Morgunblaðið - 14.07.1998, Side 36

36 ÞRIÐJUDAGUR 14. JÚLÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
SKÝRSLUR RÍKISENDURSKOÐANDA
Greinargerð um kostnað
Búnaðarbanka Islands vegna
veiðiferða, risnu o.fl.
Tafla 1. Kostnaður Búnaðarbanka íslands vegna veiðiferða 1993 — 1997
Kr. Veiðileyfi Antiar kostn. Samtals

Árið 1993 2.222.000 1.103.975 3.325.975
Árið 1994 1.760.400 945.721 2.706.121
Árið 1995 1.036.000 965.135 2.001.135
Árið 1996 1.071.000 780.525 1.851.525
Árið 1997 1.179.000
Samtals 7.268.400 4.733.256 12.001.656
Tafla 2. Kostnaður Búnaðarbanka Islands vegna veiðiferða
skv. svari bankans til viðskiptaráðherra
kr. 1993 1994 1995 1996 1997

Veiðileyfi 2.177.000 1.730.400 924.000 966.000 987.000
Önnur útgjöld 1.058.985 920.121 809.003 599.355 610.680
Samtals 3.235.985 2.650.521 1.733.003 1.565.355 1.597.680

Tafla 3. Risnukostnaður Búnaðarbanka íslands
1994- - 1997 (í Þús. kr.)
Ar Vegna Önnur Risna Skýringa
laxveiði risna samt. óskað

1994 2.706 3.957 6.663 175
1995 2.001 5.081 7.082 327
1996 1.852 5.620 7.472 959
1997 2.143 7.164 9.307 696
8.702 21.822 30.524 2.157

I. Inngangur
I apríl sl. fór bankastjórn Búnað-
arbanka íslands hf. þess á leit við
Ríkisendurskoðun, að stofnunin
annaðist athugun á kostnaði bank-
ans vegna veiðiferða. Ennfremur
^ að sannrejmd yrðu svör bankans til
viðskiptaráðuneytis um veiði-,
risnu-, ferða- og bifreiðakostnað.
Ríkisendurskoðun hefur nú lok-
ið athugun á kaupum bankans á
veiðileyfum og öðrum kostnaði,
sem tengist veiðiferðum á árunum
1993 - 1997. Stofnunin hefur einnig
lokið athugun á risnukostnaði
bankans vegna annarra tilefna fyr-
ir árin 1994 - 1997. Þá er lokið at-
hugun á bifreiðakostnaði og á
kostnaði bankans vegna utan-
landsferða bankastjórnarinnar á
árinu 1997.
Bankastjórn Búnaðarbankans
var gefinn kostur á að tjá sig um
gögn þau sem greinargerðin er
* byggð á og jafnframt um drög að
henni.
II. Kaup Búnaðarbanka Islands
á veiðileyfum og tengdur
kostnaður
II. 1 Kostnaður bankans vegna
veiðiferða 1993 -1997
Ríkisendurskoðun kannaði bók-
hald Búnaðarbanka Islands með
það fyrir augum að draga fram
kostnað bankans vegna veiðiferða
fimm undanfarin ár, þ.e. 1993 til
1997. Hér er einkum um að ræða
kaup á veiðileyfum og kostnað við
gistingu og uppihald á veiðistað.
Einnig er tekinn með annar kostn-
aður sem beint tengdist þessum
ferðum. Neðangreint yfirlit sýnir
kostnað bankans vegna veiðiferða á
árunum 1993 til 1997, en hann nam
samtals 12 m. kr. á umræddu ára-
bili. Tekið skal fram að enginn
kostnaður vegna veiðiferða hefur
verið færður hjá dótturfélögum
bankans.
Sjá töflu 1
Á því tímabili sem hér er til skoð-
unar var á vegum Búnaðarbankans
farið til veiða í þrjár ár: Laxá í Döl-
um, Ytri-Rangá og Þverá í Borgar-
■firði. Tekið skal fram að bankinn
greiddi einungis kostnað við gist-
ingu og uppihald í veiðihúsi við
Laxá í Dölum árin 1995 - 1997, en
ekki fyrir veiðileyfi.
í svari bankans til viðskiptaráð-
herra þann 19. janúar sl. í tilefni af
fyrirspum Jóhönnu Sigurðardóttur
alþingismanns til ráðherrans um
laxveiðiferðir stjómenda ríkisvið-
skiptabankanna og Seðlabanka
voru birtar upplýsingar um kostnað
bankans vegna slíkra ferða (sbr.
töflu 2).
Sjátöflu 2
I svari bankans til viðskiptaráð-
herra láðist að geta kostnaðar sam-
tals að fjárhæð 1.219 þús. kr. Mun-
-'-ár þar mestu um að ekki var getið
um veiðarnar í Ytri-Rangá, en
kostnaður við þær hafði verið bók-
færður hjá útibúi bankans á Hellu.
Einnig hafði láðst að geta ýmissa
smærri útgjalda sem tengdust
veiðiferðum.
II.2 Tilefni veiðiferða
Kostnaður vegna veiðiferða á
vegum Búnaðarbankans verður að
uppfylla sömu skilyrði og annar
kostnaður vegna gestamóttöku og
risnu, þ.e. til hans má einkum
stofna til að sýna mikilvægum við-
•skiptaaðilum bankans gestrisni eða
þakklæti í því skyni að afla, treysta
eða viðhalda viðskipta- sambönd-
um. Því má slá fóstu að óheimilt sé
að stofna til annars kostnaðar
vegna gestamóttöku og risnu, en
sem beint þjónar hagsmunum
bankans.
Oskað var eftir að bankastjóm
.YUúnaðarbankans léti Ríkisendur-
skoðun í té upplýsingar um nöfn
þátttakenda í veiðiferðum á vegum
bankans árin 1993 - 1997. Af þeim
upplýsingum má ráða að allar veiði-
ferðir í Þverá á þessum árum vom í
viðskiptalegum tilgangi, enda allir
boðsgestir í þeim ferðum stórir við-
skiptamenn bankans. Boðsgestir í
veiðiferðum í Ytri-Rangá árin 1993,
1994 og 1997, og í Laxá 1995 - 1997,
voru ennfremur viðskiptaaðilar
bankans.
Hins vegar voru þátttakendur í
veiðiferðum í Laxá í Dölum 1993 -
1994 og í Ytri-Rangá árin 1995 -
1996 eingöngu aðilar innan bank-
ans. I þessu sambandi skal þó tekið
fram að á árinu 1996 mun erlendum
bankamanni hafa verið boðið til
veiða í Ytri-Rangá, en hann forfall-
aðist á síðustu stundu. Var þá fyrr-
verandi starfsmanni bankans boðið
í hans stað.
III. Risnukostnaður, bifreiða-
kostnaður og ferðakostnaður
Búnaðarbankans
111.1 Athugun á risnukostnaði Bún-
aðarbankans 1994-1997
Ríldsendurskoðun kannaði
kostnað Búnaðarbankans vegna
risnu og gestamóttöku á áranum
1994 - 1997 með það fyrir augum að
meta hvort kostnaður þessi tengist
starfsemi bankans á eðlilegan hátt
og til að ganga úr skugga um að
skráning og frágangur bókhalds-
gagna væri fullnægjandi. Einnig
var sannreynt hvort fullnægjandi
grein hafi verið gerð fyrir þessum
kostnaði í svari bankans til iðnaðar-
og viðskiptaráðuneytisins á árinu
1997.
Hreyfingarlistar bókhalds vegna
reikningslykla sem tengjast risnu-
kostnaði voru yfirfarnir og tekin út
öll fylgiskjöl vegna gestamóttöku
þar sem bókunarfjárhæðir voru
10.000 kr. eða hærri. Athugað var
hvort um væri að ræða lögformleg
greiðsluskjöl, hvort þau hefðu verið
árituð (samþykkt) til greiðslu af til
þess bæram aðila innan bankans,
og hvort fram kæmi með hvaða
hætti útgjöldin tengdust rekstri
bankans.
Bankastjórninni var gefinn kost-
ur á að koma á framfæri athuga-
semdum og frekari skýringum
vegna þeirra bókhaldsgagna, sem
að mati Ríkisendurskoðunar voru
talin ófullnægjandi. Það var gert
með þeim hætti að útbúnir voru
listar yfir öll bókhaldsgögn, sem
kölluðu á frekari skýringar, og þeir
sendir bankastjórninni ásamt ljós-
ritum af viðkomandi skjölum. List-
unum var raðað upp eftir þeim
starfsmönnum, sem árituðu skjöl-
in.
111.2 Athugasemdir vegna risnu-
kostnaðar
Heildarkostnaður Búnaðarbank-
ans, sem færður var sem gestamót-
taka eða risna nam alls 30,5 m. kr. á
árunum 1994 - 1997. Þar af era 8,7
m. kr. kostnaður bankans vegna
veiðiferða en fjallað er sérstaklega
um þann kostnað hér að framan.
Sjá töflu 3
Ríkisendurskoðun telur ástæðu
til að vekja athygli á að bankinn
hefur á undanförnum áram keypt
áfengi beint af áfengisheildsölu í
Reykjavík án milligöngu Áfengis-
og tóbaksverslunar ríkisins. Á ár-
inu 1994 var þannig keypt áfengi í
eitt skipti fyrir kr. 106.800. Á árinu
1995 var áfengi keypt þrisvar sinn-
um með þessum hætti, samtals fyr-
ir kr. 304.102. Árið 1996 var áfengi
keypt tvívegis með þessum hætti,
samtals fyrir kr. 190.600. Að sögn
bankans bauð viðkomandi fyrirtæki
bankanum þessa þjónustu og þáði
hann hana.
Samkvæmt reglugerð nr.
585/1995 um framleiðslu, heildsölu
og innflutning áfengis í atvinnu-
skyni er vínheildsölu óheimilt að
selja eða afhenda öðram áfengi en
þeim, sem taldir era upp i a-lið 1.
mgr. 5. gr. reglugerðarinnar. Bank-
ar og fjármálastofnanir er ekki
taldar upp í tilvitnuðu ákvæði
reglugerðarinnar.
Rétt er að taka það fram að
bankastjóm Búnaðarbankans hefur
tjáð Ríkisendurskoðun að henni
hafi ekki verið ljóst að þessi við-
skipti væra ólögleg eða óheimil.
111.3 Bifreiðakostnaður
Ríkisendurskoðun bar saman
meðalrekstrarkostnað bifreiða í
eigu Landsbankans, Búnaðarbank-
ans og Seðlabankans, eins og hann
birtist í svari til Alþingis, í þing-
skjali 340 - 32. mál, á yfirstandandi
þingi. Sú athugun leiddi í ljós að
ekki er marktækur munur á bif-
reiðakostnaði bankanna að þessu
leyti.
111.4 Ferðakostnaðar
A) Ferðakostnaður, sem tengist
ekki erindisrekstri á vegum bank-
ans
Við athugun á ferðakostnaði Bún-
aðarbankans fyrir árið 1997 kom
fram að bankinn hefur greitt
kostnað vegna utanlandsferða
bankastjóra sem ekki tengjast er-
indisrekstri þeirra á vegum bank-
ans. Á árinu 1997 var slíkur kostn-
aður gi-eiddur fyrir tvo af banka-
stjórum Búnaðarbankans, þ.e. Jón
Adolf Guðjónsson og Sólon R. Sig-
urðsson. Af hálfu bankastjórnar-
innar hefur komið fram að ferðir
sem þessar hafi átt að skoðast sem
hluti af starfskjörum bankastjór-
anna. I því sambandi hefur banka-
stjórnin lagt fram bókun sem
bankaráðið gerði á árinu 1984
varðandi launakjör eins aðstoðar-
bankastjóra. I henni kemur m.a.
fram að á meðal launakjara að-
stoðarbankastjórans teljist ein ut-
anlandsferð á ári fyrir hann og eig-
inkonu hans. Enda þótt þessi bók-
un fjalli ekki um kjör bankastjóra
telur bankastjórnin hana engu að
síður til marks um starfskjör
stjórnenda, sem gilt hafi innan
bankans á þessum tíma. Tekið skal
fram að ekki var getið um fríðindi
af þessu tagi í svari bankans til Al-
þingis um kjör bankastjóra. Jafn-
framt er ljóst að þau eru ótvírætt
skattskyld að fullu. Það liggur hins
vegar fyrir að bankinn hefur að-
eins staðið skil á staðgreiðsluskatti
af dagpeningum vegna þessara
ferða, en ekki af öðrum kostnaði
vegna þeirra.
Rétt er að geta þess að í kjölfar
þess að Búnaðarbankanum var
breytt í hlutafélag um síðustu ára-
mót var samið á ný við banka-
stjómina um starfskjör hennar. I
því samkomulagi er ekki gert ráð
fyrir að bankinn greiði kostnað
vegna utanlandsferða í einkaerind-
um.
B) Leiga á íbúð í London
Undanfarin ár hefur bankinn
haft á leigu íbúð í London sem hef-
ur verið nýtt fyrir m.a. starfsmenn
bankans á ferðum þeirra þangað.
Heildarkostnaður við rekstur íbúð-
arinnar vegna húsaleigu o.fl. á ár-
unum 1994 - 1997 nam um 8,7 m.
kr. eða 2,2 m. kr. á ári. Rök bank-
ans fyrir því að leigja þetta hús-
næði era að með því spari hann sér
að greiða hótelkostnað starfs-
manna.
Ríkisendurskoðun aflaði upplýs-
inga frá bankanum um hverjir
hefðu haft afnot af húsnæði þessu.
Af þeim upplýsingum má ráða að
þeir sem dvalið hafa í íbúðinni, vora
ekki allir í erindum bankans, held-
ur fengu þeir endurgjaldslaus afnot
af íbúðinni vegna tengsla sinna við
bankann.
III.5 Athugasemdir vegna skrán-
ingar og frágangs bókhaldsgagna,
sem tengjast risnu-, ferða- og bif-
reiðakostnaði Búnaðarbankans
Að mati Ríkisendurskoðunar er
ekki tilefni til athugasemda varð-
andi frágang bókhaldsgagna vegna
risnukostnaðar Búnaðarbankans. í
flestum tilvikum er tilefnis risnu
getið með skýringu á viðkomandi
fylgiskjali. Helst skortir á að þeirra
sé getið sem þáðu risnuna. Þá eru
kostnaðarreikningar ávallt áritaðir
af til þess bærum aðilum innan
bankans.
Ríkisendurskoðun gerir heldur
ekki athugasemd við bókun á er-
lendum ferðakostnaði bankans.
Hins vegar hvetur stofnunin til
þess að kostnaði við hverja utan-
landsferð verði haldið til haga á
sérstökum ferðareikningi, þar sem
m.a. komi fram tilgangur fararinn-
ar, brottfarar- og komudagur,
ásamt sundurliðun á kostnaði við
ferðina. Ríkisendurskoðun telur að
slíkt fyrirkomulag geti gagnast
bankanum við að koma á virkara
kostnaðareftirliti með utanferðum
staj-fsmanna bankans.
Ákveðin verkaskipting hefur
verið á milli ytri og innri endur-
skoðenda bankans. Ytri endurskoð-
andi hefur þannig yfirfarið kostn-
aðarbókhald vegna höfuðstöðva
bankans en þar er m.a. bókfærður
kostnaður tengdur bankastjórn-
inni. Endurskoðunardeild bankans
hefur hins vegar yfirfarið bókhald
útibúanna. Þessir aðilar hafa þó
haft nokkra samvinnu sín á milli
um framkvæmdina. Að mati Ríkis-
endurskoðunar væri eðlilegast að
innri endurskoðunardeild bankans
bæri ábyrgð á reglubundnu eftirliti
með kostnaðar- bókhaldi allra
deilda og útibúa bankans. Af hálfu
bankastjórnarinnar hefur komið
fram að stefnt sé að því að svo
verði.
III.6 Upplýsingagjöf Búnaðarbank-
ans til viðskiptaráðherra vegna fyr-
irspurnar á Alþingi árið 1997 um
risnu-, bifreiða- og ferðakostnað
ríkisbankanna
Ríkisendurskoðun kannaði sér-
staklega hvort þær fjárhagslegu
upplýsingar, sem birtust í svari við-
skiptaráðherra til Alþingis, skv.
þingskjali 340 - 32. mál, bæri saman
við bókhald Búnaðarbankans.
A) Risnukostnaður
Samkvæmt svari bankans til við-
skiptaráðherra var greiddur risnu-
kostnaður talinn hafa verið 13,4 m.
kr. á tímabilinu 1.1. 1994 til 30.9
1997. Greiddur risnukostnaður,
sem birtur er í umræddu svari, tek-
ur aðeins til risnukostnaðar sem til
er stofnað vegna móttöku innlendra
og erlendra gesta og tilgreindur er
á sérstökum bókhaldslykli. Er
þetta í samræmi við þann risnu-
kostnað, sem tilgreindur hefur ver-
ið í skýringum í ársreikningi bank-
ans.
Ljóst er að bæði Landsbankinn
og Seðlabanki hafa skilgreint hug-
takið risna með víðari hætti en
Búnaðarbankinn. Þannig er t.d.
ýmiss kostnaður, sem tengist
starfsmönnum fyrrnefndu bank-
anna, færður sem risna hjá þeim. I
bókhaldi Búnaðarbankans eru slík
útgjöld hins vegar færða á aðra
bókhaldslykla, sem t.d. heita
Risna v/útibússtjórafunda og
Risna-gjafir. Þá er kostnaður
vegna laxveiða og árlegrar ferðar
bankaráðsins færður á sérstakan
bókhaldslykil, Aðrar gr. v/starfs-
manna.
Ríkisendurskoðun telur eðlilegt
að þessi kostnaður sé meðtalinn,
bæði með hliðsjón af því hvaða út-
gjöld er eðlilegt að flokka til risnu í
þessu sambandi og eins til saman-
burðar við aðra banka í eigu ríkis-
ins. Til þess að risnuútgjöld hjá
Búnaðarbankanum séu sambærileg
við risnuútgjöld Landsbanka og
Seðlabanka þykir því rétt að bæta
samtals 13,1 m. kr. við tilgreind
risnuútgjöld Búnaðarbankans á
tímabilinu frá 1. janúar 1994 til 1.
október 1997.
B) Ferðakostnaður, innanlands og
erlendis
Eins og fram hefur komið leigir
bankinn íbúð í London. Líta verð-
ur svo á að tilgreina hefi átt kostn-
að við íbúðina í svari bankans um
erlendan ferðakostnað. Ljóst er að
helstu rökin fyrir því að hafa íbúð-
ina á leigu eru að með því móti
spari bankinn sér útgjöld vegna
hótelkostnaðar starfsmanna sinna.
Eins og áður kom fram nam
kostnaður bankans við rekstur á
íbúðinni alls um 8,7 m. kr. á árun-
um 1994 - 1997. Bætist þessi fjár-
hæð því við annan ferðakostnað
bankans erlendis, en hann nam
samtals 34,4 m. kr. á þessu tíma-
bili.
Að öðra leyti era ekki gerðar at-
hugasemdir við þær fjárhagslegu
upplýsingar sem birtast í svari
bankans og varða heildarferða-
kostnað hans.
C) Bifreiðakostnaður
Ríkisendurskoðun gerir ekki at-
hugasemdir við svör bankans um
bifreiðakostnað.