Morgunblaðið - 31.08.1993, Blaðsíða 42

42
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 31. ÁGÚST 1993
Vilborg Bjömsdóttir
kennari — Minning
Fædd 25. febrúar 1918
Dáin 22. ágúst 1993
Ávallt verður manni hverft við og
setur hljóðan þegar andlátsfregnir
vina og samferðamanna frá ein-
hveiju æviskeiði berast á öldum ljós-
vakans eða á annan veg. Sama er
þótt fréttin sé ekki alveg óvænt.
Maður staldrar við og hugsar til hins
látna og í gegnum hugann líða, sem
í skuggsjá, liðnar samverustundir
og minningar um góð kynni.
Andlátsfregn Vilborgar Björns-
dóttur húsmæðrakennara, skóla-
systur minnar, 22. ágúst sl. kom
óvænt þó að ég vissi að hún hefði
átt við vanheilsu að stríða um langt
árabiL
Mér varð hugsað til haustsins
1944 þegar fimmtán ungar stúlkur
hófu nám í Húsmæðraskóla íslands
og við Vilborg vorum þar á meðal.
Fram undan var vær tveggja ára
erfitt nám. í skólanum unnu þessar
ungu stúlkur saman, þoldu súrt og
sætt, gleði og sorgir. Þær kynntust
og tengdust vináttuböndum sem
aldrei hafa slitnað þótt stundum
hafi verið langt á milli samfunda af
ýmsum ástæðum.
Vilborg var góður félagi og skóla-
þegn, alltaf boðin og búin til að rétta
hjálparhönd, glöð í viðmóti og lagði
ævinlega gott til allra mála. Hún sá
það skemmtilega við hvaðeina án
þess að það væri neinum að meini.
Vinnudagurinn var langur í Hús-
mæðraskólanum og miklar kröfur
voru gerðar til nemenda. Vilborg
lagði hart að sér við námið og stund-
aði það af þeirri alúð og einbeitni
sem einkenndi síðan öll hennar störf.
Eitt var það sem Vilborg átti
umfram okkur hinar, hún átti litla
dóttur sem hún elskaði og tilbað og
minntist oft á. Mér er til efs að nokk-
ur okkar skólasystranna hafí gert
sér grein fyrir því þá hversu erfitt
það hefur verið að láta litla sólar-
geislann í fóstur til að geta verið í
skólanum. Vilborg hlakkaði því mik-
ið til að ljúka náminu og taka hana
aftur til sín.
Að loknu húsmæðrakennaraprófi
byijaði Vilborg að kenna, fyrst við
Húsmæðraskólann á Laugarvatni og
ísafirði og síðan við verknámsdeildir
gagnfræðastigs og grunnskólann í
Reykjavík. Hún kenndi lengst við
Laugames- og Laugalækjarskóla en
einnig á ýmsum námskeiðum.
Vilborg stundaði framhaldsnám
við háskólann í Árósum í Danmörku
og fór í námsferðir til Norðurland-
anna og sótti endurmenntunamám-
skeið hér heima. Hún og Þorgerður
Þorgeirsdóttir hússtjórnarkennari
sömdu ágætar kennslubækur fyrir
gmnnskólastigið. Þær heita „Unga
fólkið og eldhússtörfin" og „Fæðan
og gildi hennar“.
Að loknu námi dreifðumst við
skólasysturnar til starfa víða um
landið og eftir það lágu leiðir sjaldan
saman nema helst á fundum og nám-
skeiðum. Þá var bjartsýni og starfsá-
hugi það sem fyrst var tekið eftir
þegar ég hitti Vilborgu og síðan var
það dóttirin og heimili hennar sem
stóða huganum næst og Vilborg
umvafði ástúð og umhyggju.
Vilborg starfaði mikið að félags-
• málum stéttarinnar. Hún var m.a.
fyrsti formaður Reykjavíkurdeildar
Hússtjómarkennarafélags íslands. í
sumar, á þingi norrænna hússtjórn-
arkennara að Laugarvatni, 19.-23.
júní, hélt Vilborg erindi á dönsku
um sögu Laugarvatns og staðhætti
allt frá landnámi til okkar daga.
Má af því sjá einbeitni hennar, fjöl-
hæfni og áhuga á starfínu sem hún
hafði helgað krafta sína.
Við skólasystumar minnumst með
þakklæti liðinna samverustunda og
góðra kynna. Við sendum dóttur
hennar, Guðríði Guðbjörnsdóttur,
tengdasyni, bömum, barnabömum
og fjölskyldum þeirra innilegar sam-
úðarkveðjur.
Megi Drottinn blessa þeim minn-
ingamar um góða móður, ömmu og
langömmu.
Fyrir hönd skólasystranna úr
Húsmæðraskóla íslands.
Gerður Pálsdóttir.
Hinn 22. þessa mánaðar andaðist
tengdamóðir mín, Vilborg Björns-
dóttir, hússtjórnarkennari, eftir
langa og erfiða baráttu við skæðan
sjúkdóm.
Það var í ársbyijun 1959 sem ég
hitti hana fyrst en þá hafði ég ný-
lega kynnst einkadóttur hennar,
Guðríði Lillý Guðbjömsdóttur. Allt
frá fyrstu kynnum sýndi hún mér
svo mikla hlýju og vináttu að það
ná engin orð yfir það. Þetta sama
ár fluttumst við Lillý til hennar og
hófum búskap og er mér ógleyman-
legt hvað hún tók vel á móti okkur.
Við bjuggum næstu árin ásamt börn-
um okkar í húsinu hennar sem hún
hafði byggt af fádæma dugnaði. Hún
hefur vakað yfir velferð okkar allra
síðan og þegar langömmubörnin
komu til sögunnar voru þau það sem
líf hennar snerist um.
Heiðarleiki og samviskusemi voru
ríkir þættir í fari hennar. Allt stóð
eins og stafur á bók sem hún lof-
aði. Hún hafði mikla ánægju af að
rétta þeim hjálparhönd sem minna
máttu sín í Íífinu án þess að hafa
það í hámælum. Hún tók ungmenni
inn á heimili sitt um lengri eða
skemmri tíma og hafði mikla ánægju
af að hjálpa þeim.
Vilborg var mjög fróð og vel lesin
og kunni frá mörgu að segja um
fólk og atburði á fyrri tímum. Hún
hafði einstaklega gott minni og var
nákvæm í frásögnum sínum. Hún
hafði yndi af bókum og kom oft við
á fombókasölum í leit að fágætum
bókum. Henni var líka annt um
umbúnað þeirra. Hún byijaði að fást
við bókband fyrir nokkrum árum og
hafði hún bundið inn fjölda gamalla
bóka sem hún vildi varðveita. Vil-
borg var sístarfandi fram á síðustu
stundu og voru áhugamál hennar
fjölmörg. Dagurinn hjá henni var
vel skipulagður svo að hún gæti
komið í verk öllu því sem hún stefndi
að. Leti var hugtak sem henni var
fjarri skapi. Hún lagði alúð við hvað-
eina sem hún tók sér fyrir hendur.
Á síðustu mánuðum þegar þrek
hennar hafði dvínað og hún lá oft
fyrir átti hún það til að segja: „Ég
er nú búin að vera hálflöt í dag.“
Að leiðarlokum vil ég þakka elsku
tengdamóður minni allt sem hún
gerði fyrir mig og fjölskyldu mína.
Blessuð sé minning hennar.
Gunnar Þór Þórhallsson.
Nýlátin er merk og mikilhæf kona.
Vilborg Björnsdóttir var fædd 25.
febrúar 1918 í Múla í Álftafirði,
Suður-Múlasýslu. Foreldrar hennar
voru Bjöm bóndi á Hofí, Álftafirði,
Jónsson og kona hans Þórunnborg
Brynjólfsdóttir bónda á Starmýri í
Geithellnahreppi, Suður-Múlasýslu.
Sá er þessar línur ritar fluttist í
nýtt hús Samtaka aldraðra í Bólstað-
arhlíð 45 í ágústmánuði 1986 í íbúð
á þriðju hæð nr. 304, en Vilborg
fluttist þá samtímis inn á sömu hæð
í íbúð nr. 305. Þannig höfum við
verið nágrannar frá þeim tíma.
‘ Vilborg Bjömsdóttir var hús-
mæðrakennari að mennt. Sótti hún
menntun sína í Héraðsskólann á
Laugarvatni, Gagnfræðaskóla Aust-
urbæjar og Húsmæðraskólann á
Laugarvatni. Einnig fór Vilborg til
námsdvalar til Svíþjóðar, Noregs og
Danmerkur. Vilborg stundaði
kennslu á ýmsum stöðum svo sem
í Selvogsskólahreppi og Húsmæðra-
skóla Suðurlands á Laugarvatni. Þar
var Vilborg skólstjóri í íjarveru
skólastjóra. Einnig kenndi hún við
Húsmæðraskóla Isafjarðar og hjá
Húsmæðraskóla Reykjavíkur. Eins
og hér segir þá var kennsla aðal-
starf Vilborgar. Nokkur sumur þeg-
ar frí var frá kennslu þá leysti hún
af forstöðukonu í eldhúsi Landspít-
alans sem þá var rekið með miklum
myndarbrag. Leysti Vilborg það
vandasama verk af hendi við góðan
orðstí. Einnig starfaði Vilborg tvö
sumur hjá sendiherrahjónum íslands
í Ósló, þeim Margréti Brandsdóttur
og Haraldi Guðmundssyni. Minntist
hún þeirra hjóna með mikilli virð-
ingu.
Vilborg Björnsdóttir var virkur
félagi í Samtökum aldraðra og var
hún um tíma í stjóm þess félags-
skapar með Hans Jörgenssyni sem
formanni, þeim merka forgöngu-
manni í byggingu íbúða sem reistar
voru á vegum Samtaka aldraðra.
Auk aðalkennslustarfa sinna sem
hún sinnti heils hugar og leysti af
hendi með mikilli prýði og með ágæt-
um árangri þá var Vilborg snillihgur
í ýmiskonar handavinnu og þá sér-
staklega saumaskap. Hún lagði
gjörva hönd á marga hluti.
Vilborg giftist ekki. Hún átti eina
dóttur: Guðríði Lillý Guðbjörnsdóttur
og er hún gift Gunnari Þór Þórhalls-
syni vélstjóra frá Kópaskeri, syni
Þórhalls Bjömssonar og Margrétar
Friðriksdóttur frá Efri-Hólum í
N orður-Þingeyj arsýslu.
Vilborg var góður granni og þótti
okkur mjög vænt um hana. Við sökn-
um góðs og heils vinar.
í heimsókn til okkar Ragnheiðar
komu oft tveir sonarsynir, Bragi
Eiríkur og Brynjúlfur, sem nú em
átta og sex ára. Vilborg tók einstak-
lega skemmtileg á móti þeim. Dreng-
imir urðu hændir að henni og var
svo komið málum hjá þeim að þeir
knúðu dyra fyrst hjá Vilborgu síðar
hjá okkur.
Ég vil leyfa mér að setja fram
þakkir okkar Ragnheiðar konu
minnar fyrir einstaklega trygga og
einlæga vináttu og einnig vil ég
flytja kveðjur frá vinum hennar litlu
drengjunum Braga Eiríki og Brynj-
úlfi.
Við sendum Lillý og Gunnari og
fjölskyldu þeirra einlægar samúðar-
kveðjur.
Ragnheiður Sveinsdóttir,
Bragi Eiríksson.
í dag er Vilborg Björnsdóttir,
frænka mín og góður vinur, lögð til
hinstu hvflu.
Ég vil þakka henni góða og lær-
dómsríka samfylgd. Kynni okkar
hófust, þegar hún kom á heimili
foreldra minna að Torfabæ í Selvogi
með dóttur sína Guðríði Lillý er þá
var rúmlega ársgömul. Þar með
eignaðist ég jafnaldra systur og
traustan vin.
Síðar er leið mín lá til Reykjavík-
ur í skóla bjó ég hjá Villu og Lillý.
Aldrei bar neinn skugga á sam-
skipti okkar og aldrei hvorki fyrr
né síðar man ég eftir að okkur Villu
hafi orðiði sundurorða. Hún gerði
heldur ekki upp á milli „dætranna".
Vilborg fæddist í Múla í Álftafirði
25. febrúar 1918. Lífið fór ekki allt-
af mjúkum höndum um hana. Móðir
hennar, Þórunnborg Brynjólfsdóttir,
lést úr berklum 27 ára gömul og var
Vilborg þá aðeins sex ára. Vilborg
var hetja í lífi og dauða og hún kvart-
aði aldrei. Æðruleysið var hennar
aðalsmerki og henni var ekki gjarnt
að gefast upp.
Hún setti sér stöðugt ný og ný
markmið, sem hún stefndi ótrauð
að og náði því oftast settu marki.
Sem dæmi um stórhug Vilborgar
má nefna þegar hún réðst í að byggja
þriggja hæða hús við Digranesveg
í Kópavogi árið 1953. Inneignir átti
hún engar en eitthvað skuldaði hún
af peningum. Með mikilli elju og
vinnusemi lauk hún við húsið og inn
var flutt árið 1957. Þar bjó hún til
ársins 1986, en þá fluttist hún í
Bólstaðarhlíð 45. Þar bjó hún þang-
að til kallið kom. Þar átti hún góða
nágranna, sem hún mat mikils. Hús-
ið á Digranesveginum er í góðum
höndum. Þar búa öll dótturbörn Vil-
borgar, þau Margrét, Vilborg og
Þórhallur ásamt fjölskyldum sínum.
Það var alltaf hreint og fágað í
kringum Vilborgu og hún hafði
næmt fegurðarskyn. Hún var ein-
staklega verk- og handlagin. Hún
saumaði listavel, smíðaði klukkur og
batt inn bækur svo að eitthvað sé
nefnt. Hún var mikill bókaunnandi
og sjálf var hún vel ritfær. Hún átti
mörg áhugamál og sinnti þeim, jafn-
vel eftir að hún var orðin fársjúk.
Hún hélt fyrirlestur um sögu Laug-
arvatns á norrænu þingi er haldið
var á Laugarvatni í sumar. Hún
undirbjó fyrirlesturinn vel eins og
hennar var von og vísa en hún var
líka viðbúin því að geta ekki haldið
hann vegna krabbameinsins er heij-
aði æ harðar á hana. Slíkt var æðru-
leysi hennar og raunsæi.
Vilborg þekkti vel til á Laugar-
vatni. Þar gekk hún í skóla og þar
varð hún seinna kennari sjálf. En
lengst af kenndi hún í Laugames-
og Laugalækjarskóla.
Hún var höfundur að bókinni
Unga fólkið og eldhússtörfin ásamt
samkennara sínum, Þorgerði Þor-
geirsdóttur. Þessi bók er alltaf tekin
fram á mínu heimili þegar ég og
dóttir mín vöndum okkur við mat-
reiðslu og kökubakstur. Vilborg var
vel að sér í næringarfræði, hafði
enda menntað sig í Árósum á því
sviði.
Góð kona er gengin og gifturíku
starfi hennar hér á jörð en minning-
in um mæta konu lifir og verk henn-
ar leiðbeina okkur og kenna.
„Mennirnir elska, missa, gráta og
sakna.“
Ég og bömin min, Eyþór og Berg-
ljót, kveðjum Villu frænku með sökn-
uði og þakkæti og sendum Lillý og
Gunnari Þór, bömum þeirra og
bamabörnum innilegar samúðar-
kveðjur.
Sigríður Eyþórsdóttir.
Vilborg Björnsdóttir hússtjórnar-
kennari er látin. Hún lést á Landspít-
alanum 22. ágúst sl. Hún barðist
hetjulegri baráttu við illkynja sjúk-
dóm síðustu misserin.
Hún kvartaði ekki og var þakklát
fyrir hvem dag, en oft var hún sár-
þjáð. Vilborg fæddist í Múla í Álfta-
firði eystra 25. febrúar 1918. For-
eldrar hennar vom Björn Jónsson
bóndi þar og kona hans Þómnnborg
Brynjólfsdóttir. Vilborg missti móð-
ur sína þegar hún var sex ára göm-
ul, en faðir hennar giftist aftur og
ólst hún upp í Múla til fimmtán ára
aldurs.
Vilborg var greind kona og fróð-
leiksfús og aflaði sér góðrar mennt-
unar með stakri eljusemi og þraut-
seigju. Það var ekki sjálfgefið í þá
daga að ganga menntaveginn.
Hún lauk prófi frá Húsmæðra-
kennaraskóla Islands 1946 og fyrsta
starf hennar eftir útskrift var að
gerast forstöðukona við Húsmæðra-
skóla Suðurlands á Laugarvatni í
fjarvem Halldóm Eggertsdóttur. Þá
var Vilborg kornung stúlka og sum-
ar námsmeyjar hennar jafnaldra og
aðrar yngri. Hún stóðst þessa próf-
raun með prýði, þótt ýmsir erfiðleik-
ar steðjuðu að. Hún var kennari af
Guðs náð og búum við nemendur
hennar þennan vetur að því enn
þann dag í dag. Hún bar alla tíð
umhyggju fyrir okkur og fylgdist
með hvemig okkur reiddi af.
Hún kenndi víða eftir þennan
fyrsta vetur, m.a. við Húsmæðra-
skólann á ísafirði og við gmnnskóla
Reykjavíkur, lengst af við Lauga-
lækjarskóla í sambýli við Þorgerði
Þorgeirsdóttur hússtjómarkennara.
Þær sömdu í félagi kennslubók í
heimilisfræðum „Unga stúlkan og
eldhúsið", og síðar „Unga fólkið og
eldhússtörfin" og einnig „Fæðan og
gildi hennar". Þessar bækur hafa
verið ómetanlegt hjálpartæki í
kennslu í grunnskólum landsins.
Vilborg eignaðist eina dóttur, Lillý
Guðríði Guðbjörnsdóttur kennara.
Eiginmaður hennar er Gunnar Þór
Þórhallsson og þau búa í Kópavogi.
&au eiga þrjú börn og fimm barna-
börn, sem vom augasteinar ömmu
sinnar.
Vilborg réðst í það stórvirki á
erfiðum tímum að byggja stórt þrí-
lyft hús á Digranesvegi 90. Því ráð-
stafaði hún til barnabarnanna fyrir
nokkrum árum og fluttist í Bólstað-
arhlíð 45 í Reykjavík. Þar undi hún
vel hag sínum og hugðist nota eftir-
launaárin sín til ýmissa hluta, sem
ekki hafði gefíst tími til í amstri
dagsins. Hún nýtti sér vel það starf,
sem bauðst í nýju heimkynnum, svo
sem bókband o.fl. Árin hennar hefðu
mátt vera fleiri, hún átti margt
ógert. Ég kveð kæra velgerðar- og
vinkonu mína með trega og bið henni
Guðs blessunar.
Innilegar samúðarkveðjur sendi
ég dóttur hennar og íjölskyldunni
allri.
Far þú I friði,
friður Guðs þig blessi,
hafðu þökk fyrir allt og allt.
(V. Briem.)
Steinunn M. Guðmundsdóttir.
Elsku amma mín, Vilborg Björns-
dóttir, kvaddi þennan heim aðfara-
nótt 22. ágúst sl. eftir mikla baráttu
við erfiðan sjúkdóm. Hún þjáðist oft
en kvartaði aldrei. Hugur hennar var
sífellt bundinn við að gleðja aðra en
hjálpsemi og umhyggja fyrir öðrum
var henni í blóð borin. Ég átti því
láni að fagna að alast fyrstu árin
upp í sama húsi og hún, húsinu sem
hún byggði og garðinum hennar sem
hún eyddi ómældum tíma í að hlúa
að.
Margar og góðar minningar á ég
tengdar ömmu úr bamæsku, t.d. er
hún fór með okkur barnabörnin sín
þijú nokkur sumur í Selvoginn þar
sem við dvöldum í Torfabæ sem þá
var kominn í eyði. í húsinu var kola-
eldavél notuð til kyndingar. Á
morgnana fór amma fyrst á fætur
til að kveikja upp eldinn og á meðan
kúrðum við undir heitum sængunum
og komum ekki fram fyrr en heitt
var orðið og kaffíilminn lagði um
húsið. Hún fór með okkur í langar
gönguferðir þar sem hún sagði okk-
ur nöfnin á blómum og jurtum og
kenndi okkur að þekkja söng fugl-
anna.
Amma var húsmæðrakennari og
stundum kom það fyrir að við feng-
um að koma með henni í kennslu-
stundir og máttum þá baka með
„krökkunum hennar" eins og hún
kallaði nemendur sína. Er ég fór
sjálf að búa studdist ég við mat-
reiðslubókina hennar og Þorgerðar
Þorgeirsdóttur sem upphaflega hét
„Unga stúlkan og elshússtörfin" en
nafni hennar var breytt í takt við
tímann í „Unga fólkið og eldhús-
störfín". Matargerð var hennar
áhugamál og fram á það síðasta var
hún að velta fyrir sér nýjum og
spennandi uppskriftum í „tilrauna-
eldhúsi sínu“ sem við kölluðum svo
okkar á milli.
Amma átti fímm langömmubörn
sem henni var mjög annt um. Peys-
umar sem hún pijónaði á þau voru
ófáar og margar hrein listaverk. Sem
dæmi um hve ofarlega í huga henn-
ar þau voru má nefna að fjórum
dögum áður en hún lést hafði hún
áhyggjur af því að geta ekki klárað
peysuna á yngsta langömmubarnið.
Að leiðarlokum þakka ég þér,
elsku amma mín, alla þína ástúð og
umhyggju.
Minning þín lifír.
Vilborg Gunnarsdóttir.
Nú ertu dáin, elsku amma Vil-
borg, og söknuður okkar er mikill.
Við þökkum þér alla þá ást og um-
hyggju sem þú veittir okkur og allar
yndislegu stundimar sem við áttum
saman. Minningin um þig mun lifa
með okkur.
Hin langa þraut er liðin,
nú loksins hlauztu friðinn,
og allt er orðið rótt,
nú sæll er sigur unninn,
og sólin björt upp runnin
á bak við dimma dauðans nótt.
Fyrst sigur sá er fenginn
jfyrst sorgar þraut er gengin
hvað getur grætt oss þá?
Oss þykir þungt að skilja
en það er Guðs að vilja
og gott er allt, sem Guði’ er frá.
(V. Briem)
Þórhallur, Vigdís og Gunnar.