Morgunblaðið - 07.05.1993, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 07.05.1993, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ FOSTUDAGUR 7. MAI 1993 Yfirvofandi refsiaðgerðir hefjist hvalveiðar Refsiaðgerðir vegna hval- veiða nú líklegri en áður JZ BANDARÍKJASTJÓRN hefur varað íslendinga við að hefja hval- veiðar í atvinnuskyni í trássi við samþykktir Alþjóðahvalveiðiráðs- ins. Að öðrum kosti eigi þeir yfir höfði sér svonefnda staðfestingar- kæru og refsiaðgerðir í formi viðskiptaþvingana samkvæmt banda- rískum lögum. Bandaríkjamenn hafa nokkrum sinnum gefið út staðfestingarkæru vegna hvalveiða annarra þjóða en viðskipta- þvingunum hefur.aldrei verið beitt i kjölfarið. Nú bendir ýmislegt til að stjórn Bills Clintons myndi síður hika við að beita áðurnefnd- um lögum af fullum þunga gegn þjóðum sem hún teldi stunda ólög- legar hvalveiðar. AF INNLENDUM VETTVANGI GUÐMUNDUR SV. HERMANNSSON Staðfestingarkæra er gefin út af viðskiptaráðherra Banda- ríkjanna ef hann telur að ríki grafi undan friðunarmarkmiðum al- þjóðasamtaka. Hefur slíkri kæru einkum verið beitt vegna hvalveiða í trássi við Alþjóðahvalveiðiráðið en ráðið hefur engin tök á að beita refsingum fari aðildarþjóðirnar ekki eftir þeim veiðikvótum sem ráðið gefur út. Bandaríkin tóku með þessu í raun að sér að sinna einskonar löggæslustörfum fyrir ráðið. Kveðið er á um staðfestingar- kæru í svonefndu Pellyákvæði sem Bandaríkjaþing samþykkti árið 1971. Upphaflega markmlðið með ákvæðinu var að vernda laxastofna á Norður-Atlantshafi, sem þá hafði verið sett veiðibann á, gegn veiðum dansíca sjómanna en síðar var þetta ákvæði yfirfært á hvalveiðar. Samkvæmt Pellyákvæðinu á viðskiptaráðherra Bandaríkjanna að staðfesta það við Bandaríkja forseta að hann telji að tilteknar veiðar ríkja á sjávardýrum grafi undan friðunarmarkmiðum al- þjóðasamtaka og dragi úr virkni þeirra. Samkvæmt túlkun Hæsta- réttar Bandaríkjanna hefur við- skiptaráðherra talsvert frjálsar hendur hvort hann leggur fram slíka kæru, ef hann telur sig geta með öðrum aðferðum, tryggt frið- unarmarkmiðin betur. Eftir staðfestingarkæru hefur Bandaríkjaforseti heimild til að beita innflutningsbanni á fiskaf- urðir viðkomandi ríkja en hefur einnig heimild til að aðhafast ekk- ert. Staðfestingarkærur hafa verið gefnar út nokkrum sinnum en aldr- ei komið til viðskiptaþvingana í kjölfarið. ¦: Nú hafa borist fréttir af því, að þingmaður að nafni DeFazio hafi í vikunni lagt fram iagafrumvarp í bandarísku fulltrúadeildinni, sem kveður á um að ef staðfestingar- kæra er gefin út vegna ólöglegra hvalveiða komi sjálfkrafa til refs- iaðgerða í formi viðskiptaþving- ana. Tekið er fram í frumvarpinu, að ekki sé viðurkennt að aðrar stofnanir en Alþjóðahvalveiðiráðið geti gefið út hvalveiðikvóta og aðrar hvalveiðar en veiðar innan ráðsins teljist því ólöglegar. Margir hafa látið í ljósi efasemd- ir um að viðskiptarefsiaðgerðir Bandaríkjastjórnar vegna hvalr veiða samrýmist GATT-samkomu- laginu um tolla og viðskipti. Nefnd innan GATT komst raunar að þeirri niðurstöðu árið 1991, að Bandaríkin gæti ekki beitt inn- flutnings- eða útflutningsbönnum til að framfylgja bandarískum verndunar- eða umhverfislögum á erlendri grund. Þessi úrskurður mun ekki hafa verið staðfestur en er þó talinn eiga við um viðskipta- þvinganir á grundvelli Pelly- ákvæðisins. Engu að síður virðast bandarískir þingmenn tilbúnir til að láta reyna á þetta mál. Varnarhagsmunir Fyrir nokkrum árum stóðu ís- lensk stjórnvöld í talsverðum slag við Bandaríkjastjórn til að komast hjá staðfestingarkæru vegna vís- indahvalveiðanna sem þá voru stundaðar. Talsvert hætta þótti á að viðskiptaþvinganir myndu fylgja í kjölfar slíkrar kæru sem gætu eyðilagt fiskmarkaði íslend- inga í Bandaríkjunum. Samkomu- lag náðist við Bandaríkjastjórn um að Banda ríkjamenn viðurkenndu að vísindaveiðar íslendinga drægju ekki úr virkni hvalveiðibannsins, og því kæmi ekki til staðfestingar kæru vegna veiðanna. Var almennt talið að hagsmunir Bandaríkjanna vegna varnarstöðvarinnar á Kefla- víkurflugvelli hefðu þarna ráðið miklu. I ljósi síðustu frétta af fyrir- huguðum niðurskurði á Kefla- víkurflugvelli telja ýmsir að Bandaríkjamenn yrðu varla eins samvinnuþýðir ef áþekk staða kæmi upp aftur. Á svipuðum tíma gáfu Banda- rikin hins vegar út staðfestingar- kæru á Japani vegna vísindahval- veiða þeirra, en ekki kom til við- skiptaþvingana, meðal annars þar sem hagsmunir Bandaríkjanna í viðskiptum við Japani voru meiri en Japana. Einnig fengu Norð- menn á sig staðfestingarkæru vegna hvalveiða fyrir nokkrum árum. Viðskiptaþvinganir Þótt Bandaríkjastjórn hafi hing- að til ekki beitt viðskiptaþvingun- um vegna hvalveiða, segja heim- ildarmenn Morgunblaðins í banda- ríska stjórnkerfinu, að íslendingar geti nú allt eins átt yfir höfði sér refsiaðgerðir ákveði þeir að hefja hvalveiðar í atvinnuskyni á nýjan leik. Bill Clinton Bandaríkjaforseti sótti fylgi sitt meðal annars til hópa sem hafa gengið hvað harð- ast fram í umhverfismálabaráttu, þar á meðal í hvalamálum. Fullyrt er að umhverfisverndarsinnar eigi nú mun greiðari leið inn í helstu valdastofnanir í Washington en áður og eiga bandarísk stjórnvöld von á miklum þrýstiaðgerðum frá hvalverndunarsinnum og öðrum umhverfisverndarsinnum ef at- vinnuhvalveiðar hefjast aftur. í orðsendingu þeirri sem sjávar- útvegsráðherra fékk í vikunni frá bandarískum stjórnvöldum er fast- lega gefið í skyn, að íslendingar eigi yfir höfði sér refsiaðgerðir ef þeir hefji hvalveiðar á ný. Þar seg- ir að höfuðatriðið sé fyrir íslend- inga að forðast fljótræðisákvarð- anir sem gætu einangrað ísland, haft í för með sér refsiaðgerðir, grafið undan ímynd íslendinga á alþjóðavettvangi og sett af stað atburðarás sem hvorki íslendingar né Bandaríkjamenn fengju ráðið. Samkvæmt upplýsingum Morgun- bláðsins hafa Norðmenn ekki feng- ið send varnaðarorð af þessu tagi frá Bandaríkjunum. Þýðingarmikill ársfundur íslensk stjórnvöld hafa fylgst af áhuga með aðdraganda ársfund- ar Alþjóðahvalveiðiráðsins í Japan, því ljóst var að ef Norðmenn fá úthlutað þar hrefnuveiðikvóta get- ur komið upp sú staða að íslend- ingar gangi aftur í hvalveiðiráðið og fái úthlutað hrefnuveiðikvóta. Samkvæmt upplýsingum Morg- unblaðsins væntu Norðmenn þess, að á ársfundi hvalveiðiráðins, sem Hrefnuveiðibátur með afla HREFNA hefur ekki verið veidd hér við land í atvinnuskyni síðan 1985. Litlar líkur eru á að Al- þjóðahvalveiðiráðið samþykki hrefnuveiðikvóta á ársfundi sín- um sem hef st i Japan á mánudag. hefst í Kyoto í Japan á mánudag, myndi ráðið samþykkja að veita þeim takmarkaða hrefnuveiðik-' vóta. Ekki væri stætt á öðru, þar sem þá lægju fyrir nýjar veiði- stjórnunarreglur og staðfest væri að hrefnustofninn þyldi veiði. Yfir- lýsing Bandaríkjastjórnar í vikunni um að hún muni ekki styðja tillög- ur um veiðikvóta olli þeim því mikl- um vonbrigðum. Vonast var til að Bandaríkin myndu taka afstöðu til veiðikvóta í samræmi við vísindalegar upplýs- ingar um veiðiþol stofnanna. Þótt Bandaríkjamenn hafi ekki gefið um það neinar yfijlýsingar hafa að minnsta kosti íslendingar og Norðmenn ávallt talið að Banda- ríkjamenn myndu fallast á að leyfa hvalveiðar þegar vísindalegur grundvöllur þeirra yrði nægilega sterkur. Á þennan hátt hefur með- al annars mátt skilja ýmis um- mæli Johns A. Knauss, fyrrverandi aðstoðarutanríkisráðherra og aðal- fulltrúa Bandaríkjanna í hvalveiði- Ráðstefna um efnahagsmál, efnahagsstefnu og atvinnumál verður haldin ó morgun, laugardag 8. maí kl. 12.00 til 1 6.00 í Ársal, Hótel Sögu. Dagskrá: Ávarp f jármáiaráóherra, Frióriks Sóphussonar. Dr. Siguróur B. Stefónsson, framkvstj.: Efnahagsmól: Tíundi óratugurinn. Dr. Guómundur Magnússon, prófessor: Velferð á ótraustum grunni - vaxtarkreppa og stjórnbrestir ó Norðurlöndum. Sveinn H. Hjartarson, hagfr. LÍÚ: Efnahagsstefnan og atvinnulífíð. Haraidur Sumarliðason, forseti Landssambands iónaóarmanna: Staóa iðnaðarins í atvinnulífinu. Dr. Stefón Óiafsson, prófessor: Pólitískar og félagslegar forsendur hagvaxtar. Umræóur og fyrirspurnir. Ráostef nustjóri: Davíó Scheving thorsteinsson. Róðstefnan er opin öllu óhugafólki um efnahags- og atvinnumál. Landsmálafélagió Vördur Magnús Gústafsson, forsfjóri Coldwater Seafood í Bandaríkjunum Skiptir máli að sjá hvað gerist í Noregi „ÞESSI breytta afstaða Bandaríkjamanna kemur mér eins og öðrum íslendingum mjög á óvart því þeir hafa viljað vinna í gegnum Alþjóðahvalveiðiráðið og hafa þar vísindaleg sjónarmið til hliðsjónar," sagði Magnús Gústafsson, forstjóri Colwater Seafood Corporation í Bandaríkjunum. „Það er almennt hald manna að ríkisstjórn Bandaríkjanna, undir stjórn Bill Clinton, sé mjög nátt- úruverndarsinnuð. Varaforsetinn, GIRÐINGAREFNI j ÚRVALI MR búðin*Laugavegí 164 simi 11125 • 24355 Gore, er fyrst og fremst þekktur fyrir hvað hann hefur verið upptek- inn af umhverfisvernd. Að því leyti kemur þetta manni ekki á óvart. Það sem skiptir mestu máli á næst- unni er að sjá hvað gerist í Noregi er þeir hefja hrefnuveiðar. Við hljótum að fylgjast með viðbrögð- um bandarískra stjórnvalda við hrefnuveiðum Norðmanna og hver niðurstaðan verður af því," sagði Magnús. Sterkt almenningsálit Hann sagði að almenningsálit í Bretlandi og Þýskalandi væri ekki síður sterkt, og jafnvel sterkara þar en í Bandaríkjunum gegn hval- veiðum. „Ég held að það geti orðið okkur mjög erfitt að hefja hvalveið- ar á ný, kannski einir á báti, og ætla að bjóða þessum löndum birg- inn. Það er nóg framboð af sjávar- afurðum núna og allt sem er nei- kvæðs eðlis hlýtur að koma mjög illa við okkur," sagði Magnús.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.