Morgunblaðið - 07.05.1993, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 07.05.1993, Blaðsíða 24
+ 24 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 7. MAI 1993 JttwjptnÞIafeft Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Arvakur h.f., Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Björn Vignir Sigurpálsson. Kringlan 1, 103 Reykjavík. Símar: Skiptiborð 691100. Auglýsingar: 691111. Áskriftir 691122. Áskriftargjald 1200 kr. á mánuði innan- lands. í lausasölu 110 kr. eintakið. Varnarliðið og öryggi íslands Bandaríska varnarliðið kom hingað til lands fyrir rúmlega fjörutíu árum til þess að tryggja öryggi þjóðarinnar á viðsjárverðum tímum og sem framlag Islendinga til sameiginlegra varna hins frjálsa heims. Það var aldrei ætlun þeirra, sem stóðu að komu varnarliðsins og börðust fyrir veru þess hér í landinu, að erlent herlið yrði hér um aldur og ævi. Þess vegna er það fagnaðarefni, ef breytingar í okkar heimshluta á undanförnum árum hafa leitt til þess, að ekki er lengur þörf fyrir jafh fjölmennt varnarlið og verið hefur á Keflavík- urflugyelli frá 1951. Rökin fyrir því, að nú sé tíma- bært að draga úr umsvifum varn- arliðsins, eru augljós. Sovétríkin heyra sögunni til. Þótt Rússland ráði yfir herbúnaði þeirra er ljóst, að þjóðir Vesturlanda telja sér ekki standa ógn af rússneska stór- veldinu, heldur hafa þær tekið höndum saman um að veita Rúss- um öflugan fjárhagslegan stuðning til þess að byggja landið upp eftir gjaldþrot kommúnismans. Kafbát- arnir, sem voru stöðugt á sveimi í kringum ísland, eru ekki lengur hér á ferð. Herflugvélarnar, sem komu reglulega frá Kólaskaga, sjást ekki lengur. Bandarísku flug- sveitirnar á Keflavíkurflugvelli hafa ekki lengur sama hlutverki að gegna og áður. Þessi rök hljóta að vega þungt í viðræðum íslenzkra og banda- rískra stjórnvalda næstu vikur um breytingar á starfsemi varnarliðs- ins á Keflavíkurflugvelli. Frá sjón- arhóli Bandaríkjamanna er ástæðulaust að verja fjármunum bandarískra skattborgara í hernað- arumsvif, sem ekki er lengur þörf á að þeirra mati. Frá sjónarhóli okkar íslendinga er það ánægju- efni, að tímabært reynist að fækka verulega í erlendu herliði í landinu. Slíkum breytingum fylgja hins vegar ný viðhorf í öryggismálum okkar íslendinga, sem við verðum að taka afstöðu til. Sérhver sjálf- stæð þjóð verður með einhverjum hætti að tryggja öryggi sitt. Það á ekki sízt við um smáþjóð, sem býr í landi, sem er hernaðarlega mikilvægt vegna legu sinnar. Þess vegna er það verkefni íslenzkra stjórnvalda nú, þegar fyrirsjáan- legt er að verulegar og jafnvel róttækar breytingar verða á starf- semi varnarstöðvarinnar í Kefla- vík, að leggja grundvöll að nýrri stefnu í öryggismálum, sem tryggt geti öryggi þessarar smáþjóðar í framtíðinni. Kalda stríðinu er lokið en það er ekki þar með sagt, að friður ríki í heiminum. Fullkomin óvissa ríkir um framtíð fyrrum lýð- velda Sovétríkjanna. A Balkan- skaga ríkir ógnaröld. Við getum ekki búið í friði í landi okkar nema tryggja öryggi okkar með viðun- andi hætti og í þeim efnum skiptir höfuðmáli, að Keflavíkurstöðin verði starfrækt þannig, að með litl- um fyrirvara verði hægt að nýta hana til fulls við breyttar og hættu- legar aðstæður. Fréttir þær, sem Morgunblaðið hefur birt frá Washington, sýna svo ekki verður um villzt, að Bandaríkjamenn telja tímabært að endurskoða varnarstefnuna, a.m.k. einstök atriði hennar, jafnvel styrk flugflotans sjálfs, sem er ekki veigaminnsti þátturinn í könnunar- og eftirlitsneti Atlantshafsbanda- lagsins hér á norðurslóðum. Æskilegt hefði verið að meira frumkvæði hefði komið frá íslenzk- um stjórnvöldum í þessum efnum. En hvað sem því líður skiptir máli, að við leggjum sjálfstætt mat á hagsmuni okkar og stöðu, sem þarf ekki endilega að vera það sama og Bandaríkjamanna. Þeir meta málin út frá sínum hagsmun- um, við út frá okkar hagsmunum. Og þótt hagsmunir þessara tveggja þjóða hafi yfirieitt farið saman þarf það ekki alltaf að vera svo í öllum atriðum. Morgunblaðið hefur á undan- förnum árum og áratugum ítrekað minnt þjóðina á, að varnarliðið kqm ekki hingað til þess að tryggja ís- lendingum tekjuauka. Morgun- blaðið hefur ávallt varað við því, að við yrðum fjárhagslega háðir dvöl varnarliðsins hér. Fjárhagsleg sjónarmið og atvinnustig geta ekki ráðið ferðinni um framtíð banda- ríska varnarliðsins. Það er ekki einn af atvinnuvegum íslenzku þjóðarinnar. Það breytir ekki því, að við verðum fyrir tekjutapi og fólk missir vinnu vegna fyrirsjáan- legs niðurskurðar í umsvifum varn- arliðsins. Við hljótum að horfast í augu við þau vandamál. Þau á ekki að nota sem röksemd í viðræð- um við bandarísk stjórnvöld á þann veg að ekki megi gera eðlilegar breytingar á varnarstöðinni, ef unnt þykir að öðru leyti. Það er heimsástandið, sem í raun á að móta varnarstefnu okkar og Atl- antshafsbandalagsins og nú eru aðstæður gjörólíkar því, sem verið hefur í kalda stríðinu. Frétt Morgunblaðsins í gær hef- ur valdiðnokkru uppnámi, m.a. á Alþingi. Á blaðamannafundi í gær staðfesti utanríkisráðherra frétt blaðsins í öllum meginatriðum. Til- raunir bandarískra embættis- manna í Washington í gær til þess að draga úr mikilvægi málsins eru misskildar tilraunir til þess að breiða yfir þær hugmyndir, sem eru á döfinni í bandaríska stjórn- kerfinu. Þær hugmyndir eru bæði eðlilegar og skiljanlegar. Banda- rískir embættismenn hafa sjálfir komið þeim á framfæri við íslenzk stjórnvöld. En Bandaríkjamenn mættu gjarnan minnast þess, að þegar kemur að þáttaskilum í mik- ilvægu samstarfi eins og varnar- samstarf þessara tveggja þjóða hefur verið, hlýtur krafa okkar íslendinga að vera sú, að þeir standi að þeim þáttaskilum af þeirri hreinskiptni, sem við tetjum okkar hafa sýnt í öllum samskipt- um við þá. Starfsmenn varnarliðsins Alis eru íslertskir starfsmenn varnarliðsins 936 og búa um 72% þeirra á Suðumesjum en um 28% á höfuðborgarsvæðinu. Skiptjng efUr starfsstéttum: Skrifstofu- og verslunarstörf 202 21,6% Iðnaðarstörf 184 19,7% Almennt verkafólk 177 18,9% Slökkvilið og snjóruðningur 140 14,9% Stjórnun 123 13,2% Verkstjórn 70 7,5% Verkfræðingar og tæknimenn 40 4,2% ALLS 936 Aönp islenskir siarf s- menn sem varnarlíðið greiöir kostnaö af: Starfsm. Aðalverktaka 370 Keflavíkurverktaka 107 Ratsjárstofnunar 62 ræstingaverktaka 58 pökkunar- og flutningaverktaka 48 Starfsm. annarra verktaka 49 sem vinna að öðrum verkefnum 10 Starfsm. á vegum ríkisfyrirtækja 11 ALLS 715 AHs var því 1.651 íslenskur starfsmaður sem varnariiðið greiddi kostnað af í fyrra. VawflMð: Vamariiðsmenn 2.999 Borgarlegir starfsmenn 102 Fjölskyldur varnarliðsmanna 2.600 ALLS 5.701 Fyrirhugaður niðurskurður Sveitarstjórnarmenn á Suðurnesju Atvkinulíf þolir og sveitarfélög SVEITARSTJORNAEMENN á Suðurnesjum segja að búast hafi mátt við fréttum af samdrætti í starfsemi vamarliðsins. Hins vegar komi það á óvart ef starfsemin verður dregin svo mikið saman á skömmum tíma og fregnir nú herma. Þeir segja að alkunna sé að atvinnuastand á Suðurnesjum sé bágborið og Jjóst að sveitarfélögin missi spón úr aski sín- um, því ýmsar tekjur hafi runnið til þeirra frá varnarliðinu. „Við erum ekki alveg óviðbúnir þessu, en það er mikil og snögg sveifla ef þessi niðurskurður verður í einu vetfangi," sagði Ellert Eiríks- son, bæjarstjóri í Keflavík. Ellert sagði að Keflavíkurbær hefði ýmsar óbeinar tekjur af veru varnarliðsins, en beinar tekjur væru engar aðrar en útsvar starfsmanna, því bærinn fengi engin aðstöðugjöld frá varnarliðinu. „Auðvitað þýðir þetta tekjutap, því samdráttur þýðir minni veltu. Við eigum þó eftir að kynna okkur hvaða deildir fara, því það er mjög misjafnt eftir deildum hversu fj'ölmennir íslenskir starfs- menn eru. Þessi niðurskurður á einn- ig eftir að skella af töluverðum þunga á höfuðborgarsvæðinu, því varnarlið- ið sækir ýmsa þjónustu og verslun þangað." Ellert sagði að strax og tjóst var að fé til bandarískra hermála yrði skorið niður hefðu íslendingar átt að hefja viðræður við Bandaríkjamenn um tvíhliða samkomulag um sam- drátt á Keflavíkurflugvelli. „Við eig- um að fara til Washington, liggja þar í stjórnmálamönnum og krefjast þess að þessar breytingar fari fram á skipulegan hátt, svo þær verði sem sársaukaminnstar fyrir báða aðila." Hann sagði að ef hlutfall Keflvík- inga sem misstu vinnuna yrði hið sama og hermanna sem hyrfu á brott, mætti eiga von á að 200 manns yrðu atvinnulausir vegna þessa. „Ef niður- skurðurinn hefði verið á 5-6 ára tímabili, þá hefði verið hægt að kom- ast út úr þessu, en það er mjög alvar- legt ef þetta skellur á allt í einu." Sveitarfélögin verði með í ráðum Kristján Pálsson, bæjarstjóri í Njarðvík, tók í sama streng og Ellert og sagði að búast hefði mátt við þessum samdrætti. „Það óvænta nú er að það er gert ráð fyrir miklu meiri samdrætti og það án þess að við hefðum af því spurnir," sagði Kristján. „Ég minni á að varnarsamn- ingurinn er tvíhliða og um svona mikinn samdrátt, séu fréttir réttar, þarf auðvitað að semja. Sveitarfélög- unum á Suðurnesjum kemur þetta miklu meira við en svo, að það eigi ekki að heyrast stuna eða hósti um þetta mál fyrr en í Morgunblaðinu." Kristján kvaðst vona að ríkis- stjórnin færi að semja við Banda- ríkjamenn um hvernig niðurskurði yrði háttað, þannig að atvinnulífið á Suðurnesjum þyrfti ekki að líða fyrir og sveitarfélögin fengju tíma til að vinna upp nýja atvinnumöguleika. Hann kvaðst vona að sveitarfélögin yrðu höfð með í ráðum. Kristján sagði að sveitarfélög á Suðurnesjum byndu vonir við Eignar- Utanríkisráðherra í utandagskrárumræðu á þingi um mál S tj órnarandstaðai hræsni og tvískinn í UTANDAGSKRÁRUMRÆÐU á Alþingi í gær sökuðu þingmenn srjórnar- andstöðunnar Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra og Björn Bjarnason formann utanríkismálanefndar Alþingis um að leyna Alþingi upplýsingum sem fram hefðu komið um áform bandarískra stjórnvalda f þá veru að draga úr umsvifum varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Jón Baldvin og Björn mótmæltu þessu og sagði Björn að málið hefði verið margrætt í utanríkismálanefnd. Utanríkisráðherra kallaði málflutning þingmanna sljórnarandstöðunnar hræsni og tvískinnungshátt þegar þeir lýstu áhyggjum af atvinnuástandi á Suðurnesjum. Hjörleifur Guttormsson var máls- hefjandi og sagði það hafa vakið veru- lega athygli þegar fram kom í Morg- unblaðinu í gær að mikill niðurskurður væri fyrirhugaður í herstöðinni í Keflavík. Hann beindi fyrirspurnum til utanríkisráðherra um það hvenær íslensk stjórnvöld hefðu fengið vitn- eskju um líkur á miklum niðurskurði í herstöðinni, hverjir í ríkisstjórn og í hópi alþingismanna hefðu fengið upp- lýsingar um þá stöðu mála og hvenær og hvers vegna ráðherra hafí ekki upplýst utanrikismálanefnd og Alþingi milliliðalaust um í hvert efni stefndi. Þá vildi hann fá svar við því hvaða orðsendingar hefðu farið milli ís- lenskra og bandarískra stjórnvalda síðustu daga og vikur, hvaða skref væru fyrirhúguð af hálfu stjórnvalda í framhaldi af þessum tíðindum og til hvaða ráðstafana ríkisstjórnin ætli að grípa í atvinnumálum á Suðurnesjum í ljósi líklegrar þróunar og til bjargar því fólki sem að ósekju yrði þolendur þessara breytinga. Að síðustu vildi hann vita hvort ríkisstjórnin í ljósi þessara atburða væri reiðubúin til að taka upp samráð við alla þingflokka um að herstöðvarsamningnum yrði sagt upp, ísland skipaði sér utan hern- aðarbandalaga og íslenskir öryggis- hagsmunir yrðu tryggðir, m.a. í sam- vinnu við Sameinuðu þjóðirnar. Ekki tímabært að upp- lýsii utanríkismálanefnd í svari Jóns Baldvins Hannibalsson- ar utanríkisráðherra kom fram að ís- lensk stjórnvöld hefðu 16. apríl síðast- liðinn fengið vísbendingu um að á vegum bandarískra hernaðaryfirvalda væri verið að kanna kosti sem gætu þýtt breytingu á starfsemi varnarliðs- ins. Upplýsingar um þessa vísbend- ingu hefði forsætisráðherra fengið, og hann hefði síðan tjáð utanríkisráð- herra að hann hefði skýrt formanni utanríkismálanefndar frá málinu. Um það hvers vegna utanríkisráð- herra hefði ekki upplýst utanríkis- málanefnd og Alþingi um í hvert stefndi sagði Jón Baldvin að það hefði ekki verið tímabært vegna þess að vísbendingarnar hefðu verið óstað- festar, og væru það reyndar enn, og málið væri enn á því stigi að það væri verið að afla um það upplýsinga, sem hægt væri að setja fram þannig að þær teldust áreiðanlegar eða óyggj- andi. Utanríkisráðherra sagði engar orðsendingar um þetta mál hafa farið milli íslenskra og bandarískra stjórn- valda undanfarna daga og vikur. Hann sagði að hann hefði seinnihluta apríl myndað starfshóp embættis- manna í utanríkisráðuneytinu sem hann hefði falið að undirbúa tillögur og greinargerð af hálfu íslenskra stjórnvalda um hugsanlegar breyting- ar á starfsemi varnarliðsins. Hann hefði óskað eftir því að þessir embætt- ismenn næðu viðtölum við rétta aðila í bandaríska stjórnkerfinu nú á næstu dögum, en engar dagsetningar hefðu verið ákveðnar. Utanríkisráðherra sagði að til við- bótar þeim almennu aðgerðum sem ríkisstjórnin hefði gripið til í atvinnu- málum þá hefði hún tekið ákvarðanir um sértækar aðgerðir að því er varðar atvinnumál á Suðurnesjum. Þar bæri hæst ákvörðun um að verja allt að 300 milljónum króna af fjármunum í eigu íslenskra aðalverktaka til tiltek- inna arðbærra verkefna í atvinnulífí á Suðurnesjum, að því tilskildu að aðilar á Suðurnesjum legðu fram þar

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.