Morgunblaðið - 15.11.1997, Qupperneq 31

MORGUNBLAÐIÐ
LAUGARDAGUR 15. NÓVEMBER 1997 31
AÐSENDAR GREINAR
Leggjum Jan Mayen-
og Svalbarðamálin fyr-
ir Alþjóðadómstólinn
Gunnlaugur
Þórðarson
framsögu í
UNDANFARINN
aldarfjórðung hef ég
tekið þátt í starfi
Heimssambands júr-
ista, World Jurist
Association, sem nýt-
ur virðingar um víða
veröld og er ráðgjafi
Sameinuðu þjóðanna,
það heldur heimsþing
annað hvert ár, í hin-
um ýmsu borgum
heims.
Nokkrum árum eft-
ir að starf mitt í
heimssambandinu
hófst, veittist mér sá
heiður að stjórna um-
ræðufundum á heims-
þingum og að hafa
ýmsum málum.
„Heimsþingið í Doha
í september 1997“
Síðasta heimsþing fór fram í
Doha í ríkinu Qatar í Arabíu
21.-25. september sl., þar flutti ég
framsögu um fjölmiðla gagnvart
lögum. Á heimsþingum eru lagðar
fram ritsmíðar, sem júristar hafa
samið um lögfræðileg efni, en sam-
bandið gefur út.
Mér fannst skylda mín, að kynna
fyrir umheiminum deilur þær, sem
íslenska þjóðin á í við norsk stjórn-
völd, því var á síðasta heimsþing-
inu í Montreal 1995 lögð fram rit-
smíð mín: „The Spitsbergen Treaty
and Iceland" og í framhaldi af því
í Doha: „Should ex-colonized nati-
ons have less rights?" í þeim studd-
ist ég m.a. við skrif mín hér í blaði,
t.d. frá 6. júní 1996: „Svik við
óbornar kynslóðir" og 17. júní
1997: „Martröð utanríkisþjón-
ustunnar". Sýnt var fram á hvern-
ig stjórn Noregs hefði lagt Jan
Mayen undir Noregskonung án til-
lits til fyriivara íslensku forsætis-
ráðherranna Jóns Þorlákssonar og
Tryggva Þórhallssonar frá 1927,
um rétt íslands til hinnar óbyggðu
eyjar, sem er miklu nær Islandi
en Noregi. Norsk stjórnvöld hafa
viðurkennt réttmæti krafna ís-
lands til Jan Mayen meðsamninga-
gerð við ríkisstjórnir Islands, þó
að samningar þeir hafi verið til
óþurftar, voru tómlætisáhrif sinnu-
leysis íslenskra stjórnvalda gerð
að engu með þeim. Seinni ritsmíð-
in var til stuðnings þeirri fyrri
vegna neitunar norskra stjórna á
að viðurkenna rétt íslensku þjóðar-
innar samkvæmt Spitsbergen-
samningnum frá 1920 eftir álykt-
un Alþingis frá 1995, um aðild
íslands að honum. Svo undarlega
tókst til, að ályktunin kennir samn-
inginn við Svalbarða, þótt enski
textinn kenni hann við Spitsberg-
en. Sennilega er upprunalega nafn-
ið á Jan Mayen Svalbarð, í sam-
ræmi við lögun aðal-
íjallsins á eyjunni.
Island aðili að
Spitsbergensamnin-
gnum frá upphafi?
í framsöguræðu
minni í Doha 22. sept-
ember sl. benti ég á,
að texti samningsins
nefnir aðeins hina háu
viðsemjendur og ein-
stakir aðilar, hvað þá
ísland, eru ekki nefnd-
ir.
Undirritun
Danakonungs gerði
aðild íslands?
Öruggt er, að undirritun danska
utanríkisráðherrans að Spitsberg-
ensamningnum 1920 hafi verið í
samræmi við Sambandslögin; eftir
gildistöku þeirra, var inn í tignar-
heiti Danakonungs skotið nafni
íslands og því hafi undirritunin í
nafni Hans hátignar hlotið að vera
í þessa veru: í nafni Kristjáns hins
tíunda, konungs Danmerkur og
íslands etc. Það er ekki síður mikil-
Fara á rétta boðleið með
bæði þessi stóru mál,
segir Gunnlaugnr
Þórðarson, en forðast
ber að ganga undir ok
Norðmanna.
vægt, að utanríkisráðherra Dan-
merkur, hafi þá samkvæmt Sam-
bandslögunum jafnframt farið með
þau utanríkismái, sem snertu
hagsmuni íslands, en vegna legu
beggja eylandanna i Norður-Atl-
antshafi séu þeir hagsmunir aug-
ljósir. Undirskrift danska utanrík-
isráðherrans, ein saman hafi „eo
ipso“ eða samkvæmt eðli málsins
gert ísland að fullgildum aðila að
Spitsbergensáttmálanum frá und-
irritun hans.
Samkvæmt þessu er ljóst að
ályktun Alþingis um aðild íslands
a Spitsbergensamningnum var
óþörf, ef rétt hefði verið að málinu
staðið.
Það er furðulegt, að svo virðist
sem íslensk stjórnvöld hafi ekki
fengið neitt að vita um samninga-
gerðina í París 1920, fyrr en löngu
eftir gerð samningsins, þrátt fyrir
mikilvægi hans fyrir íslensku þjóð-
ina. Sennilega hafa hagsmunir ís-
lands þótt svo vel ti-yggðir með
samningnum að ekki þótti ástæða
til að leggja aðildina sérstaklega
fyrir íslensk stjórnvöld.
Allt þetta rann fyrst upp fyrir
mér, er ég var í ræðustólnum í
Eitt blað fyrir alla!
fltior^MMMaMífo
-kjarni málsins!
Doha, þar gat ég ekki rökstutt
mál mitt betur, en það er í skoðun.
Álit merks þjóð-
réttarfræðings
Meðal áheyrenda minna var
franskur þjóðréttarfræðingur,
Richard Meese að nafni, sem rek-
ið hefur og unnið mál sem tals-
maður ýmissa þjóða fyrir Alþjóða-
dómstólnum eða verið til aðstoðar
ríkisstjórnum. Honum þótti erindi
mitt mjög athyglisvert fyrir ýmsar
sakir. Hann hefur sérstakan
áhuga á báðum deilumálunum.
Ábendingin um að undirskrift
danska utanríkissamningum geri
ísland aðila að Spitsbergensamn-
ingnum, fannst honum snjöll.
Hann kvaðst í fljótu bragði geta
fallist á rétt íslands til þess, að
krefjast hlutdeildar í Jan Mayen,
þótt tómlæti íslenskra stjórnvalda
geti stefnt málinu í háska, ef ekk-
ert verði að gert. Hann bað mig
að leyfa sér að fylgjast með mál-
um þessum.
Lokaorð mín í ritsmíð minni og
framsöguræðu voru þung orð í
garð ríkisstjórna íslands fyrir
sinnuleysi og heigulshátt þeirra í
rúm 75 ár og var lögð áherslu á,
að krafa íslensku þjóðarinnar hlyti
að vera, að bæði málin verði lögð
fyrir Alþjóðadómstóiinn í Haag.
Sú gleðifrétt barst _ fyrir
skömmu, að ríkisstjórn íslands
hefði sagt upp hinum illræmda Jan
Mayen-samningi, sem gerður var
undir forustu Olafs Jóhannesson-
ar, þáverandi utanríkisráðherra.
Það er nú öllum ljóst, að sá samn-
ingur var mjög óhagstæður okk-
ur, eins og ég gagnrýndi gerð
hans á sínum tíma og hef marg-
ítrekað síðan.
Nú hefur það aftur á móti frést,
að ríkisstjórn íslands þori ekki
frekar en áður, að standa á rétti
íslensku þjóðarinnar og ætli að
venju að gangast undir ok Norð-
manna með endurtekinni eymdar
samningsgerð og norskri „dúsu“,
þar sem utanríkisráðherra mun
aðeins krefjast 5.000 tonna þor-
skafla í Smugunni.
Samkvæmt framansögðu ber að
fara með bæði málin fyrir Alþjóða-
dómstólinn í Haag, ef norsk stjórn-
völd rigneita að viðurkenna aðild
íslands að Spitsbergensamningn-
um frá upphafi hans.
Höfundur er
hæstaréttarlögmaður.
Aðventusöfnun
Caritas - styrkir
bágstadda um jólin
MÓÐIR Teresa, sem
lést á sl. hausti, hlaut
friðarverðlaun Nóbels
árið 1979, fyrir mann-
úðarstörf í garð fá-
tækra. Þessi kona átti
sérstakan sess í huga
fólks vegna þess að
hún lifði lífi sínu með
allt öðrum hætti en
tíðkast á tímum eigin-
girni, sjálfumgleði og
stjórnlausrar sóknar
eftir veraldlegum gæð-
um. Þessi kona virtist
einskis kreijast fyrir
sjálfa sig, en var reiðu-
búin að gefa þeim fá-
tæku, smáu og hijáðu
Sigríður
Ingvarsdóttir
allt. Líf hennar og starf einkenndist
af kærleika í garð annarra, hóg-
værð og látleysi.
í hálfa öld sinnti Móðir Teresa
fátækum í fátækrahverfum í Kalk-
útta. Smátt og smátt komu fleiri
og fleiri systur til liðs við hana og
nú rekur regla hennar yfir 500
heimili fyrir börn og fátæka í meira
en 80 borgum víða um heim. Þetta
starf var lengi unnið án þess að
nokkrir veittu því athygli aðrir en
þeir sem eignuðust betra líf.
Á sunnudag (16. nóv-
ember) verða styrktar-
tónleikar í Kristskirkju,
segir Sigríður Ing-
varsdóttir, þar sem
landsþekktir listamenn
koma fram og gefa
vinnu sína.
Kristnitakan árið eitt þúsund er
ein besta löggjöf í gjörvallri íslands-
sögunni og hefur mótað íslenskt
samfélag allar götur síðan. Þess
munu fá dæmi, ef nokkurt, að þjóð
hafi sem heild lögtekið kristinn sið
á þann hátt sem hér var gert.
Það er þó ekki hið sagnfræðilega
bakland kristni í landinu sem hæst
ber í kristindómnum heldur kær-
leiksboðskapurinn. Það er meira en
tímabært fyrir okkur að staldra við
í miðju lífsgæðakapphlaupinu og
hugleiða boðskap Krists og ástúð
Móður Teresu. í heimi þar sem
hungur, fáfræði, og glæpir eiga enn
sterk ítök á kærleiksboðskapur
Móður Teresu ríkulegt erindi við
okkur öll.
Þrátt fyrir velferð þegar á heild-
ina er Iitið þarf ekki að leita langt
yfir skammt að fínna
hjálparþurfendur sem
við getum lagt lið. Á
sl. ári leituðu margir
einstaklingar og fjöl-
skyidur aðstoðar
Hjálparstofnunar
kirkjunnar og annarra
líknarfélaga. Þörfín
virðist verða brýnust
hjá öryrkjum, atvinnu-
lausum og einstæðum
mæðrum. Að þessu
sinni hefur Caritas
(hjálparstofnun ka-
þólsku kirkjunnar) á
Islandi ákveðið að
styrkja bágstadda inn-
anlands fyrir jólin. Að-
fram í samstarfi við
stoðin fer
Hjálparstofnun kirkjunnar og gefin
verða matvæli.
Við höfum velflest burði til að
rétta hjálpandi hendur bágstöddu
fólki. Borgarskáldið Tómas Guð-
mundsson minnti okkur á, að „því
meðan til er böl, sem bætt þú gast,
og barist var á meðan hjá þú sast,
er ólán heimsins einnig þér að
kenna“.
Efnt verður til styrktartónleika í
Kristskirkju við Landakot, sunnu-
daginn 16. nóvember kl. 17.00 þar
sem landskunnir listamenn koma
fram og gefa vinnu sína. Caritas
sunnudagurinn verður 30. nóvem-
ber og fer söfnunin fram í öllum
kaþólskum kirkjum. Einnig verða
seld jólamerki Caritas. Caritas ís-
land hvetur alla til þess að sýna
kærleika í reynd og verki með því
að gefa til söfnunarinnar, sem
stendur fram yfir jól.
Gíróreikningur Caritas er 0900-
196002.
Höfundur er formaður Caritas á
islandi og starfar hjá Sotheby's
VHIWRTHBOð
Tilboð 1
kr. 1.790
Stærðir 21-36
Litir: Rautt/blátt
Tilboð 3
kr. 1.690
Stærðir 25-36
Litir: Bleikt/blátt
Tilboð 2
kr. 1.920
Stærðir 23-32
Litir: Rautt/blátt
Póstsendum samdægurs
SK0VERSLUN
KQPAV0GS
HAMRABORG • SÍMI 5541754