Morgunblaðið - 27.02.1999, Qupperneq 12

12 LAUGARDAGUR 27. FEBRÚAR 1999
FRETTIR
MORGUNBLAÐIÐ
Þegar ^
re'n* Var ->
E}yW - sm
’■ ’cv ; flraf' >.
*Ur*etdín h;ÍiA
ilíw*"^?
PORSÍBA
ar Þorkell
tfunblaðsi
11 sneri af
Ahöfn Þorkeis mána kom saman 40 árum effcir svaðilför á Nýfundnalandsmið
Börðu ísinn hvfldarlaust í
tvo og hálfan sólarhring
Tveir úr áhöfninni
enn til sjós
ÁHÖFN togarans Þorkels mána
RE 205 háði þriggja sólarhringa
baráttu upp á líf og dauða í ofviðri
á Nýfundnalandsmiðum í febrúar
1959. Hvíldarlaust börðu skipverj-
ar ís af skipinu í tvo og hálfan sól-
arhring og sagði Marteinn Jóns-
son skipstjóri á sínum tíma að það
hefði bjargað þeim. Fjöi-utíu árum
síðar komu þeir, sem eftir eru af
áhöfninni, saman á ný, borðuðu
saman kvöldverð og ræddu um
hættur hafsins.
Skúli Ólafsson háseti, sem var
átján ára þegar atvikið átti sér
stað, sagði að þetta væri í fyrsta
skipti síðan þá, sem skipverjar af
Þorkeli mána kæmu saman.
„Því miður höfum við ekki hist
reglulega,“ sagði hann. „Þetta er í
fyrsta skipti, sem við komum
svona allir saman.“
Hann sagði að áhöfnin hefði þó
ekki tvístrast eftir þessa sjóferð
og sjálfur hefði hann verið á skip-
inu fram í desember 1959.
„Það var gaman að hitta hópinn
aftur og menn voru ánægðir með
þetta, en við sáum eftir að hafa
ekki gert þetta fyrir tuttugu ár-
um,“ sagði hann. „Hugmyndin
hafði komið upp áður, en ekkert
orðið úr.“
Tveir enn til sjós
Hann sagði að ætlunin hefði
verið að þeir hittust 15. janúar, en
þá voru tveir úr áhöfninni á sjó,
Þórður Guðlaugsson, vélstjóri á
Ottó B. Þorlákssyni, og Herbert
Ármannsson, sem er í fraktsigl-
ingum hjá Eimskip, og varð því að
fresta. Hinir væru hins vegar allir
starfandi í landi eða komnir á eft-
irlaun.
Á fímmtudagskvöld var ferðin
rifjuð upp og látinna félaga
minnst.
„Menn mundu mörg atvik, sem
þarna gerðust, eins og þau hefðu
gerst í gær eða fyrradag,“ sagði
Skúli. „Þetta festist í mönnum.“
Skúli sagði að um kvöldið hefðu
menn rætt það hvaða mark þessir
atburðir hefðu sett á menn. Skúli
Morgunblaðið/Ami Sæberg
SKIPSHÖFNIN af Þorkeli mána RE 205. Fremri röð, f.v.: Þórður Guðlaugsson 1. vélstjóri, Valdimar
Tryggvason loftskeytamaður, Karl Adolfsson netamaður og Skúli Ólafsson háseti. Aftari röð, f.v.: Steindór
Bjarnfreðsson háseti, Jónas Björnsson háseti, Kristján Björnsson háseti, Herbert Ármannsson háseti, Ólafur
Andrésson háseti, Örlygur Pétursson háseti, Jón Rúnar Oddgeirsson háseti og Ragnar Levi Jónsson háseti.
Fjórir aðrir úr áhöfninni eru enn á lífí, en komust ekki, þeir Jón Grímsson 2. vélstjóri, Sigurgísli Malberg Sig-
urjónsson 1. matsveinn, Einar Jónsson háseti og Arne Magnússon háseti.
ÞORKELL máni RE 205.
byrjaði um borð sextán ára og
hafði verið á skipinu í tvö ár. Hann
kvaðst ekki hafa fundið jafn sterkt
fyrir þessum atburðum og aðrir í
áhöfninni.
„Það kom fram að þetta hafði
önnur áhrif á okkur yngri menn-
ina, sem áttum ekki fjölskyldu -
ekki konu og börn,“ sagði hann.
„Það er alveg klárt að þetta lagð-
ist þyngra á þá, sem áttu börn og
fjölskyldu til að sjá fyrir. Ég hef
ir
svaðilforina' á
Jands mið.
Þeg-
aftur eft-
'Výfundna-
<|>cwuao FER3CI
FRÁ VA N G I LS
Ný sending af vörum frá
CLAUDIO FERRICI
Töskur, seðlaveski
og margt fleira
spennandi
LEÐURIÐJAN
Laugavegi 15, sími 561 3060
aldrei verið hræddur við dauðann,
aldrei fundið fyrir því. Hins vegar
skil ég afstöðu þeirra, sem áttu
fjölskyldu, miklu betur í dag. Eftir
þetta var hins vegar andvari á
okkur á lensi á Mánanum því að
við vissum að hann gat verið vara-
samur og það var einmitt það, sem
gerðist þegar versta áfallið kom
og hann lagðist alveg 60 gráður.“
Undiralda í svikalogni
Þorkell máni var díseltogari
smíðaður í Gool á Englandi árið
1992, en mest var um gufutogara á
þessum tíma. Togarinn kom á
Nýfundnalandsmið 4. febráar með
32 manna áhöfn í allsæmilegu
veðri og veiddi í þrjá daga. Á með-
an Þorkell máni var á leiðinni
fórst togarinn Hans Hedtoft á
milli Grænlands og Danmerkur
með öllum um borð, 95 manns, þar
af 19 konum og fimm börnum.
Hedtoft hafði verið talið
ósökkvandi skip og var slysinu líkt
við það þegar skemmtiferðaskipið
Titanic sökk.
„Hann fórst þegar við vorum á
leiðinni út,“ sagði Skúli. „Við
heyrðum neyðarkallið frá honum,
en vorum það langt frá að ekki
reyndi á að við færum að reyna
einhverja björgun þar.“
Laugardaginn 7. janúar höfðu
skipverjar fyllt skipið, en þá skall
veðrið á mjög snögglega. Skúli
sagði að áður hefði hins vegar ver-
ið komin undiralda og verið svika-
logn. Marteinn Jónasson heitinn
skipstjóri sagði í samtali við
Morgunblaðið þegar hann kom í
land eftir svaðilförina að fæstir
hefðu búist við þvflíkum ofsa, þótt
loftvog hefði sýnt slæmt útlit og
frést hefði af lægðum.
Er kom fram á laugardags-
kvöldið herti frostið til muna og
skipið yfírísaðist mjög fljótt, sem
að sögn Marteins sást meðal ann-
ars af því að það lagðist þá á bak-
borðshliðina og fékk mjög mikinn
halla. Sjávarhiti var mínus tvær
gráður og þurfti að sigla 100 mflur
til að komast í þriggja til fjögurra
stiga sjávarhita. Allir skipverjar
vom kallaðir út til að hefja klaka-
barning og litlu síðar var bak-
borðsbjörgunarbátnum sleppt.
Rétti skipið sig þá um stund, en
virtist síðan leggjast á hina hlið-
ina. Var stjórnborðsbátnum þá
sleppt.
Marteinn sagði að alla nóttina
hefðu skipverjar þrotlaust barið
klaka og notað til þess öll tiltæk
verkfæri, járnbolta, sleggjur og
fleira. Engar axir hefðu hins veg-
ar verið um borð. Hvað eftir ann-
að komst halli á skipið. Að sögn
Marteins var til marks um það
hvað ísinn var mikill að stagið á
pokabómunni, sem venjulega væri
eins og fingur manns, hefði verið
orðið eins og tunnubotn, enda
hefði ísinn ekki verið barinn og
spilið verið orðið að einni klaka-
hellu, sem náð hefði upp undir
bráarglugga.
Mesta hættan var á sunnudags-
kvöldið þegar gera átti til-
raun til að slá skipið af og
venda. „Þá kom svo mikill
halli á hann að við hættum
við tilraunina,“ sagði Mar-
teinn. „Hann lagðist á brúar-
gluggann. í vélinni er halla-
mælir og sögðu vélstjórarnir
að skipið hefði fengið 60 gráða
halla.“
Marteinn sagði að ekki fynd-
ist af hreyfingum skipsins þeg-
ar byrjaði að ísa, en þegar ísing-
in væri orðin svo mikil að
þyngdarpunkturinn væri farinn
að færast til munaði um hvert
kíló af ís, sem á skipið hlæðist.
Svo svart hefði útlitið verið orðið
um eitt skeið að til tals hefði kom-
ið milli hans, fyrsta vélstjóra og
fyrsta stýrimanns að skera aft-
urmastrið úr ef ástandið versnaði.
Loftskeytamaðurinn lét vita að
Þorkell máni væri í nauðum stadd-
ur. Þrjú skip hefðu heyrt kallið,
Júní, Bjarni riddari og Marz, en
miklum erfiðleikum hefði verið
bundið að sigla nær Þorkeli þar
sem ekki hefði verið hægt að miða
vegna klaka á loftnetum. Á mánu-
dagsmorgun greindu skipverjar
ljós togarans Marz og létti mönn-
um mjög við það. Marz lónaði með
þeim þar til lagt var af stað heim-
leiðis, en þá hafði veðrið gengið
mikið niður.
Bryggjan var full af fólki
Skúli sagði að það hefði verið
mögnuð stund þegar Þorkell máni
kom í land eftir þessa hættuför, en
þá var enn ís á bátþilfarinu. „Við
komum um klukkan hálfþrjú um
nóttina og bryggjan var full af
fólki,“ sagði hann. „Og það ríkti
dauðaþögn á bryggjunni og þetta
var ótráleg stemmning. Það var
ekki að undra því að togarinn Júlí
hafði farist með allri áhöfn og þá
fórast fleiri togarar en ekki ís-
lenskir á sömu slóðum.“
Júlí fórst með 30 manna áhöfn
og er það eitt mesta sjóslys, sem
orðið hefur á þessari öld.
Skúli kvaðst telja að skipt hefði
sköpum fyrir áhöfn Þorkels mána
að togarinn var með 1.332 hestafla
díselvél. Án þess krafts hefðu þeir
sennilega ekki komist af. Togarinn
Þorkell máni var seldur í brota-
járn til Skotlands árið 1973.