Morgunblaðið - 01.07.1995, Side 34

Morgunblaðið - 01.07.1995, Side 34
34 LAUGARDAGUR 1. JÚLÍ 1995 MORGUNBLAÐIÐ AÐSENDAR GREINAR Lýst er eftir hrauni Finnandi vinsamlegast skili því til Hafnarfjarðar UMHVERFISMAL eru í brennidepli, lan- deyðing hér á landi er með því mesta sem þekkist í heiminum og stöðvun gróðureyðing- ar er afar brýnt verk- efni. Þjóðin er að vakna til vitundar um ástand- ið, það sýnir áhugi al- mennings á hverskyns ræktun og uppgræðslu. Mörg fyrirtæki hafa lagt lóð á vogarskál- arnar, sala á burðar- pokum gerir sitt gagn og ekki má gleyma íjölda félagasamtaka sem vinna þrotlaust starf á þessu sviði. í okkar harð- býla landi þarf lítið að fara úrskeið- is til að röskun verði á lögmálum náttúrunnar. Um aldir gekk þjóðin ótæpilega á gæði landsins eins og óþijótandi nægtarbrunn. Það var því mikið gæfuspor þegar Skógrækt ríkisins var stofnuð samkvæmt lög- um árið 1907. Hlutverk hennar er m.a. að vernda, friða og rækta skóga og skógarleifar, græða upp skóga þar sem henta þykir og leið- beina um meðferð skóga og kjarrs svo nokkuð sé nefnt. Starfsemi skógræktarfólks hefur leitt til mik- illa framfara í ræktunar- og upp- græðslumálum þjóðarinnar og víða hefur útliti landsins verið breytt úr auðn í græna reiti. Það skýtur því skökku við að í landi Skógræktar ríkisins í Kapelluhrauni á sér nú stað gríðarleg landeyðing. Fyrir nokkrum áratugum fékk skógrækt- in um 2.000 ha lands úr Kapellu- hrauni að gjöf til ræktunar. Svæðið telst hluti af Almenningi og utan skipulags. Þar hefur ræktunarstarf skapað myndarlega lundi á falleg- um reit sem á eftir að gleðja kom- andi kynslóðir. í hluta gamallar hraunnámu á sömu slóðum var ral- lykross-braut komið fyrir uppúr 1990, með leyfí skógræktarinnar og bæjaryfirvalda í Hafnarfirði. Náman átti að vera aflögð, en 6. febrúar 1992 gerði Skógrækt ríkis- ins samning við Borgartak og seldi fyrirtækinu 1.000.000 m3 (eina milljón rúmmetra) af hraunfyllingu í Kapelluhrauni. Vinnslusvæðið er í miðju hrauninu, sem er mosagróið apalhraun með stökum birkihrísl- um, burknum, lyngi og öðrum hraungróðri á stangli í skjólgóðum gjótum. Hraunið rann á sögulegum tíma, árið 1151, úr eldstöð í Undirhlíðum, yfír eldra hraun og er því stund- um nefnt Nýjahraun. Þarna má lesa jarð- og gróðursögu á mjög glöggan og skýran máta. Samningurinn við Borgartak færði skóg- ræktinni 12.000.000,- krónur í nettó tekjur eða kr. 12 án vsk. á rúmmetra. Borgartak selur síðan hvern m3 af unnu efni á 104 krónur án vsk. í ársbyrjun 1995 komu fram upplýsingar um að búið væri að vinna '/4 efnisins eða 250.000 m3, en í maílok, aðeins 5 mánuðum síðar, kemur í ljós að Borgartak hefur nú þegar unnið helming umsamins efnis, 500.000 rúmmetra. Verktakinn hefur Iíkast til fjórfaldað kaupverðið og hagnast um tugi milljóna, enda gerði hann einkar hagstæðan samning við skógræktina. Ef eingöngu hefði verið unnið frekara efni úr gömlu námunni, hún t.d. dýpkuð og jarð- efni unnin nokkra metra niður í hraunæðina hefði mátt réttlæta vinnsluna. En verktakinn er fyrst og fremst að yfírborðsvinna mosa- gróið hraun upp á eina milljón fer- metra. Það er unnið hörðum hönd- um við að ryðja burt gróðurþekj- unni á sem skjótastan hátt. Efsta laginu af grónu landi er rutt burt, en samkværnt stefnumörkun bæjar- yfírvalda í Hafnarfírði er alfarið lagst gegn slíkri yfirborðsvinnslu á óröskuðu hrauni. Þessu mikla jarð- raski virðist ætlað að tryggja frek- ari námavinnslu þarna í framtíð- inni. Aðeins er farið einn til tvo metra niður þar sem dýpst er unnið ofan í hraunæðina, auðvinnanleg- asta efnið skafið ofan af og landið skilið eftir í sárum. Það kom íbúum Hafnarfjarðar í opna skjöldu að verið væri að aka tugþúsundum tonna úr Kapellu- hrauni á sama tíma og Umhverfis- nefnd og bæjarverkfræðingur voru að móta stefnu um efnistökumál í bsejarlandinu. Samningurinn virðist Auðvinnanlegasta efnið er skafið ofan af, segir Jónatan Garðarsson, og landið skilið eftir í sárum. hafa verið gerður án vitundar bæj- aryfírvalda og komst málið nýverið í hámæli. Náttúruverndarráði Is- lands var heldur ekki tilkynnt um þessar fyrirætlanir skógræktarinn- ar. Nú hefur ráðið blandað sér í málið og reynir að leita samninga, en tíminn vinnur með verktakanum. Á meðan heldur gegndarlaus efnis- taka áfram af fullum krafti. Flest bendir til að reynt hafi verið að láta samningsgerðina fara hljótt. Almennt var álitið að landspjöll vegna yfirborðsvinnslu hrauns heyrðu sögunni til. I greinargerð sem Þóroddur F. Þóroddson jarð- fræðingur vann fyrir bæjaryfirvöld 27. október 1986 um „Hagnýt jarð- efni í landi Hafnarfjarðar" mælir hann eindregið gegn slíkri vinnslu í Kapelluhrauni og víðar: „Efnis- taka úr apalhrauni er yfirleitt til mikilla lýta í landinu,“ segir í greinargerðinni. Þá segir Þóroddur einnig: „Efnistaka eins og tíðkast hefur t.d. meðfram Krísuvíkurvegi og Bláíjallavegi er óverjandi frá sjónarmiði umhverfisverndar. Mikið efni má fá af svæðum sem „búið“ er að vinna með því að hirða upp hrúgöld og ganga betur frá námu- svæðum." Hraunvinnslu í bæjar- landinu var að mestu hætt þegar skýrslan kom fram, en um langt árabil hafði Landgræðslusjóður leyft umfangsmikla vinnslu í landi sínu sunnan Straumsvíkur og haft um 50 milljónir á núvirði í tekjur af efnissölunni. Hraunvinnsla á vegum Hafnarfjarðarbæjar var einnig að mestu aflögð á þessum tíma, en sú vinnsla var þó marg- falt minni í sniðum en í landi Land- græðslusjóðs. Á þessum tíma var einhugur að skapast um að opna ekki nýjar námur til vinnslu, heldur nýta betur „gamlar námur“ að und- angenginni skipulegri úttekt á efn- isgæðum námanna. Það hefur verið merkilegt að fylgjast með viðbrögðum Jóns Loftssonar skógræktarstjóra við málinu. í frétt sem birtist í DV 22. apríl sl. vegna mótmæla skotveiði- manna á malarnáminu í Kapellu- hrauni er haft eftir Jóni: „Ég átta mig ekki á því hvað mennirnir eru að fara. Þarna var náma sem ekki var nógu vel gengið frá. Þá er gert ráð fyrir samkvæmt skipulagi að þarna rísi iðnaðarbyggð. Þess vegna var gengið til þessara samn- inga og gerðar strangar kröfur um frágang. Þegar þetta verður búið verða tilbúnar þarna lóðir og þá geta Hafnfirðingar tekið til við að byggja þarna einhverjar Ijótar verk- smiðjur." Skógræktarstjóri heldur í það haldreipi að svæðið sé skipu- lagt fyrir iðnað og því þarft að ryðja það. Þetta er alrangt. Hið sanna í málinu er að árið 1990 var lögð fram tillaga að aðalskipulagi Hafn- arfjarðar 1988-2008. Þar var m.a. sýnt iðnaðarsvæði sem gæti komið til álita eftir 40-50 ár. Tillögunni var hafnað hjá skipulagsstjórn rík- isins og fór aldrei í kynningu og auglýsingu í samræmi við skipu- lagslög. Hún hefur því ekkert laga- legt gildi. Samkvæmt gildandi aðal- skipulagi Hafnarfjarðar 1980-2000 er gert ráð fyrir framtíðariðnaðar- byggð einum kílómetra suður af núverandi iðnaðarsvæði eða um tvo kílómetra frá umræddu hrauntöku- svæði. Það er því ljóst að ætlunin var alls ekki að hreyfa neitt við hrauninu í landi skógræktarinnar. í ársbyijun 1992 sótti Skógrækt ríkisins til bæjaryfirvalda um leyfi til að skipuleggja iðnaðarbyggð á þessu svæði, en málið var ekki sam- þykkt. Þrátt fyrir það fór stórfelld jarðvinnsla í gang. Stærð vinnslu- svæðisins sem skógræktin seldi er milljón rúmmetrar og jafnast það á við 150-200 fótboltavelli á stærð við Laugardalsvöllinn. Ef mið er tekið af íbúðarbyggð má reisa 15 einbýlishús á ha, en svæðið er 100 ha og gætu 1.500 einbýlishús rúm- ast á því. Samkvæmt núgildandi staðli búa 3,5 íbúar í hveiju einbýl- ishúsi sem þýðir 5.200 íbúa byggð og mun það teljast eitt og hálft skólahverfi. Námaréttindi á þessu svæði seldi skógræktin fyrir 12 milljónir króna, sem er u.þ.b. verð- gildi eins einbýlishúss. Jónatan Garðarsson Gráglettni alþingis um mannréttindamál Á LIÐNU hausti, nánar tiltekið 24. nóv- ^ ember 1994, var í Hæstarétti íslands kveðinn upp dómur í máli mínu nr. 385/1992. Var meg- inniðurstaðan sú að fella málið niður fyrir Hæstarétti. I forsendum dóms- orðsins segir: „Samkvæmt þessu verður ekki komist hjá því að beita ákvæðum 6. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 í máli þessu ^ og fara þannig með það eins og ekki hafi verið sótt þing við munnlegan flutning þess af hálfu áfrýjenda. Með vísan til 2. mgr. 157. gr. sömu laga, sbr. 11. gr. laga nr. 38/1994, verður mál þetta fellt niður fyrir Hæsta- rétti.“ Ólögfróðum til upplýsingar skal ‘ greint frá að með þessum forsendum Hæstaréttar og dóms- orði var verið að dæma mig, Jóhönnu Tryggva- dóttur, vanhæfa til að flytja eigið mál fyrir Hæstarétti og var málið því fellt niður eins og enginn hefði mætt í því af minni hálfu. Einnig skal upplýst að þessi niðurstaða Hæstaréttar Islands um vanhæfi mitt kom án þess nokkur hefði gert kröfu um hana, nokkur gögn um meint vanhæfi mitt hefðu verið lögð fram eða nokkuð um það fjallað við munnleg- an flutning málsins nr. 385/1992. Líklega fer hér og nú best á því að ég hafí sem fæst orð um meint van- hæfí mitt. En ég hafði vegna ábend- ingar beint SOS auglýsingu í Morg- unblaðinu 12. nóvember 1994 til hæstaréttarlögmanna um aðstoð við flutning þessa máls, án árangurs. Mér skilst að fátítt sé, nánast með eindæmum, að máli fyrir Hæstarétti sé lokið eins og málinu nr. 385/1992 var lokið 24. nóvember 1994. Og það er ekki þægileg staða að þurfa að flytja mál fyrir dómi gegn manni sem maður telur að eigi alls ekki réttmæta kröfu en vera hindraður í því að flytja málið sjalfur og búa jafnframt við það að enginn hæsta- réttarlögmaður vilji aðstoða mann. Við þær aðstæður dugar jafnvel ekki að fá í hendur yfirlýsingu lögg- ilts endurskoðanda um að sá sem fjárkröfuna gerði, ætti í raun enga kröfu. Hann hefði oftekið fé. Og vanhæfísdómurinn getur í raun verið býsna víðtækur. Að formi til er hann aðeins um eitt tiltekið hæstaréttar- mál, en hann getur haft þýðingu í öðrum dómsmálum, jafnvel þótt þar hafi dómarafulltrúi farið ólöglega með dómsvald. Vanhæfísdómurinn vekur ýmsar spurningar, svo sem hvort maður sem dæmdur hefur verið vanhæfur til að flytja eigið mál sé hæfur til að ráða sér lög- Ég hef verið dæmd vanhæf til að flytja eig- ið mál fyrir Hæstarétti, segir Jóhanna T ry ggvad óttir. Það var gert án þess að nokkur gögn um meint vanhæfi hafi verið lögð fram. mann, ef einhver slíkur væri nú til sem þyrði að leggja mál mitt fyrir Hæstarétt Islands. Liggur nærri að þessar aðferðir Hæstaréttar íslands og lögmannastéttarinnar séu nokk- urs konar réttarlag útskúfun úr lýð- veldinu íslandi. Það var við þessar aðstæður að ég leitaði með símskeyti eftir stutt- um fundi með forseta og varaforseta Alþingis. Svar Alþingis, dags. 8. júní, undirritað af Friðriki Ólafs- syni, skrifstofustjóra Alþingis, f.h. forsætisnefndar Álþingis, er þannig: „Hinn 2. júní sl. barst Alþingi sím- skeyti sem undirritað er: Jóhanna Tryggvadóttir forstjóri Evrópu- ferða. Skeytið er svohljóðandi: Skógræktin og Landgræðslusjóð- ur hafa unnið mikið gagn við erfið- ar aðstæður þrátt fyrir rýra sjóði. Það réttlætir samt ekki allar gerðir þeirra. Þeim hafa einfaldlega verið mislagðar hendur hin síðari ár í þessum efnissölumálum. Sjónar- miðin voru vissulega önnur á árum áður, þegar augu fólks voru lokuð fyrir málefninu. En svona vinnu- brögð eiga ekki að tíðkast í dag. Það er ekki óraunhæf krafa, að stjórnendur Skógræktar ríkisins og Landgræðslusjóðs ígrundi málin vel og leiti utanaðkomandi álitsgerða áður en ákvarðanir af þessu tagi eru teknar. Að sjálfsögðu verða þeim á mistök eins og öðrum, það er mannlegt. En tímarnir breytast stöðugt og kröfurnar með og þess vegna er nauðsynlegt að líta öðru hvoru .yfír farinn veg og leiðrétta mistök sem kunna að hafa verið gerð. Þetta á jafnt við um menn og málefni, stofnanir og stjórnvöld. Nú er Náttúruverndarár Evrópu og megináhersla er lögð á náttúru- vernd utan friðlýstra svæða. „Til- gangur Náttúrverndarársins er að opna augu almennings, landeig- enda, landnotenda, skipulagsyfir- valda og bæjar og sveitarstjórna fyrir því að það er ekki nóg að vernda náttúruna á ákveðnum frið- lýstum svæðum, svo sem þjóðgörð- um, friðlöndum eða fólkvöngum. Eigi náttúruvernd að vera virk og árangursrík er jafnframt nauðsyn- legt að hlúa að náttúrunni utan slíkra svæða," segir Sigurðar Á. Þráinssonar, starfsmaður umhverf- isráðuneytis, í grein sem birtist í Morgunblaðinu 20. apríl sl. í ljósi þessa er óskiljanlegt að skógrækt- arstjóri skuli reyna að veija gerð samningsins við Borgartak. Hann yrði maður að meiri ef hann viður- kenndi einfaldlega að um mistök hafí verið að ræða, rifti samningn- um og stöðvaði efnistökuna áður en meiri spjöll verða unnin á svæð- inu. Hraunið tilheyrir fornum Al- menningi Álftneshrepps, sem nú er með réttu í lögsögu Hafnaríjarðar, og ég leyfi mér að efast um rétt skógræktarinnar eða annarra aðila, til að selja, gefa eða ráðstafa þessu landi með einum eða öðrum hætti. Skógræktarstjóri hefur slæman málstað að veija og framganga hans í málinu hingað til hefur að- eins grafið undan því trausti sem fólk hefur borið til Skógræktar rík- isins um áratugaskeið. Skógrækt- inni ber að bæta land, ekki eyða því eins og nú er verið að gera í Kapelluhrauni. Höfundur er útgáfustjóri og áhugamaður um umhverfismál „Óska eftir áríðandi stuttum fundi við forseta og varaforseta Alþingis. Efni: Mannréttindabrot íslenska lýðveldisins á undirrit- aðri.“ Erindið hefur verið rætt á fundi forsætisnefndar Alþingis og lítur hún svo á að hún sé ekki rétti aðilinn til að fjalla um slík mál. Á hinn bóginn má benda á að dóm- stólaleiðin stendur öllum opin og einnig má leita til umboðsmanns Alþingis að uppfylltum vissum skil- yrðum.“ Ég var þakklát fyrir forsætis- nefndinni fyrir að hafa tekið mál mitt fyrir á fundi sínum, en óneitan- lega vöknuðu efasemdir um vinnu- brögð nefndarinnar, þar sem hún afgreiddi erindi mitt án þess að taka nokkru sinni við því eða gögnum sem því tengdust. Símskeytið var ósk um fund án þess greint væri frá hvert hið meinta mannréttindabrot væri. Alþingi er gráglettið þegar það bendir mér á dómstólaleiðina, þar sem dómur Hæstaréttar íslands, um vanhæfi mitt, er viðfangsefnið og löglærðir forseti, varaforseti og skrifstofustjóri Alþingis vita það án efa að Umboðsmaður Alþingís hefur ekki umboð til að fjalla um dómsmál. Höfundur er forstjóri Evrópuferða. í i I i < : 0 < í 4 i i i i í i i i ( ( ( ( i i

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.