Morgunblaðið - 08.04.2000, Síða 28

28 LAUGARDAGUR 8. APRÍL 2000
URVERINU
MORGUNBLAÐIÐ
Stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna stefnir ríkinu til að greiða tæpar 1.372 milljónir
Barátta í nær
tvo áratugi
_____Eins og Morgunblaðið hefur greint frá hefur stjórn_
Lífeyrissjóðs sjómanna ákveðið að höfða mál á hendur íslenska
ríkinu þar sem krafíst er greiðslu á tæplega 1.372 milljónum
króna vegna kostnaðar sem féll á sjóðinn á árunum 1981 til 1994
í kjölfar breytinga Alþingis á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna
1981. Steinþór Guðbjartsson kynnti sér málavexti.
Morgunblaðið/Jón Páll Ásgeirsson
LÖG UM Lífeyrissjóð togarasjó-
manna voru sett á Alþingi 1958 en
síðan hafa verið gerðar á þeim
nokkrar breytingar. 1962 fengu und-
irmenn á farskipum aðild að sjóðn-
um og fleiri bættust við 1970 þegar
nafninu var breytt í Lífeyrissjóð sjó-
manna. Ellilífeyrisréttur miðaðist
við 65 ára aldur, en 1974 var gerð sú
undantekning að sjóðfélaga, sem
hafði stundað sjómennsku í 25 ár eða
lengur og þar af að minnsta kosti
fimm ár eftir 50 ára aldur, og verið
lögskráður á íslenskt skip í a.m.k.
180 daga ár hvert, var heimilt að
hefja töku ellilífeyris við 60 ára ald-
ur. ,Á sama hátt veitir 20-25 ára
starf á sjó rétt til töku ellilífeyris frá
61 árs aldri og 15-20 ára starf til
töku hans frá 62 ára aldri. Sé elli-
lífeyrir tekinn fyrr en frá 65 ára al-
dri, lækkar upphæð hans um 0,3%
fyrir hvern mánuð eða brot úr mán-
uði, sem vantar á 65 ára aldur, er
taka hans hefst,“ sbr. 12. grein laga
nr. 49/1974.
Yfirlýsing
ríkisstjórnarinnar
í yfirlýsingu ríkisstjórnar íslands
við afgreiðslu kjarasamninga Far-
manna- og fiskimannasambands Is-
lands í desember 1980 er m.a. vikið
að lífeyrismálum. ,Auk þess, sem
þegar hefur verið ákveðið í lífeyris-
málum mun ríkisstjómin í samráði
við hagsmunaaðila beita sér fyrir
því, að þeir sem sjómennsku stunda
verði tryggðir í einum lífeyrissjóði.
Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því,
að viðunandi lausn geti fengist í ið-
gjaldagreiðslumálum bátasjómanna.
I því skyni verði sett á laggimar
nefnd aðila og ríkisvalds er skili áliti
fyrir janúarlok n.k.
Ríkisstjórnin mun kanna hvort
eðlilegt sé, í tengslum við lækkun líf-
eyrisaldurs sjómanna í almanna-
tryggingum, að sama regla gildi
hvað rétt sjómanna varðar í lífeyris-
sjóðum, og hvaða kostnaðarauka
slíkt myndi hafa í för með sér.“
0,3% skerðingin
afnumin
Yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var
fylgt eftir 1981 þegar Alþingi breytti
fyrmefndri 12. grein á eftirfarandi
hátt: „Heimilt er sjóðfélaga, sem
stundað hefur sjómennsku í 25 ár
eða lengur og verið lögskráður á ís-
lenskt skip eigi skemur en í 180 daga
að meðaltali á ári, að hefja töku
ellilífeyris þegar hann er fullra 60
ára. Heimilt er sjóðfélaga að fresta
töku ellilífeyris allt til 75 ára aldurs,
og hækkar þá upphæð ellilífeyris
vegna réttinda sem áunnin vora
fram til 65 ára aldurs um V4% íyrir
hvem mánuð sem töku hans er frest-
að fram yfir 65 ára aldur."
Þáverandi fjármálaráðherra
mælti fyrir nefndu framvarpi til laga
um Lífeyrissjóð sjómanna og kom
m.a. fram í máli hans að það væri
flutt vegna yfirlýsingar ríkisstjóm-
arinnar vegna kjarasamninga sjó-
manna í febrúar 1981 auk þess sem
með því væra réttindi sjómanna í
Lífeyrissjóði sjómanna og réttindi
sjómanna samkvæmt almanna-
tryggingalögum samræmd.
Fjárhags- og viðskiptanefnd neðri
deildar Alþingis mælti einróma með
samþykkt frumvarpsins og var þvi
vísað samhljóða frá neðri deild til
efri deildar.
Þáverandi fjármálaráðherra
mælti einnig fyrir framvarpinu í efri
deild. Hann gat þess að það væri
flutt í samræmi við loforð þáverandi
ríkisstjómar og þeirrar sem sat á ár-
unum 1978 til 1979. Ennfremur kom
fram hjá honum að framvarpið fæli í
sér umtalsverð hlunnindi til sam-
ræmis við þau réttindi sem opinberir
starfsmenn hefðu fengið með lögum
um breytingu á Lífeyrissjóði starfs-
manna ríkisins.
Framvarpið var samþykkt sam-
hljóða frá efri deild og afgreitt sem
lög frá Alþingi í maí 1981. 0,3%
skerðingin sem var í lögunum frá
1974 var þar með afnumin.
í nýjasta fréttabréfi Lífeyrissjóðs
sjómanna kemur fram að fyrr-
nefndar breytingar vora gerðar án
samráðs við stjórn sjóðsins og án út-
tektar á fjárhagslegum afleiðingum
breytinganna. Guðmundur Ásgeirs-
son, stjórnarformaður Lífeyrissjóðs
sjómanna, áréttaði þetta í viðtali við
Morgunblaðið 31. mars sl. og bætti
við að stjómin hefði reynt að fá málið
leiðrétt frá því lögunum var breytt.
í þessu sambandi má geta þess að
með dómi Hæstaréttar frá 28. maí
1998 í máli sjóðfélaga Lífeyrissjóðs
sjómanna gegn Lífeyrissjóði sjó-
manna og íslenska ríkinu var skerð-
ing ellilífeyrisþega undir 65 ára aldri
dæmd ólögmæt þar
sem hún hafði farið
fram með reglu-
gerð um sjóðinn
settri á grundvelli
laga nr. 94/1994. í
kjölfar þessa dóms
fengu 108 sjóðfélagar greiddar um
64,5 milljónir í aukinn ellih'feyri og
skuldbinding sjóðsins gagnvart þeim
jókst um liðlega 78 milljónir. Til að
mæta þessum nýja vanda voru sett
heildarlög um Lífeyrissjóð sjómanna
á ný nr. 45/1999. Sjóðsstjórnin lagði
þá til liðlega 13% niðurskurð á öllum
lífeyrisréttindum nema barnalífeyri,
en lágmark hans er bundið í lögum
129/1997 um skyldutryggingu lífeyr-
isréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.
Þingmenn breyttu tillögum sjóðs-
stjórnar og lækkuðu skerðinguna í
liðlega 11%.
Tillögur ráðherra-
skipaðrar nefndar
í mars 1982 skipaði heilbrigðis- og
tryggingamálaráðherra nefnd til að
fjalla um lífeyrismál sjómanna, en
áður höfðu fulltrúar lífeyrissjóða
Sambands almennra lífeyrissjóða,
sem höfðu sjómenn innan sinna raða,
óskað eftir því við SAL að viðræður
hæfust við stjórnvöld um vandann
sem skapaðist vegna breytinganna á
lögum um Lífeyrissjóð sjómanna. I
áliti nefndarinnar í júní sama ár kom
fram að við setningu laga nr. 48/1981
um breytingu á lögum um Lífeyris-
sjóð sjómanna hefði skapast tvenns
konar vandi. „Annars vegar er fjár-
mögnunarvandi lífeyrissjóðs sjó-
manna, sem þarf nú að greiða lífeyri
til sinna félagsmanna allt að 5 áram
fyrr en ella, án þess að nokkrar ið-
gjaldagreiðslur komi í staðinn. Svo
virðist sem löggjafinn hafi ekki bent
á neina fjármögnunarleið til að mæta
útgjöldum vegna hinnar nýju rétt-
indaveitingar." í öðra lagi lá vandinn
í mismunun sjómanna, að mati
nefndarinnar, þar sem sjómenn
væra ekki allir sjóðfélagar Lífeyris-
sjóðs sjómanna.
Nefndin vitnaði í yfirlýsingu ríkis-
stjórnarinnar frá desember 1980 þar
sem fram kom að hún myndi beita
sér fyrir því að sjómenn yrðu
tryggðir í einum lífeyrissjóði. Bent
var á mögulegar fjármögnunarleiðir
og þar kom m.a. fram að ríkisvaldið
bæri ábyrgð á kostnaðarauka vegna
umræddra laga 1981. „Með tilvísun
til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá
6. desember 1980 hefur ríkisstjórn-
in, með því að fá sett lög nr. 48/1981,
komist að raun um að rétt sé að sama
regla gildi fyrir sjómenn í lífeyris-
sjóðum og í almannatryggingum, en
með því hefur hún tekið á sig ábyrgð
á þeim kostnaðarauka sem þetta hef-
ur í för með sér. Kostnaðurinn fellur
þá á ríkissjóð, sem greiðir hann skv.
reikningum viðkomandi lífeyris-
sjóðs.“
Skerðingarákvæði vora einnig
nefnd í þessu sambandi. „Einfald-
asta lausnin er að innleiða aftur
skerðingarákvæði hjá lífeyrissjóði
sjómanna niður að 60 ára aldri svo
og að heimila sömu skerðingará-
kvæði fyrir sjómenn hjá SAL-sjóð-
unum niður að sama aldri.“
Greiðslur úr
gengismunarsjóði
í bréfi i ágúst 1982 frá aðstoðar-
manni fjármálaráðherra til ríkis-
sáttasemjara vegna kjarasamninga
Farmanna- og fiskimannasambands
íslands var títtnefnd yfirlýsing ríkis-
stjórnarinnar í desember 1980 árétt-
uð og sagt að ríkisstjóminni væri
ljóst að gera þyrfti sérstakar ráð-
stafanir til að lífeyrissjóðirnir gætu
staðið við skuldbindingar vegna
lækkunar á lífeyrisaldri sjómanna í
60 ár. Fjármálaráðuneytið muni
beita sér fyrir lausn málsins í sam-
vinnu við sjómenn og útgerðarmenn
en í sérstakri bókun kemur fram að
yfirlýsinguna beri ekki að skilja sem
fjárhagslega skuldbindingu ríkis-
sjóðs.
Hins vegar kemur fram í greinar-
gerð með áliti fulltrúa ASÍ og FFSÍ í
nefnd sem fjármálaráðherra skipaði
í desember 1982 til að fjalla um líf-
eyrismál sjómanna, að fulltrúar ASI
og FFSÍ telji að miðað við forsögu
málsins beri ríkis-
sjóði að taka á sig
þessar skuldbinding-
ar. I greinargerðinni
kemur ennfremm’
fram að vorið 1983
vora greiddar 5 millj.
kr. úr gengismunarsjóði til Lífeyris-
sjóðs sjómanna, sem fékk um 3,8
milljónir en hlutdeild SAL-sjóðanna
sem hafa sjómenn innan sinna véb-
anda var um 1,2 millj. kr. í desember
1983 vora greiddar 4 millj. kr. til
SAL-sjóðanna og 11 millj. kr. til LS.
„Ljóst er að tímabundnar greiðslur
úr gengismunarsjóði leysa ekki fjár-
hagsvandamál sjóðanna til frambúð-
ar,“ segir í greinargerðinni. „Nauð-
synlegt er því að setja lög í því skyni
að tryggja fjárhagslegt öryggi lí-
feyrissjóða sjómanna og að ríkis-
sjóður ábyrgist slíkar greiðslur."
Breytt til fyrra horfs
í fyrrnefndu fréttabréfi kemur
fram að með lagabreytingu og setn-
ingu reglugerðar um Lífeyríssjóð
sjómanna sem tók gildi 1994 hafi
reglum um töku lífeyris fyi’ir 65 ára
aldur verið breytt og teknar upp
svipaðar reglur og giltu fyrir laga-
breytinguna 1981. Á umræddu tíma-
bili féll kostnaður á sjóðinn vegna
lagabreytinganna 1981 og því er rík-
inu nú stefnt til greiðslu á þessum
kostnaði.
Zip kart
r . 0MP
Felgur
Blitz
areen cotton
Loftsíur Allt fyrir
keppnismannmn
Breytinga-kitt
Spoilerarpú t
AiB
MOTOR SPORT
Tangarhöfði 8 - 12 / Sími 587 5544
www.ag-car.is
aukahlutaverslun fyrir alla!
Opnum nýja og glæsilega aukahlutaverslun
með eitt mesta úrval landsins af
aukahlutum fyrir götubíia.
Bílasýning laugardag kl. 10 -17.
Allir nýjustu rallýbílarnir frumsýndir m.a. verða
2 Ford Escort Cosworth rallýbilar,
Toyota Celica, Honda Jordan F1 götubill
og Toyota Corolla með tveimur vélum
Ótrúlegar bílabreytingar.
Keppnis Go-Kart bilar.
Skuldbinding
sjóðsins vegna eins
dómsjókstum
liðiega 78 milljónir