Morgunblaðið - 25.05.1991, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 25.05.1991, Blaðsíða 22
t 22 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 25. MAI 1991 fllWipttllllltfetó Árvakur, Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjöm Guðmundsson, BjörnJóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, ÁgústlngiJónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðal- stræti 6, sími 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftar- gjald 1100 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 100 kr. eintakið. Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúarritstjóra Fréttastjórar Á bjargbrún opin- berrar eyðslu Stærsti þjóðmálavandinn, sem við blasir, er vöxtur ríkisút- gjalda næstliðin ár, langt umfram efnahagslegar forsendur í þjóðar- búskapnum. í stað þess að hemja ríkisútgjöldin innan eðlilegra rnarka, t.d. sem hlutfall af þjóðar- tekjum, og halda ríkisbúskapnum í jafnvægi, eins og eðlilegt og nauðsynlegt var í framhaldi af þjóðarsátt aðila vinnumarkaðar- ins, herti fráfarandi ríkisstjórn útgjaldaausturinn. Skattar hækkuðu. Hallinn á ríkissjóði óx. Opinberar skuldir hrönnuðust upp. Rekstrarhalli ríkissjóðs, sem samkvæmt fjárlögum líðandi árs, átti að vera 4.100 milljónir króna, verður samkvæmt nýju mati fjár- málaráðuneytis í 9.100 m.kr. Lánsfjárhalli, sem samkvæmt fjárlögum ársins átti að vera 5.900 m.kr., verður samkvæmt nýju mati ráðuneytisins 13.100 m.kr. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun fjármálaráðuneytisins mældist heildarlánsfjárþörf opin- berra aðila á árinu, það er ríkis- sjóðs, húsnæðislánasjóðanna og annarra opinberra sjóða, milli 33.000 til 34.000 m.kr. Ríkis- sjóðshallinn og lánsfjárhungur hins opinbera eru síðan megin- ástæður hárra vaxta hér á landi. Fjármálaráðherra nýrrar ríkis- stjórnar hefur nú kunngjört fyrstu viðbrðgð til að mæta þeim hrikalega vanda, sem við blasir í ríkisbúskapnum; vanda, sem hefur neikvæð áhrif á á þjóðarbú- skapinn í heild, atvinnulífið, hag- vöxt, kjaraþróun landsmanna og bindur þeim þunga skuldabagga til framtíðar. Aðgerðirnar koma fram í niðurskurði á áformuðum opinberum lántökum, frestun og niðurskurði framkvæmda, lægri fjárveitingum til ýmissa sjóða og hagræðingu og aðhaldi á rekstr- arsviðum. Erfitt er að leggja mat á þessi ráðgerðu viðbrögð nýrrar ríkisstjórnar fyrr en framkvæmd þeirra, sem skiptir meginmáli, liggur ljós fyrir. Spurning er og, hvort þessar fyrstu aðgerðir duga til þess að þoka ríkisbúskapnum, sem hrakizt hefur fram á bjarg- brún óráðsíunnar hin síðustu árin [bjargbrún útgjalda langt um- fram það sem fámenni þjóðarinn- ar og efnahagslegar forsendur í þjóðarbúskapnum stóðu og standa til], nægilega til réttrar áttar. Það er hins vegar tiltölulega „létt verk en löðurmannlegt" fyr- ir Alþýðubandalagið og Fram- sóknarflokkinn, hönnuði og höf- uðsmiði vandans, hins saman- safnaða ríkissjóðshalla sem og fjárlaga og lánsfjárlaga líðandi árs, að kynda undir óánægju með niðurskurð, sem óhjákvæmilega kemur víða við í samfélaginu. Þessir flokkar, sem bera stjórnar- farslega [pólitíska] ábyrgð á þeim sjúkdómi, sem hrjáir ríkisbúskap- inn, gera sér nú mat úr þeim sársauka, sem læknisaðgerðinni fylgir. Það var við því að búast, að ýmiss konar hagsmunasamtök og þjónustusvið, sem verða fyrir barðinu á samdráttaráformum í ríkisbúskapnum, Iétu til sín heyra með mótmælum, svo sem lenzka hefur verið. Á pví hefur heldur ekki staðið. Mótmælendur hafa að sjálfsögðu allan rétt til að kynna viðhorf sín, sem sum hver eru byggð á nokkrum rökum. Mergurinn málsins er hins vegar sá, að ríkissjóðshallinn, með til- heyrandi opinberri skuldasöfnun, er orðinn að höfuðmeinsemd í efnahagslífi þjóðarinnar. Það var óhjákvæmilegt fyrir nýja ríkis- stjórn að bregðaðst við þeim vanda - og freista þess að vinna okkur út úr honum - til að forða enn stærri vá sem samfélagið stefndi í. Aðgerðir fjármálaráð- herra nú eru einungis^ fyrstu skrefin á þeirri braut. I næstu lotu hlýtur Friðrik Sophusson að taka enn fastar á málum. Hann þarf á almanna stuðningi að halda vegna þess, að einstakir hagsmunahópar, þingmenn ein- stakra kjördæma og jafnvel ein- stakir fagráðherrar geta orðið Þrándur í Götu. Framundan eru miklir um- brotatímar í efnahagslífi og við- skiptaháttum á helztu markaðs- svæðum okkar erlendis. Mikil- vægt er að við þróum starfsað- stöðu atvinnuvega okkar og bú- skaparhætti að þeim efnahags- lega veruleika, sem við blasir í umheiminum. Við þurfum að fylgja fram frjálslyndri framfara- stefnu í atvinnumálum, sem er þess megnug að auka verðmæta- sköpun og sameiginlegar tekjur þjóðarinnar, m.a. til þess að tryggja vaxandi kaupmátt og standa kostnaðarlega undir sam- félagslegri þjónustu. Fyrsta skrefið að því marki er að rétta af ríkisbúskapinn og sníða ríkisútgjöldum stakk eftir fjár- hagslegri getu þjóðarinnar. Þess er því að vænta að þorri fólks styðji nauðsynlegan niður- skurð á ríkisútgjöldum, sem að- stæður krefjast. Þær aðhaldsað- gerðir eiga eftir að skila sér í bættum lífskjörum þjóðarinnar, til lengri tíma litið. Þess er jafn- framt að vænta að landsfeður forðizt að láta þennan niðurskurð bitna á þeim, sem höllustum fæti standa í samfélaginu, sjúkum og öldruðum. Vísindanefnd Atlantshafsbandalagsins: Opnað fyrir vísindasar við Austur Evrópuþjóc -Viðtal við Jaques Ducuing, formann Vísindanefndarinnar VISINDANEFND Atlantshafs- bandalagsins hélt aðalfund sinn í Reykjavík dagana 21. - 24. þessa mánaðar. Meðal helstu umræðu- efna á fundinum var hvernig nefndin geti beitt sér fyrir auknu samstarfi við vísindamenn í Aust- ur - Evrópu og veitt þeim stuðning við vísindastörf. Jaques Ducuing, formaður nefndarinnar, sagði í samtali við Morgunblaðið, að Vísindanefndin vildi aðstoða ein- staklinga í rögum Mið- og Austur Evrópu til að stunda vísindi og byggja upp samvinnu í framt- íðinni. „Við vinnum að þessu af fullum þunga og munum leggja tillögur fundarins fyrir Atlants- hafsráðið," sagði hann. Vísindanefndin hefur það hlutverk að styrkja vísindarannsóknir og stuðla að vísindasamstarfi milli aðild- arríkja NATO og hafa fjölmargir íslendingar notið góðs af starfi nefndarinnar, m.a. vegna styrkveit- inga til einstakra rannsóknarverk- efna. Jaques sagði að ýmis mikilvæg málefni hefðu verið til umfjöllunar á fundinum. „Á árlegum fundum okkar endurmetum við meginmarkmiðin með viðfangsefnum Vísindanefndar- innar og í dag eru helstu verkefnin Morgunblaðið/Bjarni Jaques Ducuing formaður Vísindanefridar Atlantshafs- bandalagsins. að að viðhalda tengslunum á milli aðildarþjóða Atlatnshafsbandalags- ins og styrkja samstöðu þeirra. Þriðja og nýjasta markmið okkar, sem kom til umræðu á síðasta ári á leiðtoga- fundi Atl'antshafasbandalagsins í London, er að opna starfssvið okkar fyrir vísindamönnum í löndum Aust- ur Evrópu. Þróunin í þeim löndum gefur okkur stórkostlegt tækifæri til að ná til vísindamanna þar, sérstak- lega í þeim löndum sem hafa verið Vísindanefnd Atlantshafsbandalagsi Loftleiðum í vikunni. eitt stærsta um aukið vísindasamstarf við einstaklingí að þróast hratt í lýðræðisátt á síðstu ým árum og er það raunar fyllilega í anr samræmi við það meginmarkmið sem huj Vísindanefndin hefur alltaf starfað vísi eftir. leg Nefndin vill ná til einstaklinga en upj hefur ekki samskipti við stofnanir aus eða yfirvöld. Við viljum veita vísinda- ^ mönnum í þessum löndum sem hafa nef verið útilokaðir frá mörgum mikil- koi vægum möguleikum, sem okkar heí vísindamenn eiga kost á, aðstoð á sm HVALIR eftír Sidney Holt Samtökin „Survival in the High North" ætla að efna ti! umræðna í Reykjavík, sem auglýstar hafa ver- ið á alþjóðavettvangi sem „umræð- ur um hvalamálið í tengslum við fund Alþjóða hvalveiðiráðsins". Ekki er reiknað með mikilli þátttöku áhugamanna frá öðrum löndum í umræðunum. Flestir vísindamann- anna sem voru á íslandi vegna fundar Vísindanefndar Alþjóða hvalveiðiráðsins, IWC, verða farnir heim. Þeir visindamenn sem eiga sæti í sendinefndum landa sinna, og aðrir sendifulltrúar í þessum nefndum, verða líklega of upptekn- ir af IWC-fundinum, sem er mjög áríðandi, til að gefa sér tíma til að hlusta á umræður um siðferði, án tillits til þess hve áhugi þeirra á málinu er mikill. Umræður tákna venjulega sam- komu þar sem tveir aðilar eða fleiri tala máli andstæðra skoðana á umdeildu vandamáli. Að þessu sinni virðist líklegt að einungis verði mælt fyrir einní skoðun á hverju þeirra þriggja mála, sem fyrir liggja, þar sem auglýstir framsögu- menn eru vel þekktir fyrir að hafa lýst sig eindregna stuðningsmenn ákveðinna skoðana í viðkomandi málum. Svo virðist sem að þrátt fyrir leit hafí Sjávarútvegsstofnun Háskóla íslands, sem er einn ábyrgðaraðila umræðnanna, ekki fundið fleiri ræðumenn. Forsenda umræðnanna er að í eðli sínu séu hvalveiðar spurning um siðfræði. Það eru þær á vissan hátt. Þær snúast um þá siðfræði að fara að alþjóðalögum, þótt sú leið geti verið vandrötuð. Þær snú- ast um sameign kynslóðanna — náttúruvernd — svo við getum gef- ið komandi kynslóðum endurreist og heilsteypt lífríki sjávar, þar á meðal gnótt hvala, og þær geti sjálf- ar ákveðið hvort þær vilja drepa hvalina sér til matar. Siðfræðilega hliðin snýst einnig um það að deila þessari plánetu með núlifandi kyn- slóð manna, en hvalirnir eru hvar- vetna viðurkenndir fyrir að vera mikil flökkudýr, sem dreifast um öll höf, og allir hafa áhuga á vernd- un þeirra. Hvölunum hefur réttilega verið lýst sem „sameiginlegri arf- leifð alls mannkyns", ekki í þrengsta lagalega skilningi, heldur í siðferðislegum skilningi. Loks telja margir að svonefndar „nútíma" hvalveiðiaðferðir séu viðbjóðslega grimmdarlegar og þessvegna ósið- legar. En þetta eru ekki þau siðfræði- legu atriði sem Lífsbjörg í norður- höfum vill fá umræður um, né held- ur vísindalegu hliðarnar á þessum siðfræðilegu atriðum. Samtökin hafa heldur kosið að reyna að sýna fram á skiptinguna milli siðfræði- viðhorfa traustra og jarðbundinna dreifbýlisbúa annarsvegar og þeirra borgarbúa sem, að sögn, telja sum dýr „ginnhelg" eða of „sæt" til að drepa. Dr. Margaret Klinowska frá Cambridge-háskóla í Englandi flyt- ur fyrsta erindið í umræðunum, og nefnir hún það Hvalir og greind: Eru hvalir greindari en önnur dýr? Lesendur brezka vikuritsins New Scientist vita að svar hennar er „nei", sem hún byggir á uppsöfnuð- um upplýsingum. En hversvegna er þessi spurning borin fram „í tengslum við fund IWC"? Grundvallarforsendur Lífsbjarg- ar í norðurhöfum eru kunnar úr bæklingum samtakanna. Rökfærsl- an er á þessa leið: (l)Þeir sem eru andvígir framhaldi hvalveiða telja að hvalir séu sérlega greindir og er það ein ástæðan fyrir andstöðu þeirra, (2) en hvalir eru ekkert sér- lega greindir, (3) þessvegna hafa þeir sem eru andvígir áframhald- andi hvalveiðum á röngu að standa. Reyndar álít ég að mjög fáum finnist að stöðva beri hvalveiðar eingöngu vegna þess að þeir trúi því að hvalir séu greindir. Vegna þess að veiðarnar séu grimmdarleg- ar, já. Vegna þess að þetta sé ósið- legur iðnaður, já. Vegna þess að við höfum enn engan vísindalegan grundvöll til að byggja stjórnun hvalveiða á, já. En ekki vegna þess að hvalir séu greindir — þótt þeir séu það. Reyndar er hugmyndin um að gera skepnum svona mismun- andi hátt undir höfði eftir því hvort þær eru meira eða minna greindár fordæmd hjá flestum þeim sem málið er skylt. Þrátt fyrir allt viður- kennum við ekki dráp á andlega fötluðum á þeirri forsendu að þeir séu ekki jafn greindir og „venju- legt" fólk. Engu að síður eru aðrar merkari ástæður til að íhuga vandlega spurninguna um greind hvala en deilur um það hvort heimila eigi hr. (Kristjáni) Loftssyni að veiða fleiri hvali á þessu eða næsta ári. Ein þessara ástæðna, og í mínum huga sú mikilvægasta, er að athug- un á greind dýra er einn athyglis- verðasti liður vísindalegra rann- sókna, og niðurstöður þeirra rann- sókna eru líklegar til að breyta við- horfum manna til lífríkisins á 21. öldinni jafn mikið og þróunarkenn- ingin gerði á þeirri nítjándu. Eftir að hann sýndi fram á fram- þróun alls lífs, og þá sérstaklega náinn skyldleika mennskra manna og ómennskra dýra, ígrundaði" Charles Darwin hugsanlegt andlegt samhengi milli „okkar" og „þeirra". Margir afburðasnjallir vísindamenn hafa reynt að halda áfram þessum ígrundunum undanfarin hundrað ár og stundað margskonar rann- sóknir og vísindalegar tilraunir. Donald Griffin prófessor við Rocke- feller-háskólann í New York spyr í snilldarbók sinni „The Question of Animal Awareness: Evolutionary Continuity of Mental Experience" (1976) hvort við getum, með því að reyna að ná sambandi við sumar dýrategundir, „fundið einhverja smugu inn í huga dýra"? Griffin hafði skömmu áður kannað hæfí- leika hjá leðurblökum til að nýta sér bergmál til staðarákvörðunar, og þessar kannanir vöktu áhuga dr. Rogers Payne (sem einnig rann-.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.