Morgunblaðið - 17.10.1996, Blaðsíða 39

MORGUNBLAÐIÐ
MINNINGAR
FIMMTUDAGUR 17. OKTÓBER 1996 39
Torfí hafi allan tímann vitað hvað
klukkan sló. Hann var óútreiknan-
legur og fáum líkur.
Á seinni árum hans í starfi átti
ég þess nokkrum sinnum kost að
fara með honum utan á fundi, þar
sem tollamálefni voru á dagskrá.
Hann var í þeim hópi vel virtur og
átti þar marga einlæga og fölskva-
lausa vini. Hann var þar liðtækur
fulltrúi þjóðar sinnar í besta lagi.
Mér er sérstaklega í minni einn
slíkur fundur í Ábo í Finnlandi, þar
sem gustaði af honum svo eftir Var
tekið. Þessum fundum var þannig
fyrir komið, að þeir færðust á milli
landanna í ákveðinni röð. Þeim lauk
jafnan með samsæti þar sem gest-
gjafinn bauð gesti velkomna venju
samkvæmt, en sá sem átti að halda
fundinn næst skyldi þakka fyrir
hönd gestanna. Fundinn átti næst
að halda á íslandi, svo að Torfi
átti að þakka fyrir boðið. En í þetta
skipti höfðu allir viðstaddir verið
boðnir í skoðunarferð um Ábo, m.a.
í gamlan kastala þar sem eru verð-
veittar ýmsar þjóðargersemar, m.a.
líkneski af horfnum skáldjöfrum og
þjóðhetjum. Torfi hafði orðið við-
skila við hópinn, þannig að þegar
hann kom í samsætið, hafði annar
tekið sér fyrir hendur að þakka
fyrir boðið og matinn, sem varla
var þó byijað á að neyta. Var jafn-
vel ekki laust við að menn hentu
gaman að því, að svo mikilsverðan
gest skyldi vanta við þetta tæki-
færi. En Torfi kom og íét það sem
á undan var gengið ekki trufla sig.
Hann kvaddi sér hljóðs þegar hon-
um fannst sinn tími vera kominn
og útskýrði hversvegna hann hefði
orðið viðskila við hópinn. Það væri
nefnilega ekki á hveijum degi, sem
hann hitti gamla kunningja í eigin
persónu, stríðskempurnar Stál-
handske og Lennart Torstensson
og skáldin Runeberg og Topelíus
og aðra snillinga finnskra bók-
mennta; Fór jafnframt með tilvitn-
anir í nokkra þeirra, svo að þarna
var ekki á ferðinni neitt „takk fyrir
matinn-snakk“, heldur leiftursýn í
finnskar bókmenntir og sögu, sem
snart alla viðstadda. Hann minnti
líka á sérstöðu Finna annarsvegar
og íslendinga hinsvegar sem út-
varða norðursins í austri og vestri,
og það að við værum jafnan nokkuð
öðruvísi en hinar raunverulegu
Skandinavar.
Á eftir var á orði haft, að enginn
hefði viljað vera í sporum þess, sem
tók sér óumbeðinn fyrir hendur að
leysa Torfa af við ræðuhöldin; þar
var sannarlega mikill munur á.
Eftir að Torfi lét af embætti lét
hann sér jafnan annt um hag þess
og heill. Fyrst í stað fylgdist hann
grannt með ýmsu, sem hér gerðist,
i án þess þó að blanda sér þar í um
of. Starfa hans og áhrifa mun líka
gæta hjá stofnuninni enn um ókom-
in ár, sérstaklega í þeim aðbúnaði
sem henni er búinn.
Ekki verður Torfa Hjartarsonar
svo minnst að gengið verði fram hjá
konu hans, en á árinu 1934 kvænt-
ist hann Önnu Jónsdóttur, Sigurðs-
sonar frá Hellulandi og síðar Hn'sey.
Öllum sem kynntust Torfa, var ljóst
að hann var mikill gæfumaður bæði
! í starfi og einkalífi og átti Anna sinn
I stóra þátt í því. Hana mat hann líka
mikils og var hún jafnan honum við
hlið er mikið lá við. Heimili þeirra
var annálað fyrir gestrisni og höfð-
ingsskap. Var þangað ánægjulegt
að koma á tyllidögum fjölskyldunnar
og alltaf húsfyllir.
Það var honum því mikið áfall
er hann missti konu sína í janúar
I 1992, en skömmu áður höfðu þau
, orðið fyrir þeirri þungu reynslu að
’ missa dóttur sína, Sigrúnu, aðeins
I rúmlega fimmtuga að aldri.
Á kveðjustundu eru honum færð-
ar þakkir tollstjóraembættisins og
honum beðið fararheilla.
Eftirlifandi börnum hans og öðr-
um aðstandendum eru færðar sam-
úðarkveðjur.
Björn Hermannsson.
, Látinn er í Reykjavík á 95. ald-
ursári Torfi Hjartarson fyrrverandi
I sýslumaður í ísafjarðarsýslu og
bæjarfógeti á ísafirði. Fyrst var
hann settur þar frá 1. ágúst 1932
til 30. apríl 1933 og frá 1. júní
1934, en skipaður í embættið 16.
júlí sama ár. Embættinu gegndi
Torfi til 1. október 1943, samtals
í rúm 10 ár, sem eru dijúgur hluti
starfsævi manns. Þá hvarf hann til
annarra starfa, varð tollstjóri í
Reykjavík til ársloka 1972 og fljót-
lega varasáttasemjari og sáttasemj-
ari ríkisins í vinnudeilum til miðs
árs 1978. Fyrir þessi störf sín varð
nafn hans þekkt um allt land og
sýnir það hvert traust til hans var
borið, að til 76 ára aldurs rækti
Torfi sáttasemjarastörfin. Þegar
starfið var gert að sérstöku emb-
ætti var honum falið að gegna
embætti ríkissáttasemjara í rúmt
ár, til 15. september 1979, þá löngu
kominn yfir aldurshámark embætt-
ismanna.
Aðrir eru fremri að rekja ævifer-
ilinn, en mér er minnisstætt hversu
vel afi minn og amma á ísafirði,
Skúli Þórðarson og Sigrún Finn-
björnsdóttir töluðu um þau hjón
Torfa og konu hans, Önnu Jónsdótt-
ur. Má nærri geta að oft hefur ver-
ið annasamt í embætti á ísafirði
ásamt því að sitja í bæjarstjórn ísa-
fjarðar, en þar lagði hann mörgum
góðum málum lið.
Sem sýslumaður og bæjarfógeti
og bæjarfulltrúi lagði hann Djúp-
bátnum lið og tryggði þannig sam-
göngur um ísafjarðardjúp og til og
frá Hornströndum. Vart þarf að
taka fram að samgöngur voru þá
eipgöngu á sjó til og frá ísafirði
við byggðir sýslunnar.
Torfí Hjartarson var einn stofn-
enda Rótarýklúbbs ísafjarðar 20.
október 1937, varaforseti í fyrstu
stjórn og síðar forseti og mikill og
góður rótarýmaður í besta skilningi
orðsins. Hugsjónir hreyfingarinnar
um góðvild og starf hvers manns
sem tæki til þess að láta gott af
sér leiða voru honum leiðarljós. Á
hálfrar aldar afmæli klúbbsins var
hann gerður að heiðursfélaga
klúbbsins. Einnig var hann heiðurs-
félagi í Rótarýklúbbi Reykjavíkur.
Undirritaður kynntist Torfa fyrst
sem rótarýmanni og síðar eftir að
verða einn eftirmanna hans í starfi
á Isafirði naut ég kynna hans af
móðurforeldrum og föðurforeldrum,
nafna mínum Hjálmarssyni og Sig-
ríði Þorbergsdóttur. Alltaf mætti
hann á fundi í sýslumannafélaginu
og lagði mér þá til góð ráð. Undra-
vert var hversu vel hann fylgdist
með öllum breytingum í stjórnsýsl-
unni síðustu árin.
Á 75 ára afmælishátíð Hæsta-
réttar var fýrir tilviljun tekin mynd
af núverandi sýslumanni á ísafirði
með þeim tveimur fyrrverandi sem
þá lifðu. Sú mynd skipar heiðurs-
sess á skrifstofunni. Við vígslu
dómhúss Hæstaréttar 5. september
sl. hittumst við. Áhuginn fýrir
ísafirði og eftirmanninum var sam-
ur og fyrr.
Rótarýklúbbur ísafjarðar þakkar
samfylgd og hlýhug sem og Rótarý-
umdæmið á íslandi. Góður félagi
og traustur til hinztu stundar er
kvaddur og rótarýmenn senda að-
standendum hugheilar samúðar-
kveðjur.
Við hjón vottum þeim öllum sam-
úð okkar og biðjum guð að blessa
minningu Torfa Hjartarsonar.
Ólafur Helgi Kjartansson,
sýslumaður á Isafirði og
fyrrverandi umdæmisstjóri
Rótarýhreyfingarinnar
á Islandi.
Sumir einstaklingar búa yfir
myndugleik og skapfestu til að setja
varanlegt mark á það umhverfi sem
þeir vinna í. Torfi Hjartarson, fyrr-
verandi ríkissáttasemjari, var slíkur
einstaklingur. Hann tók við vanda-
sömu hlutverki sáttasemjara ríkis-
ins í vinnudeilum árið 1945 og
gegndi því allt til ársins 1979. Torfi
fylgdi því sáttasemjarastarfinu frá
því það var aukastarf sem rekið var
úr einni skúffu og þar til það var
orðið að formlegu embætti með
fast aðsetur. Á þessum tíma mótaði
Torfi sterka hefð hlutleysis og var-
kárni í starfi sáttasemjara og ávann
embættinu bæði traust og virðingu.
Þegar Torfi tók við hlutverki
sáttasemjara ríkisins var starfið
borgaraleg skylda og því sinnt með
öðrum störfum. Verkefnið var
vandasamt enda talsverð andstaða
við vinnulöggjöfina frá 1938 innan
verkalýðshreyfingarinnar. Auk þess
var Torfi þekktur af vettvangi
óvæginnar stjórnmálabaráttu sam-
tímans og mætti því nokkurri tor-
tryggni í upphafi, ekki síst af hálfu
félaga í verkalýðshreýfingunni. En
Torfi sýndi fljótt í störfum sínum
og framgöngu allri að þar fór
mannasættir sem gott var að vinna
með. Hann gætti þess að draga
hvorki taum deiluaðila á vinnu-
markaði né stjórnvalda og mótaði
þá hefð í starfi sáttasemjara að
grípa ekki inn í deilur fyrr en full-
reynt væri að aðilar gætu ekki leyst
málin sín á milli. Torfi gat verið
harður í horn að taka ef honum
þótti aðilar sýna ósanngirni eða
reyna að tefja samningaviðræður
en beitti frekar þeirri aðferð að leiða
aðila saman og halda þeim til verka
en leggja fram opinberar tillögur.
Með þessu móti vann hann traust
allra og mótaði þá hefð í störfum
sáttasemjara sem fylgt hefur emb-
ættinu síðan.
Lengi vel hafði sáttasemjari ekk-
ert aðsetur og voru sáttafundir
haldnir í húsakynnum Alþingis.
Fundir hófust þá ekki fyrr en seinni-
part dags þegar þingfundum var
lokið. Því stóðu fundir gjarnan langt
fram á kvöld eða undir morgun og
þurfti stundum að leggja áherslu á
að rýma húsnæðið fyrir klukkan tíu
að morgni þegar þingmenn komu
aftur til starfa. Torfi fylgdist grannt
með viðræðum, varpaði ef til vill
fram óformlegum hugmyndum til
umræðu og lét fulltrúa verkalýðs-
hreyfingar og atvinnurekenda sitja
við. Samningamenn höfðu þá stund-
um á orði að nú væri Torfí að þreyta
menn til hlýðni. Að loknum nætur-
fundum fóru samningamenn heim
að sofa en sjálfur hélt Torfí til starfa
sinna sem tollstjóri Reykjavíkur og
sinnti embættisverkum þar til síðla
dags að samningafundir hófust að
nýju. Á göngum þinghússins gönt-
uðust þreyttir samningamenn með
að sáttasemjari setti mönnum fyrir
verkefni og færi síðan sjálfur inn í
forsetaherbergi og legði sig í einn
eða tvo tíma, því einhvern tímann
hlyti hann að sofa. En þótt sátta-
semjari væri ekki um of afskipta-
samur gætti hann þess vandlega
að ekkert færi úrskeiðis og sú skoð-
un var ríkjandi að það væri traust
og gott að vinna undir stjórn Torfa.
Starf Torfa sýnir okkur glöggt
að þrátt fyrir alla þá ramma sem
löggjafinn setur er það á valdi
þeirra sem eftir þeim starfa að fylla
út í þá og miklu skiptir að það sé
gert af vandvirkni og heiðarleika.
I vandasömu starfi tókst Torfa
Hjartarsyni að móta hefðir hlut-
lægni og varkárni í starfi sáttasemj-
ara — hefðir sem áunnu bæði hon-
um sem persónu og embættinu
traust og virðingu. Fyrir það mikil-
væga framlag og góð kynni í gegn-
um tíðina vil ég færa þakkir fyrir
hönd Alþýðusambands íslands.
Grétar Þorsteinsson, forseti
Alþýðusambands Islands.
Þegar ég kom til landsins á
sunnudagsmorgun fékk ég þær
fréttir að einn besti maður sem ég
hef kynnst væri dáinn. Torfi Hjart-
arson kvaddi þennan heim í faðmi
fjölskyldunnar þriðjudaginn 8. októ-
ber síðastliðinn. Á góðum stundum
hafði ég oft beðið hann að lifa að
eilífu en hann ætíð neitað á þeirri
forsendu að hann yrði leiðinlegt
gamalmenni en um það atriði gátum
við aldrei orðið sammála.
Hann var stálheiðarlegur og mik-
ill hugsjónamaður. Sannur fulltrúi
aldamótakynslóðarinnar sem trúði
á sjálfstæði íslands og vann sér til
húðar landinu til góða án þess að
skeyta um laun. I öllu sem hann
tók sér fyrir hendur var hann heill
og sannur. Hann var sáttasemjari
í áratugi og tók þátt í mörgum erfið-
um vinnudeilum en taldi alltaf
óþarft að honum væri greitt sér-
staklega fyrir það starf.
Hann var fagurkeri og naut allra
fagurra lista eins og smekklegt
heimili hans og Önnu vinkonu
minnar ber vott um. En hann var
ekki bara fagurkeri á muni heldur
líka á fólk. Orð og gerðir gátu
fært honum jafnmikla gleði og fag-
urt málverk enda voru þau hjónin
samstiga í að leita ætíð að hinu
besta í öllum og draga það fram
fremur en að hamra á hinu sem
miður fór.
Konuna sína elskaði hann og
mat meira og betur en aðrir menn
og ætti í raun og veru að vera hluti
af menntun ungs fólks að kynnast
jafnfallegu hjónabandi og þau áttu.
Þeirra forréttinda varð ég aðnjót-
andi unglingur og bý að því enn í
dag. Anna sagði mér oft söguna
af því þegar þau hittust í fyrsta
sinn á 1. desemberballi hjá stúdent-
um í Sjálfstæðishúsinu. Þorvaldur
Stephensen kynnti þau og Torfi
bauð henni upp í dans. „Og við
höfum dansað saman síðan,“ sagði
Anna mín, sneri sér í hring á stofu-
gólfinu heima á átján og veifaði
til mín til marks um sögulok. En
sagan var ekki á enda. Dótturdótt-
ir þeirra kunni framhald og meira
til.
Hann bað hana eitt sinn að
kvöldi hins 1. desember að keyra
þau gömlu hjónin í bæinn. Hún
gerði það og var síðan sagt að aka
upp á Öldugötu og bíða þeirra þar.
Eftir dágóða stund birtast Anna
og Torfi og aftur var haldið heim.
í stofunni á átján gaf hann henni
fallegan gullhring og þegar spurt
var um tilefnið kom í ljós að 50
ár voru liðin frá þessu ákveðna
stúdentaballi. Til að minnast skot-
dagsins hafði hann boðið henni að
gamla Sjálfstæðishúsinu, fylgt
henni heim á Öldugötu líkt og
hálfri öld fyrr, og kysst hana góða
nótt í garðinum við húsið þar sem
hún bjó þá.
Hann var höfðingi heim að sækja
og gestum var ætíð veitt það besta
sem til var. Þegar við hjónin komum
við á átján eitt kvöld fyrir tilviljun
vorum við að sjálfsögðu dregin inn
og boðnar bestu veigar sem völ var
á. Torfi fór að ræða við okkur um
árin fyíir vestan því maðurinn minn
hafði nýlega ráðið sig í vinnu á
Vestfjörðum. Báðum var hlýtt til
Vestfjarða og Vestfirðinga svo
margt var spjallað.
Torfí hafði um sumarið ferðast
á gamlar slóðir og þótt til um þá
breytingu sem orðin var á atvinnu-
háttum og lífskjörum frá því sem
hann þekkti. Hann rifjaði upp
gamla tíma, meðal annars erfiða
lífsbaráttu margra íslendinga fyrir
rúmum 60 árum þegar hann tók
við sýslumannsembætti á ísafirði
en hann hafði alla tíð mikla samúð
með, og skilning á, kjörum þeirra
sem minna máttu sín.
„Ég gleymi aldrei," sagði hann,
„þegar ég ungur bóndasonur úr
Borgarfirðinum sigldi inn ísafjörð-
inn í fyrsta sinn óg sá fátæktina
og einstæðjngsskapinn sem beið á
bryggjunni." Þessi orð snertu mig
djúpt því þau lýsa hlýju hans og
manngæsku betur en nokkuð ann-
að. Hann var yfírvald mildi og
mannúðar en ekki harðneskju.
Ég kom fyrst inn á heimili hans
og Önnu, varla komin af barnsaldri
og varð fljótt djúpt snortin af þeirri
miklu virðingu sem honum var
sýnd. Fljótlega var ég farin að líta
meira upp til hans en annarra
manna og þegar mér bar að þakka
gjöf frá þeim hjónum varð mér illa
brugðið þegar Torfí svaraði þökkum
mínum með setningunni: „O, étt-
’ann sjálfur.“
í hálfgerðu ofboði hljóp ég til
Höllu og spurði hvort afi hennar
væri mér reiður. Hún hló við og
sgaði að svona svör fengju ekki
aðrir en þeir sem stæðu í innsta
hring. Ef hann einhvern tíma spyrði
mig hvort ég væri þarna skepnan
væri það til marks um að ég nyti
sérstakrar velþóknunar. Þegar ég
fékk svo þetta ávarp hjómaði það
eins og fegursta hljómlist í mínum
eyrum.
Torfi og Anna gáfu mér svo mik-
ið og ég er forsjóninni svo ákaflega
þakklát fyrir að hafa leyft mér að
kynnast þessu vandaða fólki. Þau
lífsviðhorf og verðmætamat sem
var í heiðri haft á þeirra heimili
sendi ungling út í heiminn með
gott veganesti.
Elsku Halla mín, Helga og þið
öll, það er genginn einn af merk-
ustu sonum íslands á þessari öld.
Ég sendi mínar innilegustu samúð-
arkveðjur um leið og ég þakka heil-
um huga mín góðu kynni af þessum
yndislega manni.
Steingerður Steinarsdóttir.
• Fleiri minningargreinar um
Torfa Hjartarson bíða birtingar
ogmunu birtast í blaðinu næstu
daga.
Crfisdrykkjur
|fi
m
Vellingohú/lð
GAPi-infi
Sími 555-4477

■
■i N
a Eii Illll YKKIIll N
N J € N
■■ c
. a
s
N a
■ P E R L A N s
* Sírai 562 0200 w
Tiiniiinf
Erfidiykkjur
Glæsileg kaffi-
hlaðborð, fallegir
salir og mjög
góð þjónusta
Upplýsingar
í súna 5050 925
og 562 7575
FLUGLEIÐIR
HÓTEL LIIFTLEIDII! ‘
Steinn er kjöriö efni í allskonar minnismerki. Veitum
alla faglega ráðgjöf varðandi hverskonar minnismerki.
Áralöng reynsla.
SKEMMUVEGI 48 • SlMI 557 6677
Bg S. HELGAS0N HF
■ STEINSMIÐJA
Minnismerki úr steini