Morgunblaðið - 25.09.1996, Blaðsíða 27

Morgunblaðið - 25.09.1996, Blaðsíða 27
+ MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 25. SEPTEMBER 1996 27 1993-96 tinni (tonn) Sam- tals ga- tefna sækja sér veiðireynslu og ekki um það að ræða að við bætum við hana meðan aðrir hafa stjórn á sínum veið- um. Hvers konar ástand væri þarna ef Norðmenn, Kanadamenn, Færey- ingar og Eystrasaltsþjóðirnar væru með 30-40 skip hver á veiðum?" Ólafur segir engan hagnað af veið- unum nú. Hann hafi verið þegar veið- arnar hófust fyrir þremur árum, en nú sé veiðin orðin of lítil á hvert skip. Óttar Yngvason er stjórnarformað- ur fyrirtækjanna Erik ehf. og Kan ehf. sem gera út samnefnd skip á veiðar á Flæmingjagrunni. Hann seg- ir að verði verulega dregið úr veiði- heimildum íslend- inga þar megi búast við að skipin verði seld. „Það eru um fimmtíu manns sem eru í vinnu á þessum skipum og annað eins í landi. Þetta er svipaður fjöldi og bætist í varanlega vinnu hjá álverinu í Straumsvík eftir stækkunina." Óttar segir að á sama tíma og íslend- ingar hafi aukið veiðarnar á Flæmska hattinum hafi aðrar þjóðir ver- ið að draga úr þeim. Hann segir að Kanadamenn og Norðmenn hafi tak- markaðan áhuga á veiðum á miðunum. „Hvorug þjóðanna fullnýtir sér sóknar- dagana á þessu ári. Veiðin þarna er mun minni en á þeirra heimamiðum." Óttar segir að íslendingar séu með mörg mun ódýrari skip á veið- unum og þess vegna séu þær þeim hag- stæðar. „Sum ís- lensku skipanna eru samt ekki þarna til að láta útgerðina borga sig, heldur til að safna hugsan- legri kvótareynslu." Veiðamar tempra sig sjálfar 382 382 239 239 359 359 ö4» 1.044 - 779 673 757 553 589 610 631 401 506 30 495 440 401 506 30 1.038 606 323 531 718 1.455 - 486 503 503 33 278 110 278 1317 1.317 333 705 176 545 645 814 - 434 324 628 295 362 472 526 158 1.603 - -| 841 1.427 - 836 1.254 303 3.822 303 370 370 468 468 949 949 274 274 580 1.528 - - 137 189 137 411 362 16.608 362 28.778 37 „Þetta er alþjóð- legt hafsvæði og við erum í fullum rétti að veiða þarna. Samkvæmt hafrétt- arsáttmálanum er grunnreglan sú að veiði á úthafinu er frjáls meðan stofnar eru ekki ofveiddir. Það hefur ekki verið sýnt fram á ofveiði stofnsins á Flæm- ingjagrunni fram að þessu. Þessar veiðar tempra sig að nokkru leyti sjálf- ar. Hráefnisverð hefur lækkað og ýmis skip eru því að hætta veiðum því þær borga sig ekki lengur. Það getur verið að einhvern tíma komi að því að þurfi að takmarka veiðina ef hún eykst mikið frá því sem nú er, en það er engin ástæða til þess nú." Nokkrar þeirra útgerða sem veiða á Flæmska hattinum hafa fengið Jón Kristjánsson fiskifræðing til rann- sókna á svæðinu síðastliðið ár. Nið- urstaða hans er sú að engin merki séu um ofveiði, um það vitni eðlileg árgangaskipan, eðlileg nýliðun og jöfn aflabrögð síðastliðin þrjú ár. Hann vísar einnig til þess álits nor- skra vísindamanna að rækjuveiðar hætti að borga sig löngu áður en rækjustofninum er stefnt í hættu. I ERLENDUM VETTVANGI N ¦U, ÞEGAR Svíþjóð hefur verið á meðal aðildarríkja Evrópusambandsins hátt á annað ár, er ljóst að með Svíum hefur ESB eignazt nýja efasemdaþjóð. Svíar eru raunar orðn- ir neikvæðari í garð sambandsins en bæði Danir og Bretar, sem yfirleitt hafa átt metið í Evró-efahyggju. Þó er ekki þar með sagt að efasemdir Svía séu nákvæmlega þær sömu og hinna. Enn sem komið er virðast sænsk stjórnvöld hins vegar staðráðin í að láta almenningsálitið ekki koma í veg fyrir að Svíþjóð sé virkt aðildar- ríki, sem taki frumkvæði í málefnum sambandsins — með slíku telja reynd- ar sumir að megi snúa almenningsá- litinu. Og flestir sérfræðingar, sem blaðamaður Morgunblaðsins ræddi við í Stokkhólmi fyrr í mánuðinum, eru sannfærðir um að ESB-aðild hafí verið lífsnauðsyn fyrir Svíþjóð. Svíar neikvæðastir og svartsýnastir Samkvæmt niðurstöðum skoðana- könnunar á vegum framkvæmda- stjórnar ESB, sem birtar voru fyrr í mánuðinum, er Svíþjóð það aðildar- ríki, þar sem almenningur er nei- kvæðastur í garð Evrópusambands- ins. Sjö af hverjum tíu Svíum segjast nú „vonsviknir" með ESB og aðeins 19% „ánægðir" með aðildina. Bretar eru næstum því jafnóánægðir og Svíar, og segjast 68% Breta vonsvikn- ir með ESB-aðild lands síns. Svíar eru sömuleiðis þeir, sem eru svartsýnastir á framtíð Evrópusam- bandsins; 54% Svía telja ástæðu til svartsýni. Hins vegar kemur í ljós að Svíar, ásamt Finnum, eru sú aðild- arþjóð sem er sér helzt meðvituð um að fulltrúar ríkisstjórna ESB sitja nú á ríkjaráðstefnu að semja um framtíð- arfyrirkomulag á ýmsum málum inn- an sambandsins. Hin neikvæða afstaða í garð ESB sést einnig á því, að flokkar efa- semdamanna, ekki sízt Vinstriflokkur Gudrunar Schymann, hafa bætt tals- vert við sig í skoðanakönnunum og margir spá því að eftir næstu þing- kosningar verði þingið mun andsnún- ara ESB en það, sem nú situr. Ekki hefð fyrir að sækjast eftir bandamönnum Hvernig stendur á því að Svíar eru svona neikvæðir út í Evrópusamband- ið þegar t.d. nágrannarnir _ Finnar virðast tiltölulega ánægðir? í fyrsta lagi er saga Svíþjóðar auðvitað mjög ólík sögu Finnlands. „Finnland hefur alltaf haft þörf fyrir vernd og stuðn- ing og sótzt eftir bandamönnum," segir Olof Santesson, ritstjóri utanrík- ismála á Dagens Nyheter. „Svíum hefur aldrei fundizt þeir hafa þurft á slíku að halda. Við erum dálítið stærri og hér er ekki sama hefð fyrir að leita að sterkum bandamönnum. Sví- þjóð hefur ævinlega staðið svolítið fyrir utan bandalagapólitík. Hugar- farslega vorum við illa undir það búin að ganga í Evrópusambandið og það endurspeglast nú í almenningsálit- inu." Bo Huldt, forstjóri sænsku Utan- ríkismálastofnunarinnar, tekur í sama streng: „Menn segja oft að Svíar séu ólíkir Finnum; með stórveldistilhneig- ingar, hafi skoðanir á öllu og vilji öllu breyta, á meðan Finnar halda sig meira til hlés. Eitthvað kann að vera til í þessu. En hins vegar er mikill munur á viðhorfi manna til inngöngunnar í ESB. Finnar líta á hana sem meiri- háttar söguleg kaflaskil; þeir hafi frelsað Finnland úr þessu austur-evr- ópska fangelsi, sem það hefur að mörgu leyti setið í síðan ! annarri heimsstytjöld, og þess í stað tengzt Vestur-Evrópu styrkum böndum. í Svíþjóð er þessi tilfinning ekki fyrir hendi. Meirihluti Svía telur að ESB hafi bara verið einn kostur í stöðunni og að ýmsir aðrir kostir hafi verið fyrir hendi." Efasemda- þjóðin sem vill breyta ESB Svíar eru sú ESB-þjóð, sem er neikvæðust í garð sambandsins. Ólafur Þ. Stephensen segir sænsk stjórnvöld þó staðráðin í að láta til sín taka í ESB og vinna að „sænskum" baráttumálum. EVRÓPUFÁNINN blaktir nú við sænska þingið. Sumir spá því þó að næsta þing verði mun neikvæðara f garð ESB en það sem nú situr. Hugarfars- lega ekki búin undir aöild Það hefur eflaust áhrif í þessu til- liti að sænskir valdhafar skiptu mjög skyndilega um skoðun á Evrópusam- bandinu; ríkisstjórn jafnaðarmanna hafði útilokað aðild framundir þann dag er tilkynnt var að rétt væri að sækja um hana. Svíum gafst því lítill tími fyrir umræðu um aðildina, en Svíum er illa við að taka mikilvægar ákvarðanir nema hafa haft góða um- ræðu fyrst. Ekki má heldur gleyma mynd Svía af sjálfum sér og landi sínu. „Við erum svo þjóðholl og sannfærð um að allt sé bezt í Svíþjóð; hér sé bezta velferðar- kerfíð, bezta skipulagið á öllu og svo framvegis. Goðsagnirnar eru að vísu orðnar svolítið lúnar, en þessi sannfær- ing hefur enn áhrif á afstöðu Svía til umheimsins. Við eigum erfitt með að aðlagast öðrum," segir Santesson. Of miklu lofað í efnahagsmálunum En einmitt vegna þess að hinn al- menni Svensson (Jón Jónsson þeirra Svía) var kannski ekki mjög staðfast- ur í trúnni á Evrópusamstarf sem slíkt, freistuðust stjórn- málamenn, sem voru hlynntir ESB-aðild Svíþjóð- ar, kannski til að lofa því í kosningabaráttunni fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 1994, að hagur almennings myndi batna við inngöngu í ESB. Loforðin voru hins vegar ef til vill stærri en hægt var að standa við og það kann að vera önnur meginástæðan fyrir óánægju Svía: Hinn almenni neytandi hefur ekki séð eigið peningaveski þykkna mikið eftir inngönguna í ESB. Verð matvöru hefur til dæmis ekki lækkað til jafns við það, sem gerðist ! Finnlandi, meðal annars vegna þess að Svíar höfðu gengið lengra í umbót- um á landbúnaðarkerfi sínu áður en til aðildar kom. ESB-aðildin hefur heldur ekki dregið úr atvinnuleysinu, sem er það vandamál sem brennur nú hvað heitast á Svíum. Það er helzt að einstök strjálbýl héruð eða sveit- arfélög, sem hljóta nú styrki frá Evr- ópusambandinu, finni fyrir jákvæðum efnahagslegum áhrifum aðildar. Eva Flyborg, þingmaður hins Evr- ópusinnaða Þjóðarflokks, bendir hins vegár á að það gleymist gjarnan að spyrja hvernig efnahagsástandið væri, ef Svíþjóð hefði ekki gengið í Evrópusambandið. Fjölmiðlarnir séu gjarnan fullir af fréttum um það, sem sé slæmt við aðildina vegna þess að það sé áþreifanlegt, en ókostirnir við að standa fyrir utan séu auðvitað ekki jafnáþreifanlegir. Kostirnir séu heldur ekki auðmælanlegir. Það sé erfitt að segja til um hvaða fjárfest- ingar hafi komið vegna ESB-aðildar, hversu mörgum störfum hafi verið bjargað eða hvaða kostnaður hafi sparazt. Flestir eru líka sammála um að ESB-aðildin hafi verið afgerandi þátt- ur í að endurheimta traust ------ umheimsins á sænsku efnahagslífi og vinna það þannig út úr þeim erfíðleik- um, sem það er nú fyrst að ná sér upp úr. Og marg- ~~~~"7 ir spá því að með batnandi efnahag muni efasemdir Svía um Evrópusam- bandið sjálfkrafa minnka, vegna þess að þeir verði ánægðari með lífið á ný. Að skapa betri (og sænskari) Evrópu Efasemdir almennings um ágæti ESB-aðildar Svía hafa ekki orðið til þess að sænsk stjórnvöld haldi sig til hlés í umræðum innan sambands- ins. Göran Persson forsætisráðherra lagði í ræðu sinni um Svíþjóð í ESB, sem hann hélt í Norræna húsinu í Reykjavík í fyrradag, áherzlu á að Svíar ætluðu ekki að vera feimnir, heldur láta hendur standa fram úr ermum og hjálpa til við að skapa betri Evrópu. - - Svíar eru auðvitað, eins og áður sagði, sannfærðir um að þeir lumi á ýmsu, sem Evrópa hefði gott af að læra. Jafnframt benda margir á að það sé þáttur í viðleitni ríkisstjórnar- innar til að snúa almenningsálitinu til Evrópuvænni vegar, að berjast einarðlega fyrir „sænskum" málum á rikjaráðstefnunni, sem nú stendur yfir. Þar hafa Svíar lagt mikla áherzlu á umhverfismál, jafnréttis- mál, opna starfshætti og lýðræði og síðast en ekki sízt atvinnumál; í stuttu máli að færa Evrópusambandið nær borgurunum. „Vilji menn reyna að selja efagjörnum Svíum Evrópuhug- myndina, verða þeir að beita sér í málum, sem almenningur telur mikil- væg," segir Bo Huldt. Sten Ask, yfirmaður Evrópuskrif- stofu sænska utanríkisráðuneytisins, segir Svíþjóð nú þegar orðna forystu- ríki í atvinnumálunum og fleiri málum. „Það er mjög mikilvægt að geta sýnt árangur á sviðum á borð við atvinnu- mál, umhverfísmál, lýðræði og jafn- rétti, og jafnframt að það takist að standa vörð um áhrif minni aðildar- ríkja. Náist árangur í þessum málum, mun það stuðla að auknu lögmæti ESB í augum almennings," segir Ask. Að framansögðu er athyglisvert hvernig Göran Persson, forsætisráð-^r herra Svíþjóðar, svaraði spurningu greinarhöfundar er hann var hér á landi í fyrradag, um það hvort ekki væri hætta á að ef Sviar þokuðu bar- áttumálum sínum á ríkjaráðtefnunni litt áfram, myndi það orsaka enn meiri vonbrigði heima fyrir og enn neikvæðara almenningsálit. „Nei, það held ég ekki. Ríkjaráðstefnan höfðar ekki mjög til almennings eða hefur áhrif á álit hans," segir Persson. „Því miður tengja Svíar ríkjaráðstefnuna einkum við sérfræðinga og ráðherra*- Þetta er einn af veikleikum ESB. Þótt okkur gangi vel þar, mun það ekki leiða til jákvæðara álits almennings, og þótt illa gangi hefur það heldur ekki áhrif til hins verra. Svona held ég að þetta virki til skemmri tíma lit- ið. En sé horft til lengri tíma, er ég sannfærður um að takist ESB-ríkjun- um til dæmis að berjast sameiginlega gegn atvinnuleysinu, mun það hafa áhrif á viðhorf almennings til sam- bandsins." Stækkun til austurs öryggismál fyrir Svíþjóð Ekki eru allir sammála þeirri áherzlu, sem stjórnvöld leggja á mjúku málin á ríkjaráðstefnunni. Olof Sant- ^ esson seggist efast um að hún munf^' leiða til nokkurs árangurs, sem máli skipti. Aðalmálið sé að undirbúa ESB fyrir stækkun til austurs; ekki megi missa af því sögulega tækifæri. Menn hafi verið of uppteknir af öðrum mál- um og allar erfiðu spurningarnar varð- andi stofnanauppbyggingu ESB séu óafgreiddar. Sænsk stjórnvöld taka undir það að stækkunin til austurs sé forgangs- verkefni, ekki sízt út frá sænskum öryggishagsmunum, en Sviar leggja mikla áherzlu á að aðildarviðræður við öll Eystrasaltsríkin þrjú hefjist um leið og viðræður við önnur Áustur- Evrópuríki. Seljum markið ekki of hátt £ En getur verið að Svíþjóð eigi á hættu að einangrast innan ESB ef önnur aðildarríki eru ekki opin fyrir hinum sænsku áherzlum? Sten Ask segir að Svíar hafi nú þegar aflað - sér margra bandamanna og séu bjartsýnir á að þeim takist að koma málum sín- um fram. Hann viðurkennir samt hættuna: „í málum á borð við jafnréttismál getur hætt til að beita sænskum Veskin ekki þykkari eftir inngönguna okkur aðferðum í of miklum mæli. Við þurf- um að læra að lifa innan ramma ESB. Við þurfum líka að gæta okkar að setja ekki markið of hátt; annars getum við lent í sömu stöðu og Bret- land. Við erum hins vegar enn að læra og það, sem máli skiptir, er að búa til bandalög. Ég held ekki að hin pólitiska menning Svia muni verða okkur fjötur um fót í Evrópusam- bandinu."

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.