Morgunblaðið - 30.05.1993, Blaðsíða 22

22
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 30. MAÍ 1993
FERÐAKOFFORT GUÐBRANDS BISKUPS
Á hverju sumri áttu biskupar að
vísitera í umdæmi sínu en í því
fólst að heimsækja alla helstu kirk-
justaði og líta eftir eignum kirkj-
unnar og embættismönnum henn-
ar. Á fyrsta ári sínu eignaðist Forn-
gripasafnið ferðakoffort sem sagt
var úr eigu Guðbrands biskups
Þorlákssonar á Hólum. Koffortið
er slétt og einfalt með sléttum
járnböndum á homdtium. Lokið er
tvöfalt og má slá því út til beggja
enda og gjöra það að aflöngu borði. Járn voru
á gjörðum á göflunum til að setja undir enda
borðsins til stuðnings. Oft hefur biskup þurft
að athafna sig í tjaldi og undir beru lofti og því
hentugt að geta breytt koffortinu í matborð og
jafnvel skrifborð. Guðbrandur var biskup 1571-
1627.
ÉG ELSKA ÞIG
Sporöskulagaðar trafaöskjur undir
lín. Á lokinu er máluð mynd af
karli og konu sem takast í hendur.
Milli handa þeirra er brennandi
hjarta. Fyrir ofan er málað skýrum
stöfum „Ég elska þig“ og er þetta
elsta skrifað dæmi sem fundist
hefur berum orðum um þessa
setningu á íslensku. Á lokinu eru
auk þess stafirnir RED og ártalið
1799. Öskjurnar eru sagðar úr eigu
gamalla presthjóna frá Reykjadal
í Hrunamannahreppi. Ártalið, staðurinn og staf-
irnir benda eindregið til þess að um sé að ræða
Guðmund Böðvarsson og Rósu Egilsdóttur. Þau
giftu sig 1784 og Guðmundur var prestur í
Reykjadal frá 1789 til 1809. Meðal barna þeirra
var Þorleifur Repp málfræðingur.
FYRSTA REIÐHJÓLIÐ
Fyrsta reiðhjólið sem sögur fara
af á íslandi var flutt til Reykjavíkur
nokkru fyrir 1890. Þetta fyrsta
reiðhjól er af þeirri gerð í þróunar-
sögu reiðhjólsins, sem nefnt hefur
verið „velociped" og þýðir hraðfót-
ur á íslensku. Frönsk uppgötvun
frá 1861. Framhjólið er nokkuð
stærra en afturhjólið. Hjólin eru
öll úr tré, nafir, pílárar og hringar,
en járngirt. Hjólið er úr eigu Guð-
brands Finnbogasonar verslunar-
stjóra hjá Fischersverslun. Knud Zimsen frændi
konunnar hans notaði hjólið á Latínuskólaárum
sínum um 1890: „Ekkert drif var á því og aðeins
hægt að stíga framhjólið. Það var því ekki auð-
velt að fara hratt á því, -og ókleift mátti heita
að hjóla á því upp verulegan bratta. Ég gerði
heldur ekki víðreist á því, hjólaði aftur og fram
um Aðalstræti og renndi mér á því niður Fischer-
sund.“
Texti: Elín Pólmadóttir Myndir: Kristinn Ingvarsson
í Þjóðminjasafni hefur
undanfarna mánuði ver-
ið f undirbúningi viða-
mesta sérsýning sem
sett hefur verið upp þar
fyrr og sfðar. Geysimikið
af munum af öllu tagi
hefur safnast f Þjóð-
minjasafnið án þess að
hægt hafi verið að sýna
þá. Það sem gerir fært
að setja upp svo viða-
mikla sýningu nú er að
ekki lekur lengur á efstu
hæð hússins eftir viðgerðir sem
fram hafa farið á gluggum og
austurþakinu og eru f gangi að
vestanverðu. Þvf verður
sýningin, sem verður
opnuð um næstu helgi,
f sölum á efstu hæðinni
þar sem Listasafn ís-
land var áður, en þar er
nú búið að mála og
teppaleggja og starfs-
fóik að koma fyrir 130
munum, einum fyrir
hvert ár sfðan Þjóð-
minjasafn var stofnað.
Margir þessir gripir eru
mjög forvitnilegir og
hafa aldrei verið til sýnis al-
menningi fyrr. Birtum við þvf
myndir af nokkrum þeirra.
Nútíð við fortíð er heiti
þessarar sýningar og er
tilvitnun úr kvæði Stein-
gríms Thorsteinssonar.
Þarna ægir líka öllu sam-
an áður en búið er að
koma mununum fyrir. En
hönnuður sýningarinnar
er Steinþór Sigurðsson.
Fjölbreytni er einmitt
markmið sýningarinnar,
að sýna hversu margvís-
legir gripir eru varðveittir
í safninu, eins og Lilja
Árnadóttir safnstjóri,
sem heldur utan um sýn-
inguna, útskýrir. En 30
sérfræðingar utan safns
og innan hafa fjallað um
þessa gripi í greinum,
sem sýningartexti ertek-
inn úr og vitnað er hér í
með myndunum. Grein-
arnar og myndir af öllum
gripunum koma svo út í
bók síðar á árinu. Ákveð-
ið var að velja á 130. af-
Gamlir
munir, en
nýstárlegir
að því leyti að
þeir hafa
aldrei verið til
'sýnis
almenningi,
verða meðal
130 muna á
viðamikilli
sýningu í
Þjóðminja-
safni
mælisári safnsins einn
grip eða efnisatriði frá
hverju ári og hefur það
val verið vandasamt.
Elsti gripurinn er ferða-
koffort Guðbrands bisk-
ups Þorlákssonar á Hól-
um, 1541-1627, en með
nýrri gripunum er kjóllinn
sem Auður Laxness var
í við afhendingu Nóbels-
verðlaunanna og gefur
hugmynd um fjölbreytn-
ina, enda hefur á 130
árum orðið stórstíg þró-
un í atvinnulífi lands-
manna og lifanaðarhátt-
um - og þar með áhöld-
um öllum og hlutum sem
íslendingar nota í lífinu á
hverjum tíma og þurfa
að geymast og varðveit-
ast á þjóðminjasafni. Og
sýna kynslóðunum sem
á eftir koma - á sýning-
um.