Dagblaðið Vísir - DV - 13.04.1985, Blaðsíða 23

Dagblaðið Vísir - DV - 13.04.1985, Blaðsíða 23
DV. LAUGARDAGUR13. APRIL1985. 23 senda hann í einangrun út í Bjarnarey. En mér finnst eyjan svo einstaklega fallegur staöur aö ég stóröfunda hann afdvölinni!" DV: Hefur þú eitthvað fengist við kennslu, Sigurður? SJ: „Já, ég kenndi þörungafræði við líffræðideild Háskóla íslands á tíma- bilinu 1974 til 1981." Bókagrúsk DV: Hvernig er áhugi þinn á gömlum bókum til kominn? SJ: „Þótt ég sé búinn að búa hér i París i f jóra áratugi er þaö nú svo að ég þykist alltaf vera á heimleið! Þess vegna snýst þetta bókastuss í mér mestmegnis um bækur sem tengjast Islandi á einn eða annan hátt. Hérna í Latínuhverfinu er fjöldi fornbókasala og þegar ég geng um hverfið mér til heilsubótar lít - ég gjarnan inn hjá nokkrum þeirra í leiðinni. Suma þeirra er ég búinn aö þekkja árum saman." DV: Hvernig hafðir þú upp á Mynda- valsbók Pauls Gaimard? SJ: „Það var eins og hver önnur til- viljun. Eg hef lengi haft áhuga á Gaim- ard og í gegnum árin hef ég lesiö nokkuð um og eftir hann. Náttúru- gripasafnið hér á allar hans bækur og þar hef ég skoðað steinþrykksmyndir úr ferðum hans. Þess má geta að oft er farið sorglega illa með myndir úr ferðabókum frá þessum tíma. I stað þess að selja bækurnar i heilu lagi rífa fornbókasalarnir blaðsíðurnar úr bók- unum og selja aðskildar. Þannig geta þeir grætt enn meira á öllu saman." yfir þær bækur sem mér þótti fengur í. A þessum lista var m.a. nafn Paul Gaimard, en fornbókasalinn hafði ekki hugmynd um hver sá maður var. I byrjun febrúar gerist það svo að áður- nefndur fornbókasali hefur samband við mig bréflega og segist hafa undir höndunum myndaval sem hafi verið í eigu Pauls Gaimard. Því til sönnunar bendir hann á að við sumar myndanna standi skrifað „bon á tirer", en það þýðir að myndirnar séu tilbúnar til prentunar. Rithöndin er Gaimards sjálfs. Fornbókasalinn tekur það líka fram, svona í lciöinni, að aftast í bók- inni sé einhver nafnalisti, að neðan við hann sé aö finna dagsetninguna 16. janúar 1839 og að undir listann kvitti tveir menn, þeir Finnur Magnússon og Paul Gaimard. Holdsveikisjúklingar á Islandi. Úr ferðabók Gaimards. SJ: „Já, ég hringdi í snarhasti í forn- bókasalann og spuröi hann hvort ein- hver Jónas Hallgrimsson væri á list- anum. „Já," sagði maðurinn. „Ég kem rétt strax!" sagði ég þá. Ég fór og ræddi við hann og fletti bókinni fram og aftur um leið og ég reyndi að halda aftur af ákafanum. Eg spurði bóksal- ann hvar hann hef ði krækt í gripinn og komst að því að bókin hefði komið úr dánarbúi fransks aðmiráls. Loks fletti ég upp á öftustu síðunni og sá hvar við mér blöstu öll þekktustu nöfnin úr sögu nítjándu aldarinnar á lslandi! Menn eins og Jón Sigurðsson, Grímur Thom- sen, Jónas Hallgrímsson, Finnur Magnússon og fleiri. „Ja hérna," sagði ég, „ég tek hana! „Borgaði inn á hana og flýtti mér út, því aö hann hafði ekki hugmynd um hvaða menn þetta voru á listanum. Enda eins gott, því bókin var nógudýrsamt." DV:Hversudýr? SJ: „Hún var dýr. Allt of dýr. Segjum nokkur kýrverð, þú getur svo reiknaðþaðút." Var Jónas yngri? DV: Listinn er úr veislu sem haldin var í Kaupmannahöfn til heiðurs Paul Gaimard, ekki satt? SJ: „Það er víst. Veislan var haldin til aö endurgjalda veislu sem Paul Gaimard haföi haldið fyrir íslenska vini sína á gamlárskvöld 1838. A list- anum frá 16. janúar 1839 er að finna nöfn, fæðingarstaöi, daga og ár þeirra þrjátíu og tveggja tslendinga sem þar voru, allt ritað með þeirra eigin rit- hendi. Flestir þeirra voru ungir menn við nám í Kaupmannahöfn á þessum árum. Jón Sigurðsson var þarna tuttugu og átta ára gamall og Griniur Þorgrimsson Thomsen ekki nema átján ára. Og það veröur að teljast merkilegt aö samkvæmt þessu skjali hefur Jónas Hallgrímsson staðið á idur? & i étlfefyAs&rt^. &#* £*£SL~**y*f &¦**? £»*~ \ ( /A"f $&*** <&**'* ^ftT—^"*^ -*/ •>—....... ¦'J^SE^''' Undirskriftir Finns Magnússonar „veislustjóra" og Gaimards sjálfs. Myndirnar i bók Gaimards eru ómetanleg heimild um lifnaflarhætti á íslandi um miflja 19. öld. Hér má sjá bœ i Hörgsdal og beljur á beit. . . Fundurinn DV: Þú hefur sem sagt verið orðinn fastakúnni hjá þeim. SJ: „Já, þetta er veikur punktur á mér! Ég keypti stundum eina og eina mynd. Fyrir ári keypti ég svo ferðabók Eggerts Olafssonar og Bjarna Pálssonar í frumútgáfu af franskri þýðingu frá árinu 1802. Forn- bókasalinn sem seldi mér þessa bók var einkar viðfelldinn, þess vegna ákvað ég aö skilja eftir hjá honum lista Auðvitað kviknaði strax í mér því að ég mundi eftir kvæðinu hans Jónasar Hallgrímssonar sem heitir Til herra Páls Gaimard. Þetta er eitt af fall- egustu kvæðum Jónasar og byrjar svona: Þú stóðst á tindi Heklu hám. Kem strax! DV: Þig hefur grunað að eitthvaö óvenjulegt væri.viðbókina. þritugu er þetta var, þvi hann telur sig fæddan 1808 en ekki 1807 eins og hingað til hef ur verið talið. En sagnfróðir menn segja mér að þetta hafi verið algengt hér áður fyrr. Barnsfæðingar voru ekki tilkynntar fyrr en eftir dúk og disk og kirkju- bækur óáreiöanlegar oft á tiðum. Reglan er víst sú að ef kirkjubækur stangast á við upplýsingar manns sem kominn er til vits og ára eru síðar- nefndu upplýsingarnar látnar ráða. Þannig að ef örugg vissa fæst fyrir því að undirskriftirnar séu ófalsaðar verður liklegast að breyta dagsetn- ingunni á legsteininum á Þingvöll- UmPál DV: Hver var Paul Gaimard? SJ: „Þetta var merkiskarl. Hann starfaði lengst af sem herlæknir í franska sjóherhum. Frakkar voru á þessum tima mikið heimsveldi, voru m.a. að leggja undir sig Alsír. Þeir áttu skip sem voru í siglingum um allan heim og vitað er til þess að Gaimard var búinn að fara tvisvar sinnum í kringum hnöttinn áður en hann kom til tslands. Ekki er ólíklegt að Lúðvík Filippus Frakkakóngur hafi rennt hýru auga til tslands, því að fiskimiðin við landiö voru rómuð. Allt um það, vorið 1835 er ákveðiö að senda skip til tslands til að leita að öðru skipi sem hafði farist viö landið. Gaimard og annar læknir eru stjórnendur ferðarinnar, en til hennar fengu þeir skip sem kallaö var Rannsóknin. Þeir dvöldust sumarlangt á tslandi og ferð- uðust nokkuð um landið, gengu m.a. á Snæfellsjökul. Aukinheldur söfnuðu þeir býsnum náttúrugripa og lista- verka." DV: Eru ferðabækurnar um tsland og Grænland úr þessari ferð? SJ: „Nei, þær eru mestmegnis afrakstur leiðangurs sem gerður var út ári síöar, eða 1836. Gaimard hefur f undist landið girnilegt til f rekari rann- sókna og hagaði málum þannig að leiðangurinn varð hluti af áætlun sem Frakkar höfðu gert, en sú áætlun miðaði að því að rannsaka gjörvalla Evrópu norðanverða." Næstum farnir niður DV: Hvað tóku margir þátt í leiðangrinum 1836? SJ: „Þeir voru sjö talsins. Sjö fræði- menn úr öllum áttum, jafnt náttúru- visindamenn, bókmenntafræöingar sem myndlistarmenn. Þeir lögðu upp í aprílmánuði og munu hafa verið óvenjufljótir til tslands, því að þeir fengu afbragðsbyr alla leiðina. Svo góður var byrinn að þeir vissu ekki fyrr en þeir sáu brjóta á skerjum skammt frá skipinu. Þeir voru þá staddir skammt út af Fuglaskerjum við Eldey. Þannig munaði ekki miklu að þeir færu niður og er líklegt að björtu næturnar hafi bjargað þeim í það skiptið. Þeir tóku síðan land í Reykjavík, slógu þar upp búðum og komu upp alls kyns mælitækjum. Meðal þeirra var t.d. heilmikil segul- mælingastöð." DV: Hvert er að þínum dómi gildi myndanna í bókinni sem þú f annst? SJ: „Myndirnar eru ákaflega dýr- . mætar heimildir um þjóðlíf á tslandi á þessum tima, því að mér vitandi eru ekki til neinar slikar myndir geröar af Dönum eða tslendingum. Myndirnar eru frá ýmsum stööum á landinu, Þingvöllum, Reykjavík, Akureyri, Eskifirði og víðar. Auk þess eru í bók- inni listavel gerðar myndir af fiskum, sumar í litum. En auðvitað verður að taka þessum heimildum með svip- uðum fyrirvara og öðrum. Auguste Mayer, höfundur myndanna, vann þær eins og þá tíðkaðist, þ.e.a.s. hann vann aöeins skissur á staönum. Síðan þegar heim til Parísar var komið gekk hann endanlega frá þeim. Utkoman er oft ansi skemmtileg, því aö hann bætir kollóttu fé með langa dindla, arabisk- um gæðingum og mjólkurkúm frá Normandí inn á háislenskt landslagið! Það er líka athyglisvert að í bókinni er hvorki að finna myndir af fuglum né plöntum. Það hefði verið ómetanlegt að hafa þar mynd af geirfugli, en vitað er að sá síöasti var drepinn árið 1844, skömmu eftir að þeir félagar voru þarnaáferðinni." Skáld og líffræðingur DV: Að lokum, Sigurður, finnur þú til andlegs skyldleika með Páli Gaimard? SJ: „Oneitanlega, já. Það er greini- legt aö Gaimard hefur heillast af íslenskri náttúru. Og hvaða líffræð- ingur er ekki heillaður af henni? Eða öll skáldin? Jónas orti öll sín fegurstu ljóð til landsins. Já, ég finn til mikils andlegs skyldleika með Gaimard, ég er í sálarkompanii með honum!'' Friflrik Rafnsson i París. <_

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.