Óðinn - 01.07.1920, Blaðsíða 31

Óðinn - 01.07.1920, Blaðsíða 31
ÓÐltttf n hinum mestu eymda og niðurlægingartimum, sem þjóð vor hefur lifað. I. Pegar litið er á Jón biskup Vídalín sem kennimann — og sem kennimanns er hans umfram alt að minnast — þá dylst það engum, sem skyn ber á þá hluti, að hann hefur til að bera flesta þá hæfileika, og það í rík- um mæli, sem ávalt hafa verið taldir megineinkenni kristins kennimannaskörungs og áhrifamanns sem guðs orðs prjedikara. Mœlskn hans hefur löngum verið viðbrugðið, enda hefur hún verið með afbrigðum mikil, svo að í þeirri grein fer enginn íslendingar, sem uppi hefur verið, fram úr honum. Andríki hans er líka óvenjulegt, enda hefur VícJalín verið maður stórgáfaður. Mælti draga út úr prjedikun- um hans stórt safn spakmæla, sem með hverri þjóð mundu til andlegra gersema talin. Lærdómur hans er og rjett frábær, bæði í andlegum fræðum og veraldlegum, einkum þó i andlegum. Hann er ágætlega heima í kirkjulegum og guðfræðilegum vís- indum. En umfram alt er hann svo nákunnugur heilagri riiningu og lærður í henni, að líkast er því scm hún sje ávalt og alstaðar opin fyrir honum, dæmin þaðan altaf á hraðbergi og tilvitnanirnar lifandi í huga hans. Og þó er það ekkert af þessu, sem nú hefur verið talið, svo mikilvægt sem það er, sem gert hefur Jón Vídalín að þeim prjedikara af guðs náð og þá um leið þeim áhrifamanni, sem hann var. Pað sem gerir Vidalín stærstan er annars vegar það, hve gagntekinn hann er af næmustu tilfinningu fyrir því, hve óendanlcgl alvöru- mál krislna trúin er, hún, sem á að greiða bræðrum vorum og systrum veg til lifandi samfjelags við guð og flytja þeim hjálpræði guðs í Jesú Kristi, — og hins vegar hve óvenjulega djúpsettur skilningur hans er á eðli krislins írúarvilnisburðar, sem vitnisburðar um sgnd og núð, um syndina sem hið ægilega fráhvarf frá hinum lifandi guði og um náðina sem sáttatilboð ástríks föður í Jesú Kristi. Syndin og náðin eru þá líka þau megin- skaut, sem alt snýst um í trúarvitnisburði Jóns Vídalíns. Og sjálfur hefur hann sýnilega tileinkað sjer kristindóm- inn sem boðskap um synd og náð. En það er þetta sem gefur prjedikunum hans sitt mikla gildi öllu öðru fremur, því að þetta er á öllum timum meginatriði alls óbrjálaðs kristindómshoðskapar. II. Á eymdatímum fyrir þjóð vora bar Jón Vidalín »Ar- ons-skrúða« innan kirkju vorrar. Þjóðin var hnept í þyngri ánauð en nokkru sinni fyr af völdum óstjórnar og harðrjettis, fátæktar og vesaldóms, spillingar og lastalífs. Svo hart leikin var hún af þessu öllu, að viðreisnar- vonir hennar voru sama sem að engu orðnar; hún hafði glatað traustinu á guði sínum og þá um leið einn- ig traustinu á sjálfri sjer. í baráttunni fyrir aumlegritil- veru sinni hafði hún glatað þessu og ofurselt sjálfa sig andvaraleysinu, enda þróuðust með þjóðinni margvís- legar ódygðir og óhrjaleiki jafnframt dauðri og þrótt- vana ytri guðsdýrkun, sem ekki hafði nein áhrif á lífið. Sjaldan, ef nokkuru sinni, hefur þjóð vorri verið meiri þörf á afturhvarfsprjedikara, brennandi í sálu af vand- lætingu vegna drottins og logandi af áhuga á frelsun sálnanna, en einmitt þá. Og hún fjekk hann þá líka þar sem Jón Vídalín var — afturhvarfsprjedikara af guðs náð, einmitt eins og allur hagur þjóðarinnar heimtaði hann. Pess er þá líka að minnast, þegar rætt er um kennimensku Vidalíns, að allur trúarvitnisburður hans er mótaður af sjerslökum högum þjóðarinnar, sem átti að meðtaka hann. Kristileg afturhvarfsprjedikun hefur annars Iengst af verið sjaldgæf vara með þjóð vorri. En Vídalín er fyrst og fremst afturhvarfsprjedikari. Hann vildi vera »rödd hrópandans« i óbygðum Islands og varð það líka. Með spámannlegum anda, eldi og krafti segir hann samtíð- armönnum sinum til syndanna án alls manngreinarálits, jafnt háum sem lágum, ríkum sem fátækum, voldugum sem vesælum. Hann finnur þeim til saka, að þeir hafi snúið bakinu við hinum lifanda guði og ofurselt sig syndalífinu í andvaraleysi og sinnuleysi um andlega velfcrð sína. Guðsdýrkun þtirra sje fánýt og einskis- virði. Prátt fyrír allar guðsræknisiðkanir þeirra, bæna- lestur, sálmasöng og guðsborðsgöngur, þá ani þeir áfram i andvaraleysi og yfirtroðslum án allrar umhugs- unar um hræðilegar alleiðingar syndalifsins eða alvöru hins efsta dóms eða eilífar kvalir útskúfunarinnar. Pví veröur frumtónninn í vitnisburði Vídalíns þessi: Hverfið aftur! Hverfið aftur frá vegum vonskunnar áður en það er um seinan! Gerið iðrun synda yðar og snúið yður til guðs með bæn um fyrirgefningu og fulltingi hans anda til lífernisbetrunar. Pví að það er óttalegt að falla í hendur lifanda guðs! Og þessi alvöruþrungni vitnis- burður hans er borinn fram með þeim eldi og krafti, sem ekki á neinn sinn líka í kristilegum bókmenlum þjóðar vorrar. Vídalín á það sammerkt við spámennina í ísrael, að hann hefur aldrei lært þá list að tala eins og eyrun klæja og þvi síður að gera sjer mannamun eftir því sligi metorða og mannvirðinga, sem menn hafa náö. Syndin er synd, hvar sem hún birtist, hvort heldur er í fari hins háttsetta eða smælingjans og þeim mun óafsakanlegri, sem sá hefur vitið og mentunina meiri, sem hana drýgir. Pví fá allar stjettir jafnt sinn mæli skekinn hjá Vídalín, æðstu valdsmenn landsins, þeir, sem í dómum sitja eða laganna eiga að gæta, ekki síður en óbreytt alþýðan. Hann hlífir þá ekki heldur siuni eigin stjett fremur en öðrum; miklu fremur lekur hann harðar á ávirðingum hennar, sem ábyrgðin er meiri sem á henni hvílir, hafandi á hendi umboðsmensku guðs leyndardóma. Loks má hjer ekki gleymast að taka það fram, að Vídalín refsar ekki syndinni hjá öðrum að eins, heldur líka hjá sjálfum sjer. Hann þekti menn- ina sem hann lifði á meðal, en hann þekti líka sjálfan sig, fann til eigin syndugleika sins og óverðleika fyrir guði. Mans eigin sekt við guð stendur honum engu síður fyrir augum en sekt annara; því verður hans eigin persónulega synd og sekt við guð svo þráfaldlega að umtalsefni hjá honum. Pvi ber síst að neita, að orðalag það sem Vídalín einatt viðhefur, á ekki við vora tíma, sem ekki er heldur

x

Óðinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Óðinn
https://timarit.is/publication/205

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.