunna pró- fessors og sérfræðings í efnahags- málum. Sú var tíðin, að þeir sem þurftu að sækja farþega, sem komu með Flugleiðavélum á Keflavíkur- flugvöll, hringdu aftur og aftur í skrifstofur félagsins til þess að spyrjast fyrir um komutíma véla, sem yfirleitt voru aldrei á áætlun. Víkverji hefur komizt að þeirri nið- urstöðu að fenginni reynslu, að slík- ar hringingar séu nú óþarfar. Flug- vélar félagsins eru nánast alltaf á áætlun. Þetta er mikil breyting til batnaðar, sem ber að meta að verð- leikum.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.