Dagblaðið Vísir - DV - 21.12.1981, Blaðsíða 10

Dagblaðið Vísir - DV - 21.12.1981, Blaðsíða 10
10 DAGBLAÐIÐ& VÍSIR. MANUDAGUR21. DESEMBER 1981. Útlönd Utlönd Utlönd Utlönd JARNKARL EÐA FÖÐUR- LANDSVINUR? Þótt Jaruzelski hershöfðingi safn- aði í október í haust á eina hendi öllum lykilembættum pólska valda- kerfisins leit enginn á hann sem hern- aðarlegan einvald. Það hefur lengi verið siður austan járntjalds að þjóð- arleiðtoginn réði einnig yfír flokks- apparatinu, driffjöður valdakerfis- ins eystra. En það gerist á tiltölulega stuttum tíma að Jaruzelski nær lykilað- stöðunni. Hann varð forsætisráð- herra í febrúar síðasta vetur og varn- armálaráðherra hafði hann verið frá 1968. f október náði hann for- mennskunni í flokknum einnig. Og loks fyrir viku setur hann á laggirnar 20 manna herráð til þess að stýra Pól- landi í skjóli herlaga og lýsir sjálfan sig oddvita hennar. — Þar með féllu einvaldsklæðin eins og sniðin á hann. Þegar hann tók við forsætisráð- herraembættinu af Stanislaw Kania spáðu margir því að uppgangi verka- lýðshreyfingarinnar óháðu yrði mætt með meiri festu en í tið fyrirrennara Jaruzelskis. Hann hafði verið yfirhershöfðingi herafla Póllands og var þetta í fyrsta sinn sem kommúnistaríki austan- tjalds fól slíkum manni öll völd. Fram á sunnudaginn 13. desember hafði samt lítið borið á því að Jaru- zelski færði sér þá sérstöðu í nyt. Honum er lýst sem dæmigerðum pólskum foringja: beinn í baki og stífur en með óbeit á ofbeldi og eld- heitur föðurlandsvinur. — „Pólskir hermenn munu ekki skjóta á pólska verkamenn," er eftir honum haft af einhverjum flokksráðsfundinum. Þó lýsti hann því yfir í júlí i sumar að færi þróun mála úr böndum mundi hann ekki hika við að beita því um- boði sem hann réði yfir. Ekki gerðu menn sér almennilega grein fyrir því þá hvað Jaruzelski hefði í huga en núna er það orðið deginum ljósara. Þá voru önnur viðbrögð Jaru- zelskis, sem stjórnanda hersins, þegar óeirðirnar brutust út fyrir ellefu árum. Ekki vildi hann þá taka að fullu gild rök Gómúlka fyrir því að verkfallsmenn væru gagnbyltingar- sinnar, jafnvel ekki þótt undir þær væri tekið í Kreml. Beitti hann hern- um vægilega og sendi einungis fá- menna herflokka til afskipta. Þótti það hafa átt drjúgam þátt í falli Gómúlka. Wijciech .Iaruzelski er fæddur 1923 og kominn af gamalli pólskri aðalsætt sem bjó í suðausturhluta landsins. Þegar Þjóverjar réðust inn í Pólland 1939 flúði Jaruzelski, þá ný- orðinn sextán ára, til Sovétrikjanna þar sem hann þrem árum síðar gekk í hinn nýstofnaða pólska her. Hann hlaut sina hernaðarskólun í sovézka foringjaskólanum í Rijazan og barðist undir stjórn Dabrowskis í pólsku herdeild Rauða hersins við Þjóðverja. — Framabraut hans hefur siðan öll verið innan hersins. 1960 tók hann við stjórn hinnar pólitisku deildar hersins og varð síðar yfir- maður herráðsins. Jaruzelski varð eins og áður segir varnarmálaráðherra 1968 og byrjar þá að klifra tröppur flokksbáknsins. Eftir setu í miðstjórninni hlaut hann sæti í æðstaráðinu fyrir tíu árum. Hefur hann margsinnis verið orðaður við forsetaembættið eða flokksfor- mennsku á þessum síðasta áratug. Má vera að það hafi ráðið einhverju um hversu tregur hann var að beita hernum í fyrri verkföllum að honum hafi þótt sinn hagur vænkast ef Gómúlka yrði að víkja. Þó hefur Jaruzelski sýnt þetta árið sem hann hefur verið forsætisráð- herra að hann reyndi lengi framan af samkomulagsleiðir við Einingu. Því verður ekki á móti mælt að allan þann tíma dundu á stjórn hans „bróðurlegar aðvaranir" Kremlherr- anna við „eyðileggingaröflum gagn- byltingarsinna" sem taka þyrfti hörðum tökum. Lengur en margan hefði órað fyrir að unnt væri fékk hann haldið „stóra bróður í austri" í skefjum með því að fullvissa ná- grannana um að pólska stjórnin hefði örugg tðk á þróun mála. Wojciech Jaruzelski hafði orð á sér fyrir að halda hernum fjarri afskiptum af verkföllum. Nú hefur hann sett upp járnhanzkann. En eins og Walesa átti hann í meiri erfiðleikum við hina bráðlyndari í röðum eigin föruneytis. Þegar ein til- raun til þess að láta herinn rýma brunavarðaskóla sem mótmælendur höfðu lagt undir sig tókst leikandi létt án blóðsúthellinga eða teljandi erfið- leika fékk Jaruzelski ekki lengur yfir- gnæft þær raddir sem kröfðust þess að silkikanzkarnir yrðu dregnir af höndum í viðureigninni við verkfalls- öflin. Á meðan allur hinn lýðræðissinn- aðri heimur harmar hvernig kæfð Útlönd Guðmundur Pétursson Ihlaupamaðurinn varð pólitískur risi Er Walesa í varðhaldi? Siiur hann í stofufangelsi eða er hann lokaðu*- inni á bak við lás og slá? — „Hvaða máli skiptir það hvort leiðtogi 10 milljóna manna samtaka er fangi í dyblissu eða höll?" spurði einn nán- ustu samstarfsmanna hans í Gdansk þegar erlendur fréttaritari reyndi að afla frétta af Walesa á fyrstu dögum herlaganna. Síðast höfðu menn séð Walesa ¦snemrna á sunnudagsmorguninn þegar Pólverjar vöknuðu við að herinn hafði tekið völd. Frakka- klæddir menn sóttu hann og færðu með sér i járnbrautarlest til Varsjár. Hvert átti að fara með hann? — Að :samningaborðinu til Jaruzelski æðst- ráðandaí Póllandi. Samninga maöur Lech Walesa viríist litill fyrir mann að sjá við fyrstu sýn en varð pólitiskur risi. Það hljómaði ekki lygilega. Ef það er eitthvað sem Walesa hefur lagt meiri stund á en annað þá eru það samningaviðræður. Frá því á ágúst- dögunum í Gdansk í fyrra hefur hann tekið þátt í öllum meiriháttar samn- ingaviðræðum Einingar við yfirvöld. Og í hópi félaga sinna hefur hann margoft staðið í samningastappi og málamiðlunum þegar menn greindi á um stefnumörk og leiðir. Þessi þrjátíu og sjö ára gamli Pól- verji var óþekktur rafvirki fyrir sautj- án mánuðum, ekki þó meðal verka- mannanna. Þegar hann klifraði yfir girðinguna að lóð Lenínskipasmíða- stöðvarinnar i Gdansk til þess að slast í lið með verkfallsmönnum í ágúst í fyrra þekktu þeir vel manninn sem í fjórtán ár hafði barizt fyrir réttindum starfsfólks stöðvarinnar. Misstí vinnuna fyrír baráttuna I.ech Walesa var aðeins 24 ára gamall þegar hann var valinn úr starfsmannahópnum í rekstrarráð stöðvarinnar. í verkföllunum 1970 var hann í verkfallsnefndinni. Þegar óeirðirnar brutust út 1976 var hann enn í fremstu víglínu. Hann starfaði sem rafvirki hjá skipasmíðastöðinni. En þegar þarna var komið sögu þótti stjórn stöðvar- .innar nóg um þennan óróasegg. Walesa var sagt upp. f fjögur ár lifði hann á tilfallandi hlaupavinnu sem honum bauðst. Þegar þeir fóru í verkfall í ágúst í fyrra í Lenínskipasmíðastöðinni var Walesa reiðubúinn um leið og félagar hans kölluðu hinn reynda baráttu- mann til liðs við sig. Nóttina eftir að hann klifraði inn í portið til þeirra var hann ekki lengur óþekktur maður. Hann varð heimsfrægur. Andlitið með yfirskeggið hefur birzt í flestum blöðum heims. Það varð ímynd baráttuvilja pólsku verkalýðs- hreyfingarinnar í hugum manna um heimallan. Risíí ræðustól Vestrænir fréttamenn sem tóku sér ferð á hendur austur fyrir járntjald til þess að hitta kempuna Walesa urðu margir hissa þegar þeir litu manninn fyrst augum. Hann var aðeins 1,60 á hæð og ekki mikill fyrir mann að sjá. í eínkasamtölum fór lítið fyrir leið- toganum. En í ræðustólnum virtist Walesa hafa hamskipti. Hann var snillingur i að ná áheyrendum sínum á sitt vald hefur verið hin umbótasinnaða verkalýðsbarátta Pólverja fæst kannski aldrei svar við þeirri spurn- ingu hvort Jaruzelski fórst í rauninni svo illa eða hvort hann forðaði með hörkunni löndum sínum frá enn verri örlögum. Þeir sem minnast Ung- verjalandsuppreisnarinnar, vorsins í Prag og innrásarinnar í Afghanistan hafa aldrei trúað því í alvöru að Sovétríkin eða Varsjárbandalagið léti þróunina í Póllandi afskiptalausa til lengdar. Dapurlegir hafa verið atburðir síð- ustu viku. Ægilegri hefði verið innras Rauða hersins eða Varsjárbandalags- ins. Og er þó ekki fyrir það séð hvort henni hefur verið bægt frá. og á það reyndi oft, ekki einungis til þess að fylkja verkamönnum gegn andstæðingi út á við heldur einnig til þess að leiða þá inn á sína braut þegar að krossgötum kom, eins og sýndi sig á fyrsta landsþingi Einingar í haust. L ýðræðissinni? Walesa hefur barizt fyrir lýðræðis- legum umbótum og mannréttindum. Hann þykir samt ekki ýkja lýðræðis- lega sinnaður sjálfur og aðferðir hans ekki allar í anda þingræðislegra at- hafna. Á landsþinginu sætti hann gagnrýni fyrir það. Engu að síður var hann endurkjörinn leiðtogi hreyfing- arinnar, ef til vill með minni meiri- hluta en hann hefði sjálfur óskað. Trúin heldur honum gangandi Menn hafa svo sem reynt að draga Walesa i einhvern þann flokksdilk sem menn þekkja betur í lýðræðis- ríkjum. Helzt hefur mönnum þá dottið í hug kristilegur demókrati, þá að visu alls ekki af fhaldssamasta tagi. — Hann er maður trúaður og setur það meir en annað mark sitt á hugmyndir hans. Fyrst og fremst er hann þó raunsæismaður í pólitík og hefur reynzt hafa gott auga fyrir því hvar undanlátssemi getur þokað bar- áttumálinu nær höfn en verkföll eða annar þrýstingur hefði megnað. Þeir einir sem þekkja hann náið vita gerla hvílíkt feikna álag hefur hvílt á manninum síðasta árið. f svefni og vöku hefur hann starfað að málefnum Einingar. Hann hefur gefið konu sinni og sex börnum þeirra nokkurn tíma frá störfum. Það er helzt að hann geri hlé á önn- unum til þess að fara í kirkju. „Það er trúin sem heldur mér gangandi," sagði hann einhvern tíma. En í viðtali við ítölsku blaðakonuna Oriana Fall- achi gaf Walesa í skyn að hann væri ekki lengur eins hjartahraustur og áður. Þetta var um þær mundir sem hann hafði hótað að segja af sér ef félagar hans fylgdu ekki hans for- sögn. Lýðræðissinni eða ráðrikur kaþó- likki eða ekki. Hvað sem því öllu líður þá er hann fyrst og fremst Pól- verji.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.