Morgunblaðið - 31.12.1995, Qupperneq 5

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 31. DESEMBER 1995 B 5
1.
ÞAÐ ER hægt að nýta efnahags-
batann með þessi þrjú markmið að
leiðarljósi og þau geta vel farið sam-
an. Grundvallaratriði er að af festu
og fyrirhyggju sé haldið á fjárlögum,
markmið sett um forgangsröðun rík-
isútgjalda og stefna mörkuð út allt
kjörtímabilið. Það þarf líka, eins og
við í Þjóðvaka höfum lagt til, að
ráðast í stórfelldar kerfisbreytingar,
sem skila mun sér mjög fljótt inn í
þjóðarbúið og bæta lífskjörin. Þar
þurfa menn að hafa dug í sér til að
ráðast í uppstokkun á kjördæma-
skipan þjóðarinnar og fækka og efla
sveitarfélögin í landinu.
Til að ná ofangreindum markmið-
um, þarf um leið og halli og skuldir
ríkissjóðs eru greiddar niður í áföng-
um að gæta þess að missa aldrei
sjónar á grundvailarstefnu jafnaðar-
manna um að jafna kjörin og hætta
að hlífa fjármagnseigendum og þeim
sem mest hafa í þjóðfélaginu. Það
gengur hreinlega ekki og mun eng-
um raunsparnaði skila að ráðast
helst á garðinn þar sem hann er
lægstur. Þessi ríkisstjórn virðist
helst finna matarholu með því að
höggva í kjör aldraðra, öryrkja og
atvinnulausra. Slíkar aðgerðir eru
eingöngu til þess fallnar að auka á
félagsleg og heilsufarsleg vandamál,
og þar með auka kostnað ríkis og
sveitarfélaga.
Gífurlegur niðurskurður á sjúkra-
húsum á höfuðborgarsvæðinu er líka
mjög óskynsamlegur og mun engum
raunsparnaði skila, því biðlistar
munu bara lengjast, en bið er nú
allt að tveimur árum. Biðin getur
líka þýtt lengri sjúkrahúslegu þegar
að henni kemur. Auk þess er hætta
á að þjónustu og öryggi sjúklinga
sé stefnt í hættu með svo miklum
niðurskurði. Fjöldauppsagnir og lok-
anir deilda blasa við og álag og að-
búnaður starfsfólks er orðinn óveij-
andi. Þessi vandamál munu koma
upp með vaxandi þunga strax á
næsta ári. Það skilar sér líka ein-
göngu í lægra menntunarstigi þjóð-
arinnar og þar með minni hagvexti
og lélegri samkeppnisstöðu íslensks
atvinnulífs að halda menntakerfinu,
ekki síst Háskólanum, í spennitreyju
íjársveltis. Það er ekki hygginna
manna háttur, því okk-
ar besta fjárfesting
felst í menntun þjóðar-
innar.
Tillögur Þjóðvaka við
fjárlagagerðina nú voru
að stíga stórt skref til
að ná þeim markmiðum
að minnka ríkissjóðs-
hallann og jafna kjörin
í þjóðfélaginu. Tillögur
okkar um auknar tekjur
voru aðallega fjár-
magnstekjuskattur,
veiðileyfagjald og hert
skattaeftirlit og há-
tekjuskattur á tekjur
yfir 800 þúsund krónur,
auk þess sem við lögð-
um til lækkun útgjalda til landbún-
aðarmála og lækkun á útgjöldum til
risnu og ferðakostnaðar. Jafnframt
var lagt til að fallið yrði frá fjár-
magnstekjuskatti á lífeyrisþega, en
ríkisstjórnin hefur nú sett skatt á
vaxtatekjur þeirra, en hlífir hinum
raunveruleg'u fjármagnseigendum.
Við lögðum líka til hækkun á fram-
lagi til Háskóla íslands, Nýsköpun-
arsjóðs stúdenta og til sjúkrahús-
anna á höfuðborgarsvæðinu, auk
sérstakra framlaga til barna- og
geðdeilda og bæklunaraðgerða. Að
auki voru tillögur um aukin framlög
til þróunarmála, atvinnumála
kvenna, Framkvæmdasjóðs fatlaðra,
þolenda afbrota og til forvarnarað-
gerða í áfengis- og fíkniefnamálum.
Allar þessar tillögur voru felldar,
jafnvel þótt þær í heild sinni bæði
jöfnuðu kjörin, styrktu stoðir
menntakerfisins og þar með atvinnu-
lífsins og kæmu í veg fyrir ófremdar-
ástand sem við blasir nú á sjúkrahús-
um. Um leið minnkuðu tillögur Þjóð-
vaka ríkissjóðshallann um 1,4 millj-
arða króna eða 36% meira en fjárlög
1996 gera ráð fyrir. Meira að segja
2 milljóna króna framlag til könnun-
ar á áhrifum sparnaðaraðgerða á
sjúkrahúsum sl. 2 ár á þjónustu og
heilsufarslegt öryggi sjúklinga,
vinnuskilyrði og heilsu starfsfólks
auk raunsparnaðar fyrir ríkissjóð
felldu stjórnarliðar.
2.
Það á að leyfa takmarkaðar er-
lendar fjárfestingar í sjávarútvegi,
en það er í samræmi
við frumvarp sem við í
Þjóðváka höfum flutt á
Alþingi um að erlendir
aðilar megi eiga allt áð
20% hlut í fyrirtækjum
sem vinna sjávarafurð-
ir hér á landi og/eða
stunda fiskveiðar í fisk-
veiðilandhelgi íslands.
Óbein eignaraðild er
víða til í íslenskum
sjávarútvegi. Erlend ol-
íufélög eiga t.d. stóran
hlut í tveimur olíufélag-
anna, en þau eiga hlut
í mörgum íslenskum
sj ávarútvegsfyrirtækj -
um, en eftirlit með
óbeinni erlendri eignaraðild í sjávar-
útvegi er varla framkvæmanlegt.
Auk olíufélaganna eiga erlendir aðil-
ar hlut í nokkrum fyrirtækjum hér-
lendis s.s. verktakaiðnaði, sjónvarps-
rekstri, ferðaþjónustu, fiskeldi,
skiparekstri og tölvuþjónustu, en
erlendar fjárfestingar hérlendis eru
að langmestu leyti í einni atvinnu-
grein, þ.e. álvinnslu. Það hefur held-
ur engin biðröð verið hjá erlendum
fjárfestum að fjárfesta hér á landi,
þó útlendingum sé heimilt að eiga
fyrirtæki að fullu í öllum atvinnu-
rekstri nú þegar með fáum undan-
tekpingum.
Á hinum Norðurlöndunum er
hlutfall erlendrar fjárfestingar
0,7-0,8% af landsframleiðslu, í öðr-
um Evrópulöndum 2-3% en á ís-
landi aðeins 0,1% af landsfram-
leiðslu. Ef útlendingum yrði heimil-
uð takmörkuð eignaraðild að ís-
lenskum sjávarútvegsfyrirtækjum,
eins og frumvarp Þjóðvaka gerir ráð
fyrir verður um ísiensk fyrirtæki og
íslensk veiðiskip að ræða, sem verða
að lúta íslenskum lögum og for-
ræði. Þannig er það misskilningur
ef menn ætla að eignaraðild útlend-
inga í sjávarútvegsfyrirtækjum þýði
að útlendingar muni flytja fisk
óunninn úr landi og verðmætasköp-
un yrði öll erlendis. Kostir erlendrar
eignaraðildar eru ótvíræðir. Fyrir-
tæki geta fengið erlent áhættufé
sem eigið fé, en þurfa ekki að vera
eins háð erlendu lánsfé og þar með
að hlaða upp erlendum skuldum á
íslensk sjávarútvegsfyrirtæki. Sam-
eiginleg eignartengsl íslendinga og
útlendinga gætu líka örvað mark-
aðssamstarf, en slíkt er mjög al-
gengt erlendis. Það er því óskyn-
samlegt að loka landinu fyrir er-
lendri íjárfestingu, enda fjárfesta
Islendingar mikið í sjávarútvegi er-
lendis. Þannig fjárfesta ísiensk fisk-
sölufyrirtæki í Bandaríkjunum,
Bretlandi og Frakklandi, en þessar
Ijárfestingar hafa skapað sterka
stöðu í markaðsmálum á umliðnum
árum. Auk þess fjárfesta íslending-
ar í sjávarútvegi í Chile og Þýska-
landi. Nefna má einnig fjárfestingar
í Afríku og ýmiskonar uppbygging-
arstarf er í gangi í Rússlandi, Ind-
landi og víðar.
3.
Þjóðvaki hefur lagt fram tillögu
til þingsályktunar á Alþingi um að
taka beri upp veiðileyfagjald í sjáv-
arútvegi. Rökin eru augljós. Eignar-
réttur þjóðarinnar á fiskimiðunum
og fiskstofnunum er ótvíræður þótt
útgerðin fái tímabundinn afnotarétt
af auðlindinni. Veiðileyfí eru ávísun
á takmörkuð verðmæti, sem þjóðin
á og af þeim ber að greiða afnota-
rétt. Veiðileyfagjald mundi stað-
festa þjóðareign á fiskimiðunum.
Helsta röksemdin fyrir veiðileyfa-
gjaldi er réttlætissjónarmið. Nú er
verslað með þessar veiðileyfaheim-
ildir og afrakstur þess rennur ekki
í sameiginlegan sjóð landsmanna,
heldur safnast saman hjá stórum
útgerðaraðilum.
Þeir sem fengu úthlutað veiði-
heimildum upphaflega geta hagnast
verulega með því að selja þær eða
leigja, þó þeir hafi ekkert greitt
fyrir þær, hvorki við úthlutun í upp-
hafi né árlegt leigugjald. Áð
óbreyttu mun safnast saman enn
meiri hagnaður hjá fáum sjávarút-
vegsfyrirtækjum, - hagnaður sem
ætti að skila sér til allra lands-
manna. í reynd hefur það lengst
af verið svo að gengið var tiltölulega
hátt skráð, þannig að útgerðin hefur
alltaf greitt nokkurs konar auðlinda-
eða veiðileyfagjald. Aðrar atvinnu-
greinar hafa þurft að sætta sig við
það gengisstig, sem hentar sjávarút-
veginum hveiju sinni, og hefur það
komið sérstaklega illa niður á iðnað-
inum. Veiðileyfagjald í sjávarútvegi
er því eðlilegt og rökrétt framhald
þjóðarsáttar um jafnvægi og stöð-
ugleika í efnahagsmálum. Oll rök
hníga að því, að veiðileyfagjald,
ásamt því að taka upp þá stefnu
að allur afli fari um fiskmarkaði,
mundi leysa ýmis vandamál í sjávar-
útvegi og skila sér í auknum hag-
vexti og betri lífskjörum lands-
manna.
4.
Það má ætla að það styrki sam-
kepnnisstöðu Evrópusambandsins
gagnvart öðrum löndum, en varla
hætta á að sameiginlegur gjaldmið-
ill innan ESB hafi afgerandi áhrif
fyrir íslensk fyrirtæki. Það eru aðr-
ir þættir sem skipta meira máli fyr-
ir samkeppnisstöðu íslenskra fyrir-
tækja, eins og framleiðni, hvernig
við nýtum okkur tækniþróunina,
hvernig skattastefna okkar er, auð-
lindanýting, fjármagnsmarkaður og
skipulag á vinnumarkaði. Sameigin-
leg gjaldmiðilsstefna ESB sýnir að
efnahagsstefna ríkjanna er að verða
mjög náin og fléttast mikið saman.
Hún er hluti af miðstýrðri efnahags-
stefnu þeirra, og til þess gerð m.a.
að þvinga ríki innan Evrópusam-
bandsins, með slaka efnahagsstjórn,
til að ná betri tökum á sínum málum.
5.
Væntanleg ríkjaráðstefna ESB
mun_ móta þróun í Evrópu næstu
ár. í stefnuskrá Þjóðvaka kemur
fram að íslendingar verði að fylgj-
ast vel með þessari þróun, kanna
kosti og galla hugsanlegrar aðildar
að ESB og endurmeta stöðu sína í
ljósi breyttra aðstæðna hveiju sinni.
Við hljótum að ræða af fullri alvöru
hvaða kostir okkur bjóðast í erlend-
um samskiptum og hvað tryggi best
hagsmuni íslensku þjóðarinnar.
6.
Þingmenn Þjóðvaka hafa lagt
fram á Alþingi frumvarp til stjóm-
skipunariaga, sem felur í sér að
styrkja forsetaembættið og styðja
við kjörinn forseta. Við lögðum til
að forsetaframbjóðandi þurfi að öðl-
ast meirihluta allra greiddra at-
kvæð^a til þess að ná kjöri sem for-
seti íslands. Ef enginn frambjóð-
enda nær meirihluta í fyrstu umferð
er lagt til að kosið verði aftur milli
þeirra tveggja_ sem flest atkvæði
hlutu. Forseti íslands er eini þjóð-
kjörni embættismaður ríkisins. Þess
er krafist að forsetinn sæki umboð
sitt til allra kosningabærra manna
í landinu. Það er því óeðlilegt að
forsetinn geti náð kjöri með stuðn-
ingi lítils hluta þjóðarinnar, t.d. inn-
an við 20% ef sex frambjóðendur
væru í kjöri. Að auki styðjum við
að horfið verði frá skattfrelsi for-
seta íslands og maka hans.
Að öðru leyti teljum við að góð
sátt og friður hafi verið um þetta
mikilvæga embætti, sem núverandi
forseti hefur treyst í sessi. Aðrar
breytingar á stjórnskipan lýðveldis-
ins eru fyrst miklu nærtækari. Má
þar nefna að breyta kjördæmaskip-
aninni, jafna atkvæðisréttinn og
fækka þingmönnum. Sameina,
stækka og efla sveitarfélögin.
Fækka þarf ráðuneytum og sameina
þau. Setja ákvæði um aukinn meiri-
hluta á Alþingi við ákvarðanir sem
varða þjóðarheill eða mikilvæga
milliríkjasamninga og auka rétt
fólks til þjóðaratkvæðagreiðslu í
stærri málum. Einnig þarf að skerpa
skil milli framkvæmda- og löggjaf-
arvalds, t.d. með því að ráðherrar
afsali sér þingmennsku og jafnvel
að forsætisráðherra verði kosinn
beinni kosningu.
Jóhanna Sigurðardóttir, formaður Þjóðvaka
V eiðileyfagjald eðli-
legt og rökrétt fram-
hald þjóðarsáttar
Jóhanna
Sigurðardóttir
Guðný Guðbjörnsdóttir, formaður þingfiokks
Samtaka um kvennalista
Auðlind landsmanna
færist æ á færri hendur
MÉR er ánægja að svara spurn-
ingum blaðsins en um leið eru það
mér vonbrigði að þær gefa lítið
svigrúm fyrir kvennapólitíska um-
fjöllun. Því verður ekki trúað að
lesendur blaðsins hafi t.d. ekki
áhuga á því hvort og þá hvernig
stjórnmálaflokkarnir vilja útrýma
launamisrétti kynjanna, hver af-
staða þeirra er til fæðingarorlofs
feðra, hvort og þá hvernig þeir vilja
styrkja jafnréttisbaráttu kynjanna
innan flokkanna, eða hvaða áhrif
aðild að ESB hefði á þróun kynja-
jafnréttis. Því leyfi ég mér að láta
í ljós þá einlægu ósk að spurningar
blaðsins til forsvarsmanna flokk-
anna að ári liðnu gefi meiri mögu-
leika á umræðu um kvennapólitík
og jafnréttismál en spurningar
blaðsins gefa nú.
1.
Fyrirsjáanlegur efnahagsbati
vegna aukinna umsvifa m.a. í
tengslum við byggingu álversins í
Straumsvík nemur a.m.k. 1 millj-
arði. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir
árið 1996 var gert ráð fyrir tæpum
fjögurra milljarða halla á ríkissjóði
á næsta ári þó að þegar væri búið
að taka mið af efnahagsbatanum.
Efnahagsbatinn virðist því hafa
horfið í fjárlagahítina án þess að
halli ríkissjóðs liafi verið minnkað-
ur, skuldir greiddar niður eða kjör-
in bætt. Ríkisstjórnin heldur því
vafaiaust fram að hún hafi nýtt
efnahagsbatann til að bæta kjörin
með tilvísun í samninga hennar við
verkalýðshreyfinguna, sem frestaði
aftengingu launa- og bótakerfisins
á næsta ári, þó að í raun hafi bóta-
þegum ekki einu sinni verið tryggð
sömu kjör og áður með þessum
samningi. Það samræmist ekki
stefnu Kvennalistans að búa við
efnahagslegt góðæri og lierða á
sama tíma meira en nokkru sinni
að þeim þjóðfélagshópum sem
minnst bera úr býtum, svo sem öldr-
uðum, öryrkjum, atvinnulausum
eða láglaunafólki yfirleitt en þar
eru konur stór liluti. í efnahagslegu
góðæri þarf að nota tækifærið og
bæta kjör láglaunahópa og barna-
fólks. Stefna skal að því að kjör
þessara hópa verði með
því besta sem tíðkast í
nágrannalöndum okk-
ar. Við verðum að kom-
ast út úr yfirvinnuá-
nauðinni, tryggja hærri
grunnlaun fyrir dag-
vinnu og dreifa þeim
störfum sem í boði eru
á fleiri hendur.
Þó að þetta markmið
hljóti að hafa forgang
í góðæri, er ekki síður
mikiivægt að greiða
niður skuldir ríkissjöðs
og ná niður hallanum á
ríkissjóði. Um það virt-
ust allir flokkar sam-
mála við afgreiðslu
fjárlaganna í ár. Þar sem bætt kjör
til almennings í góðæri eru líkleg
til að auka tekjur ríkissjóðs ekki
síst með auknum tekjum af virðis-
aukaskatti, er vel liægt að ná þess-
um markmiðum samtímis. Að auki
er biýnt að leggja á fjármagns-
tekjuskatt, koma á veiðileyfagjaldi
í formi árlegrar leigu fyrir afnot
af sameiginlegri auðlind lands-
manna, stokka upp landbúnaðar-
kerfið, endurskoða lieilbrigðiskerfið
frá grunni og taka almennilega á
skattsvikum. Við eigum nægan auð
í þessu landi til að ná niður hallan-
um á ríkissjóði og
greiða niður skuldirn-
ar. Sérhagsmunahóp-
ar ríkisstjórnarinnar
eru of þurftarfrekir til
að nokkuð ávinnist í
þeim efnum. Ríkis-
stjórnin sá því þann
eina kost í stöðunni að
ráðast gegn þeim sem
minnst mega sín og
skera niður heil-
brigðiskerfið og
menntakerfið. Þetta er
stjómarstefna sem við
Kvennalistakonur
erum ekki sáttar við.
2.
Ef íslendingar eru farnir að fjár-
festa í sjávarútvegi annarra þjóða,
er þá eðlilegt að leyfa erlendar fjár-
festingar í íslenskum sjávarútvegi?
Þó að eðlilegt sé við fyrstu sýn að
gagnkvæmni ríki að þessu leyti, er
málið flóknara þegar betur er að
gáð. íslenska þjóðin á auðlindina í
hafinu í kring um landið og á henni
byggist efnahagslegt sjálfstæði Is-
lendinga. Þó að óbein fjárfesting
erlendra aðila sé staðreynd, ekki
síst í gegnum olíufélögin, þá þarf
að fara mjög varlega i þessum
SJÁ NÆSTU SÍÐU
Guðný
Guðbjörnsdóttir