Morgunblaðið - 07.07.1993, Page 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 7. JÚLÍ 1993
Atök um j öfnunargj öldin
eftir Gunnlaug
Júlíusson
Að undanförnu hefur farið fram
nokkur umræða um möguleika ís-
lands á að leggja jöfnunargjöld á
innfluttar búvörur í tengslum við
samninginn um hið Evrópska efna-
hagssvæði. Það hefur berlega kom-
ið í ljós að staða mála er ekki sem
skyldi, hvort sem það hefur verið
gert viljandi eða óviljandi af hálfu
þeirra sem hafa farið með samn-
ingsumboðið fyrir hönd íslands.
I ljósi þessarar umræðu er rétt
að fara yfír hvað verðjöfnunargjöld
séu, rifja nokkuð upp hvernig um-
ræðan hefur þróast og hvaða sjón-
armið voru uppi af hálfu safnninga-
manna.
„Nú í ársbyrjun lá það
ljóst fyrir að möguleik-
ar íslands til töku jöfn-
unargjalda vegna EES-
samninganna væru lak-
ari en annarra EFTA-
þjóða, samkvæmt áliti
landbúnaðarráðu-
neytisins. Er staða Is-
lands kannski víðar svo
í þessu sambandi?“
Hvað eru verðjöfnunargjöld
Verðjöfnunargjöld þau sem rætt
er um í sambandi við EES-samning-
ana eiga ekkert skylt við tolla,
hvorki fjáröflunartolla eða vemdar-
tolla. Tollar era fastákveðið hlutfall
af innflutningsverði. Jöfnunargjald
leggst hins vegar á einn eða fleiri
hráefnisþætti til að jafna út kostn-
aðarmun í hráefniskaupum í mat-
vælaiðnaði. Þetta er komið til vegna
þess að rekstrarumhverfi í landbún-
aði er mismunandi, bæði hvað varð-
ar niðurgreiðslur, útflutningsbætur
og náttúralegar aðstæður. Jöfnun-
argjaldið veitir því iðnaðinum sem
slíkum enga vemd. Á sama hátt
og iögð era jöfnunargjöld á inn-
flutning, þá er greitt með útflutn-
ingi á sömu forsendum, niðurgreitt
er fyrir mismun í hráefnisverði. Það
er forsenda þess að milliríkjasamn-
ingar eins og EES gangi upp, að
gagnkvæmni ríki í slíkum viðskipt-
um.
Það hefur sýnt sig að ýmsir aðil-
ar misskilja eðli verðjöfnunargjalda,
eins og t.d. formaður neytendasam-
takanna í viðtali í Ríkissjónvarpinu
þann 11. maí sl., en hann lagði þar
að jöfnu verðjöfnunargjald og
vemdartoll. Það er lágmarksatriði
að þeir sem eru að tjá sig um þessi
mál á opinberam vettvangi í nafni
áhrifamikilla fjöldasamtaka viti um
hvað verið er að tala, áður en
sleggjudómar era felldir.
utanríkisráðherra fékk ekki form-
legt umboð af hálfu stjómvalda til
að ganga til samninga um EES-
svæðið fýrr en að afloknum ríkis-
stjómarskiptum þann 30. apríl
1991. Fram að þeim tíma hafði ís-
land tekið þátt í þessum viðræðum
á könnunarstigi án nokkurra skuld-
bindinga.
í upphafí könnunarviðræðna um
EES-svæðið var því ætíð haldið
fram að landbúnaðurinn skipti þar
engu máli, það eina sem væri verið
að ræða um væri svokallaður „Co-
hesionslisti" sem varðaði innflutn-
ing. Það kom m.a. fram hjá Hann-
esi Hafstein á kynningarfundi þann
1. febrúar 1991. Utanríkisráðherra
beitti samningasnilld sinni á þann
hátt að neita að ræða landbúnaðar-
mál, fyrr en komið væri ásættan-
legt tilboð í málefnum sjávarútvegs-
ins. Það kom hins vegar ekkert til-
boð í sjávarútvegsmálum fyrr en
samningurinn hafði verið undirrit-
aður. Það vakna spurningar um
hvort það hafi verið gert í þeim til-
gangi að umræður og samningar
um landbúnaðarmál gengju það
langt að ekki yrði um breytt þegar
að þeim yrði formlega komið.
Athugsemdir við samninginn
Samningatækni
utanríkisráðherra
Það er rétt að rifja það upp að
samningsaðila árið 1991“. Stéttar-
samband bænda varaði strax við
þessum texta og taldi að hann
kæmi í veg fyrir að mögulegt væri
að Ieggja jöfnunargjöld á búvöru-
hluta innfluttra vara (pizzur, vor-
rúllur o.fl.), þar sem innflutnings-
gjöld voru ekki lögð á sem neinu
nam árið 1991, en íslensk stjórn-
völd hafa gegnum tíðina verið kaþ-
ólskari en páfinn við að nýta sér
heimildir til álagningar jöfnunar-
gjalda á innflutning. Stjórnvöld full-
yrtu hins vegar á móti að í þessu
ákvæði væri engin hætta fólgin og
töldu engan vafa á því að hægt
væri að leggja á þau jöfnunargjöld
sem menn teldu æskilegt. Það kom
hins vegar á daginn að það mat
stjórnvalda var rangt og fullyrðing-
ar þeirra því reistar á sandi. Það
kom einnig í ljós að sú stefnumörk-
un þáverandi fjármálaráðherra að
fella niður að miklu leyti í ársbyijun
1988 tolla af innflutningi hefur
skipt verulegu máli í þessari um-
ræðu. Með þessari aðgerð var mörk-
uð sú stefna af hálfu fjármálaráðu-
neytisins að greitt var fyrir inn-
flutningi eftir því sem fært var með
almennri niðurfellingu tolla.
lá það ljóst fyrir að möguleikar ís-
lands til töku jöfnunargjalda vegna
EES-samninganna væru lakari en
annarra EFTA-þjóða, samkvæmt
áliti landbúnaðarráðuneytisins. Er
staða íslands kannski víðar svo í
þessu sambandi? Spyr sá sem ekki
veit?
Afstaða Stéttarsambands
bænda
Gunnlaugur Júlíusson
Átök um jöfnunargjöldin
Þegar skrifað var undir EES-
samninginn, þá höfðu ekki verið
settir fram neinir fyrirvarar af hálfu
íslands um töku jöfnunargjalda eða
útfærslu þeirra. Hefði verið skrifað
undir EES-samninginn í júlí 1991,
eins og til stóð, þá hefðu engir
möguleikar verið fyrir hendi á að
leggja jöfnunargjöld á innflutta
búvöru. Slík var samningssnilld ut-
anríkisráðuneytisins, sem mark-
visst hélt fagráðuneytum frá öllum
könnunarviðræðum og samninga-
viðræðum um EES-samninginn.
Síðar var fyrir tilstuðlan Noregs
farið að takast á um á hvern hátt
skyldi staðið að álagningu jöfnunar-
gjalda á búvörahluta innfluttra
vara, en þeir höfðu gert eðlilega
fyrirvara um þau atriði sem nauð-
synlegir þóttu. Á meðan EFTA-rík-
in kröfðust þess að búvöruhluti
unninna búvara sem væru undan-
þegnar álagningu jöfnunargjalda
væri að hámarki 1%, á meðan EB
krafðist þess að hann væri að lág-
marki 10%. Þó er hægt að benda á
það að íslensk stjórnvöld stóðu ekki
heilshugar að þessari kröfu, því í
bréfí iðnaðarráðuneytisins frá 15.
janúar 1993 kemur fram að engin
rök séu fyrir því að krefjast álagn-
ingu jöfnunargjalda á lægra hlut-
fall búvara en 5%. Nú í ársbyijun
Það hefur verið krafa Stéttar-
sambands bænda að tiltækum
heimildum til töku jöfnunargjalda
yrði beitt á allan innflutning búvöra
í sambandi við EES-samningana.
Svokallaður „Cohesionslisti" var
forgjöf (greiðsla) til Suður-Evrópu-
þjóða svo að þær ættu auðveldara
með að samþykkja tollfijálsan inn-
flutning á iðnvarningi frá EFTA-
löndunum. ísland eitt EFTA-land-
anna fékk ekki knúið fram algera
niðurfellingu tolla af höfuðfram-
leiðslugrein sinni í samningunum.
Til að tryggt sé að fyrirliggjandi
heimildum um töku jöfnunargjalda
sé beitt' á innflutningi búvöru, er
óhjákvæmilegt að landbúnaðarráð-
herra hafí mikið að segja um fram-
kvæmd þessara mála.
Stefna utanríkisráðherra
Utanríkisráðherra hefur oftar en
einu sinni lagt á það áherslu að það
eigi að nota alþjóðlega samninga
eins og GATT-samningana til að
bijóta niður „rammgerða múra
landbúnaðarins“. í því sé fólgin von
almennings í þessu landi um um-
talsverða lækkun matvæla. Það er
verður að ætla að unnið sé eftir
viðlíka afstöðu í EES-samningun-
um og GATT-samningunum varð-
andi þessi mál.
Höfundur er liagfræðingur
Stéttarsambands bænda.
Þegar samningurinn hafði verið
undirritaður og textinn lagður
fram, þá kom í Ijós að í honum var
ákvæði sem gat verið þungt á met-
unum fýrir Island varðandi mögu-
leika til að leggja jöfnunargjöld á
búvörahluta innfluttra vara. í 1.
viðbæti, 5. grein er ákvæði um að
„ Upphæð aðflutningsgjalda sem
lögð eru á við landamærin, skal þó
aldrei vera hærri en það sem ísland
leggur á innflutning frá nokkrum
FLOKKUR OG BORG,
SVR OG SPILLINGIN
eftir Hrnnnnr
Björn Arnarson
Það er einkenni á langvinnum
völdum að spilling og samtrygging
fylgir með ef menn hafa ekki því
meiri vara á sér. Voldugir stjórn-
málaflokkar sem hafa ráðið lögum
og iofum í löndum sínum um ára-
tugaskeið eins og „Fijálslyndi
flokkurinn" í Japan og kristilegir
demókratar á Ítalíu hafa á síðustu
vikum verið að drekka dreggjarnar
úr bikar valdsins. Kynni einhver
skyldleiki að vera með Sjálfstæðis-
flokknum á íslandi og þessum
flokkum?
„Sjálfstæðisflokkurinn
er orðinn svo valdalú-
inn að hann hefur ekki
einu sinni næga dóm-
greind til að forðast
auðsæja spillingarpytti
eins og hér um ræðir.“
Fjölmiðlar þegja um málið
Samtrygging, einkavinavæðing
og annað andfélagslegt athæfi
valdaklíka hefur því miður ekki lát-
ið valdameðferð Sjálfstæðisflokks-
ins ósnortna. Og dæmin hrannast
upp. Nú er það svo að Sjálfstæðis-
flokkurinn hefur m.a. ægisterk tök
í fjölmiðlaheimi landsins og það er
ekki útlit fyrir að það muni breyt-
ast á næstunni. Aðhaldið sem flokk-
urinn fær frá fjölmiðlum er því í
algeru lágmarki.
Dæmi um mál sem hinir stóru
fjölmiðlar treysta sér ekki til að
taka faglega á eru þau áform meiri-
hluta Sjálfstæðisflokksins í Reykja-
vík að einkavæða SVR. Órfáir
stjórnmálamenn og hugrakkir
starfsmenn fyrirtækisins ásamt for-
ystumönnum úr samtökum þeirra
hafa einir reynt að varpa ljósi á það
sem er að gerast. Fjölmiðlarnir hafa
ekki fylgt málinu eftir, ekki farið
ofan í gögn sem fram hafa komið
í málinu og ekki krafið fulltrúa
Sjálfstæðisflokksins svara við þeim
fjölmörgu áleitnu spurningum sem
málið hefur vakið.
í borgarráði, en um hana hefur
nánast ekkert verið fjallað í fjöl-
miðlum. Áður en ég kem að því
máli vil ég vekja athygli á eftirfar-
andi:
1) Ef fylgt væri eðlilegum leik-
reglum í lýðræðisþjóðfélagi þá hefði
gangur málsins verið sá að pólitísk-
ir fulltrúar, í þessu tilfelli fulltrúar
Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn,
legðu fram fyrirspurn eða tillögu í
borgarráði eða borgarstjórn um
möguleika á að gera SVR að hluta-
félagi.
2) Eftir eðlilega umræðu um
málið myndu þeir sem til þess voru
kjörnir, bæði fulltrúar meirihluta
og minnihluta, taka ákvörðun um
hagkvæmnisrannsóknir af tilteknu
umfangi. Gerð yrði verklýsing og
hagkvæmnirannsóknir annaðhvort
boðnar út ellegar leitað til aðila sem
hafið væri yfír allan vafa að ættu
ekki í hagsmunasamkrulli við vald-
hafa hjá borginni.
3) Málið yrði kynnt jöfnum
höndum starfsmannafélagi, borgar-
stjórn, almenningi — og að sjálf-
sögðu væri yfirumsjón málsins í
höndum stjórnar SVR.
En þetta var því miður ekki
svona. Sjálfstæðisflokkurinn fylgir
ekki lengur venjulegum leikreglum
lýðræðisþjóðfélags.
stæðisflokknum. Og þegar hug-
myndin var loks kynnt kvöld nokk-
urt með því að senda leigubíla með
greinargerð til starfsmanna SVR,
þá var það gert án vitundar stjórn-
ar SWR, án vitundar borgarráðs
og borgarstjórnar og þar af leið-
andi án vitundar réttkjörinna full-
trúa borgarbúa.
Talsmenn Sjálfstæðisflokksins
kynntu hugmyndina sem tillögu
Sjálfstæðisflokksins, meirihlutans,
en eins og oft vill brenna við þá
gera þeir ekki lengur almennilega
greinarmun á flokki og borg, flokki
og ríki. Þetta er eitt aðaleinkenni
pólitískrar spillingar. Og það var
ekki Sjálfstæðisflokkurinn sem
greiddi fyrir undirbúning að „Hug-
myndum" sínum, það gerði borgin,
það gerðir þú, lesandi góður, hvar
í flokki sem þú stendur.
Einkavinavæðingin
gamalkunna
Ruglast á flokki og borg
Eðlilegar leikreglur
hundsaðar
Þegar þetta er skrifað eru t.d.
margir dagar síðan lögð var fram
afhjúpandi skýrsla um SVR málið
Stjórn SVR var aldrei látin vita
af því sem til stóð. Hvað þá borgar-
ráð eða borgarstjórn Reykjavíkur.
Áformin um að gera hlutafélag úr
SVR vora alfarið í höndum örfárra
einstaklinga, einstaklinga úr Sjálf-
i
>
i
Í
I
I
>
í afhjúpandi skýrslu frá „Lög-
mönnum Höfðabakka“ og fleirum
sem lögð var fram í borgarráði er
sagt í formála að borgarstjóri hafi
fengið þá Hrein Loftsson, Eyjólf
Sveinsson, Svanbjörn Thoroddsen,
Svein Andra Sveinsson og Þór Sig-
fússon til að vinna að „sérfræði-
áliti" um hlutafélagaáform með
SVR. Þar með var hugmynd Sjálf-
stæðisflokksins orðin að vinnumáli
borgarinnar án þess að eiga við-
komu í einni einustu lýðræðislegri
stofnun borgarinnar. Óg einstakl-
ingarnir sem unnu sérfræðiverkefn-
ið eru allir þekktir talsmenn flokks-
ins úr starfi Heimdalls, Vöku og
SUS. Enn fremur hefur komið í ljós
að Inga Jóna Þórðardóttir hafi ver-
ið ráðin til tímabundins verkefnis
fyrir borgarstjóra varðandi úttekt á
rekstri ýmissa borgarstofnana og
fyrirtækja, m.a. með tilliti til hugs-
anlegra breytinga á rekstrarformi.
Heildarkostnaður vegna þessarar
vinnu er nú þegar 2.758.885 kr.
með virðisaukaskatti. Hvergi liggur
fyrir tillaga um að fara í þessa
i
I
>
h