Morgunblaðið - 08.02.1995, Blaðsíða 36

36 MIÐVIKUDAGUR 8. FEBRÚAR 1995
MORGUNBLAÐIÐ
you're SURE SWE'S A
5U85ÍITUTE TEACH£R,MARCIE:
OUR RE6ULAR
TEACHER 15
TALLER AND
WEARS 6LAS5ES
L
'I AP0L06IZE AGAlN
MA'AM.,1 PIPN'T
REALIZE YOU WERE
A SUBSTITUTE..
Ertu viss um að þetta sé for- Venjulegi kenn- Eg biðst aftur afsökunar,
fallakennari, Magga? arinn okkar er kennari, ég gerði mér ekki
Komstu beint af vara-
mannabekknum, ha?
hærri og með grein fyrir því að þú værir
gleraugu. forfallakennari.
LlllDÍ.Í
BREF
TIL BLAÐSINS
Kringlan 1103 Reykjavík • Sími 5691100 • Simbréf 5691329
Fyrsta stálskip
smíðað á Islandi
Nokkrar
staðreyndir
Frá Hjálmari R. Bárðarsyni:
í DAG, 2. febrúar 1995, birtir Jó-
hann Indriðason, stálskipasmiður,
grein, sem hann nefnir „Enn um
fyrsta stálskipið", vegna leiðréttinga
minna á rangfærslum í fyrri grein
hans. Þar sagðist hann vilja rekja
sögu Stálsmiðjunnar frá því er hann
kom þar til starfa árið 1958 og gef-
ur síðan í skyn að samið hafi verið
um smíði fyrsta stálskipsins, m.s.
Magna, um eða eftir 1973, en Magni
var afhentur Reykjavíkurhöfn 25.
júní 1955, þannig að árið 1973 hafi
Magni verið í notkun hjá Reykjavík-
urhöfn í meira en 18 ár.
Í grein minni ráðlagði ég Jóhanni
að lesa sér til um staðreyndir þessa
máls í bók minni Fyrsta stálskip
smíðað á íslandi, sem út kom 1993.
Þar er gerð grein fyrir undirbúningi
að smíði skipsins, smíði þess og af-
hendingu í máli og myndum frá upp-
hafi til loka. Þar eru skráðar allar
helstu dagsetningar, hvenær mynd-
imir vom teknar, þann- ____________
ig að vandalaust á að
vera við lestur að tíma-
setja þessa sögulegu
þróun stálskipasmíða á
Islandi.
Lokaorð Jóhanns í
síðari grein hans em þau, að nú
vonist hann til að enginn misskilning-
ur eigi sér stað á skrifum hans. Því
miður er því ekki að heilsa. Enn vil
ég þvi leggja til að hann lesi betur
í fyrrgreindri bók minni. Ef hann
ekki á bókina getur hann eflaust
fengið hana lánaða í bókasafni.
I þessari síðari grein Jóhanns seg-
ir hann orðrétt: „Fmmdrögin af
Magna em að sjálfsögðu gerð af
Hjálmari R. Bárðarsyni, en hvarf til
annarra starfa áður en verkið var
hálfnað, en við tóku tæknimenntaðir
menn, sem smiðjan réði til sín og
luku þeir verkinu með miklum sóma
ásamt starfsmönnum smiðjunnar."
Staðreyndir málsins
Staðreyndimar em hinsvegar
þessar: Þegar ég kom heim frá námi
og störfum erlendis 8. janúar 1948
og hóf störf sem skipaverkfræðingur
við Stálsmiðjuna, þá var nýsmíði stál-
skipa ekki verkefni, sem smiðjan gat
tekið að sér. Til þess vantaði bæði
tækniþekkingu, tækjabúnað og þjálf-
un starfsmanna í sérverkefnum.
Fjármagn var ekki fyrir hendi og
erlendur gjaldeyrir til kaupa á bún-
aði var skammtaður. Það tók því öll
árin 1948, 1949 og 1950 að búa í
haginn þannig að hægt yrði að hefja
smíði stálskipa. Árið 1950 gerði ég
að beiðni hafnarstjóra teikningar og
smíðalýsingar að nýjum dráttarbáti,
ásamt kostnaðaráætlun. Þessu var
lokið í ársbyijun 1951, en samningur
um smíðina var undirritaður 28. apríl
1953. Þá höfðu þegar verið gerðar
vinnuteikningar, m.a. af stálbol
skipsins. Dagsetningar ýmsra þess-
ara stálteikninga má sjá í bók minni,
t.d. í mars 1952. Teikningar af inn-
réttingum á vistarverum, sem líka
eru birtar í bókinni, eru dagsettar
17. desember 1953.
Eftir undirskrift samnings var
strax hafíst handa um smíði þessa
fyrsta stálskips, enda hafði þá verið
gerð nýsmíðabraut og bandaloft til
að ganga frá mótum af böndum og
plötum. í bókinni eru myndir af bol
þessa fyrsta stálskips á nýsmíða-
brautinni 5. maí 1954. Þá var að
fullu lokið við smíðina á bol skipsins
og búið var að reisa þilfarshúsin og
vélarreisn. Smíði á bol fyrsta stál-
skipsins var þannig að mestu leyti
lokið í maí 1954, en það var einmitt
sá áfangi, sem ótrúlega margir
mætir menn höfðu fram til þess tíma
trúað, að ekki væri hægt að fram-
kvæma á íslandi.
Matsatriði hvenær smíði
skips er hálfnuð
Það var einmitt á þessu stigi
málsins, í maí 1954, að ég hætti
störfum hjá Stálsmiðjunni og tók
við störfum skipaskoðunarstjóra. í
grein sinni segir Jóhann Indriðason
að ég hafi að sjálfsögðu gert frum-
drögin af Magna, en hafi horfið til
annarra starfa áður en verkið var
hálfnað. Það er auðvitað matsatriði
hvenær smíði skips er hálfnuð, en
____________ fáir sem þekkja til stál-
skipasmíða og aðstöð-
unnar á íslandi á þess-
um árum munu telja
að svo til fullsmíðaður
bolur stálskipsins,
ásamt öllum undirbún-
ingi, sé minna en hálfnað verk.
Magni var svo sjósettur 15. október
1954, en niðursetning véla og inn-
réttingar á vistarverum var unnið
að eftir sjósetninguna. Við störfum
mínum hjá Stálsmiðjunni tók Agnar
Norland skipaverkfræðingur. Að
lokinni sjósetningu Magna bauð
Stálsmiðjan gestum að þiggja veit-
ingar. í bók minni með myndum frá
sjósetningunrii stendur m.a. í
myndatexta, sem byggður er á
blaðafréttum frá atburðinum: „Að
lokum tók til máls Hjálmar R. Bárð-
arson skipaskoðunarstjóri. Hann
þakkaði hafnarstjórn það traust sem
sér hefði verið sýnt með þvi að fela
sér hönnun skipsins og stjórnun á
smíði þess. Þá þakkaði hann sam-
starfsmönnum sinum og óskaði nýj-
um verkfræðingi Stálsmiðjunnar
Agnari Norland góðs gengis í
starfi."
Ég fæ ekki skilið hvaða tilgangi
það á að þjóna hjá Jóhanni Indriða-
syni stálskipasmiði, að rangfæra
sögulegar staðreyndir viljandi að því
er virðist. Hann segist vilja rekja
sögu Stálsmiðjunnar frá því hann
kom þar til starfa 1958, en þessi
þáttur í sögu Stálsmiðjunnar er liðin
tíð mörgum árum áður en hann hóf
störf. A þeim árum, 1948 til 1954,
sem ég starfaði sem skipaverkfræð-
ingur við Stálsmiðjuna var engin
iðngrein á íslandi, sem hét stálskipa-
smíði. Iðnaðarmenn þeir, sem unnu
við smíði fyrsta stálskipsins, voru
plötu- og ketilsmiðir. Þeir stóðu sig
hinsvegar mjög vel í starfi þegar á
reyndi við að kynna þeim ýmis sér-
verkefni varðandi smíði stálskipa og
þar var lagður grurinurinn að þeirri
nýju iðngrein: stálskipasmíði.
Það er von mín að Jóhann Indriða-
son átti sig á þessum sögulegu stað-
reyndum um upphaf stálskipasmíði
á íslandi.
HJÁLMAR R. BÁRÐARSON,
Álftanesvegi, Álftanesi.
Allt efni sem birtist í Morgunbiaðinu og Lesbók verður framvegis varðveitt í
Gagnasafni þess. Morgunblaðið áskilur sér rétt til að ráðstafa efninu þaðan,
hvort sem er með endurbirtingu eða á annan hátt. Þeir sem afhenda blaðinu
efni til birtingar teljast samþykkja þetta, ef ekki fylgir fyrirvari þar að lútandi.
/