Dagblaðið Vísir - DV - 11.03.1989, Blaðsíða 28

28
LAUGARDAGUR 11. MARS 1989.
Keyrði
eins og vélin
þoldi
- segir björgunarmaöurinn og aflakóngurinn, Siguijón Óskarsson í Eyjum
„Þaö fyrsta sem ég hugsaði var að
koma mér af stað. Við vorum ný-
hættir að draga og vorum að búa
ckkur undir að halda sjó um nóttina.
Hann spáði stormi. Ég var nýbúinn
að gefa upp tilkynningaskylduna
þegar skipstjórinn á Jóni Gíslasyni
VE hringdi í farsímann. Hann vissi
að ég var á þessum slóðum og sagði
að Nanna ætti í erfiðleikum. Sjálfur
heyröi ég aldrei neyðarkall."
Það er Sigurjón Óskarsson, skip-
stjóri á Þórunni Sveinsdóttur frá
Vestmannaeyjum, sem er að segja frá
aðdragandanum að björgum áhafn-
arinnar á Nönnu VE. Björgunin hef-
ur að vonum vakið mikla athygli og
þá ekki síður að þetta er í fjórða sinn
sem Sigurjón stjórnar björgun á
mönnum úr sjávarháska.
Þungur sjór
og slæmtútlit
„Eftir að boðin komu var sett á
fulla ferð eins og vélin þoldi að snú-
ast,“ heldur Sigurjón áfram. „Það
var lens - suðaustanbræla - sem þó
fór vel á. Þetta flýtti fyrir okkur. Við
sáum Nönnu aldrei í radar en ég
náöi að tala við Leó, bróður minn.
Þeir á Nönnu voru þá að fara í björg-
unargallana. Hann sagði að útlitið
væri slæmt og viö komum okkur
saman um að þeir færu í bátana.
Þeir gátu ekkert gert, sjórinn þungur
og báturinn kominn aö því að
sökkva.
Þeir sáu ljós á bátnum hjá okkur
og héldu fyrst að það væri togari því
að við gætum ekki verið komnir svo
nærri. Ég átti líka von á að lengra
væri í bátinn og var ekki búinn að
kveikja á kösturunum þegar þeir sáu
til okkar. Eftir að þeir sáu ljósið
skutu þeir upp rauðu fallhiífarblysi
úr björgunarbátnum. Þá sáum við
hvar þeir voru.
Við komum fyrst að björgunar-
hring sem ghtti á í sjónum og héldum
að væri maöur í flotgalla. En það var
enginn í hrignum. Við héldum áfram
og komum fljótlega að björgunar-
bátnum. Það voru tveir í opinu á
bátnum og við báðum þá að vera
rólega, þetta færi allt vel. Björgunin
tókst lika vel enda er ég með úrvals-
mannskap þar sem hver þekkir ann-
an. Sumir eru búnir að vera með
mér í nærri tvo áratugi. Við getum
unnið saman orðalaust."
Erfiðarmínútur
milli vonar og ótta
„Við sáum Nönnu aldrei og
myrkrið var það mikið að þeir sáu
bátinn ekki sökkva eftir að þeir voru
komnir í bátana. Þeir sáu Nönnu síð-
ast á hhðinni og þá vantaði um tvo
metra í að möstrin næmu í sjó. Eftir
það sáu þeir neyðarlýsinguna stutta
stund og þá hvarf báturinn.
Þeir voru i töluverðri hættu meðan
báturinn var að sökkva og þeir ekki
komnir í bátana. Það var líka heppni
að við vorum svona nærri. Næsti
bátur hefði verið þrjá klukkutíma á
slysstaðinn.
Ég átti alveg eins von á að ástandið
væri alvarlegt þegar við næðum á
staðinn. Það mátti búast við öllu því
að við vissum ekki hvernig þeim
hefði gengið að komast frá borði.
Þegar farsíminn datt út benti það til
að báturinn væri farinn niður og eft-
ir það var keyrt mihi vonar og ótta.
Þetta var erfiður tíma og mikil
spenna þessar mínútur. Léttirinn
var hka mikih þegar við sáum blysið
á lofti því að þá vissum við að í það
minnsta einhveijir væru á lífi.
Það voru gerðar ráðstafanir til að
fá þyrlu en það gekk ekki enda veður
slæmt og annað sjóslys vestur á
Breiðafirði. Vestmannaeyjaradíó
gerði einnig ráðstafanir tíl að senda
báta úr Eyjum en það er löng sigling.
Það eru að vísu tveir hraðskreiðir
björgunarbátar í Eyjum en þeir geta
ekkert keyrt í sjólagi sem þessu. Lán-
iö var að við vorum aðeins fáeinar
mílur í burtu.“
Tuttugu og sjö
mönnum bjargað
Þegar Eyjamenn eru spurðir um
Sigurjón eru svörin öll á einn veg:
„Þetta er traustur náungi.“ Þeir lýsa
honum líka sem rólegum manni,
yfirveguðum og svolítið spaugsöm-
um. Vestmannaeyingar hafa þó lítið
af honum að segja í daglegu lífi og
skýringin er sú að „hann er alltaf
úti á sjó“. Eins og aðrir aflamenn er
hann manna harðastur við sjósókn-
ina.
Sigurjón og menn hans á Þórunni
Sveinsdóttur hafa alls bjargað 27
mönnum úr sjávarháska. Hann dró
netabátinn Katrínu VE af strandstað
í Meðallandsbug. Þar var föðurbróir
hans skipstjóri og með honum þrír
menn þegar báturinn náðist á flot.
Hinir voru komnir í land. Björgun
Katrínar vakti mikla athygli og þótti
djarflega að verki staðið.
Árið 1974 bjargaði Sigurjón ellefu
mönnum af Bylgjunni RE þegar hún
sökk viö loðnuveiðar undan Suður-
ströndinni. Enn var Sigurjón fyrstur
á vettvang með mönnum sínum þeg-
ar eldur kom upp í humarbátrium
Jóhönnu Magnúsdóttur árið 1983.
Þar björguðust fimm menn. Af
Nönnu björguðust síðan sjö menn
nú á þriöjudagskvöldið.
Lánsemi Sigurjóns við björgun
þykir ganga kraftaverki næst en
sjálfur segist hann ekki eyða tíma í
að hugsa um orsakir sem engin leið
er að finna. „Tilviljun ræður sjálf-
sagt mestu en ég vh ekki neita að
æðri máttarvöld geti hagað málum
svona,“ segir hann þegar gengið er
eftir skýringum.
„Mistök" að
vera á staðnuin
Thvhjanir - eða eitthvað annað -
áttu líka sinn þátt í að áhöfnin af
Nönnu bjargaðist. „Ég hafði verið 30
milum austar með netin og var nýbú-
inn að færa þau vestur á kantinn við
Kötlugrunnið," segir Sigurjón.
„Bróðir minn, sem er skipstjóri á
Bylgjunni VE, hafði verðið þar áður
en færði sín net vestur fyrir Eyjar
þegar fréttir bárust af fiskiríi þar.
Ég var að hugsa um að fara þangað
líka en gerði það ekki án þess að ég
geti sagt af hverju ég hætti við. Það
er tilvhjun sem ræður þessu.“ ,Ég
hélt að það væri fiskur við Kötlu-
grunnið en fékk svo ekki kvikindi
þar.
Ég veðjaði rangt á fiskinn eins og
oft gerist en ef ég heföi ekki látið
netin fara þama þá hefði Nanna ver-
ið ein við Kötlugrunnið. Ég veit svo
sem ekki hvort þetta er bara thvhjun
eða hvort eitthvað annað ræður. Ég
vil í það minnsta ekki neita því aö
eitthvað annað geti ráðið en um það
er erfitt að fullyrða. Mig óraði alls
ekki fyrir þessu þegar ég lagði netin.
Áður en ég fór í þennan róður
heimsótti Leó mig og okkur bræður
sem eru skipstjórar hér í Eyjum. Ef
hla hefði farið mátti segja að hann
hefði komið til að kveðja okkur.
Þannig er hægt að leika sér við að
lesa úr atvikunum eftir á en ég eyði
ekki miklum tíma í að hugsa um
þessa hluti. Ég er rólegur yfir þessu
öhu - tek því sem að höndum ber og
reyni að gera mitt besta.“
Ein skýringin á því að hve oft Sig-
urjón hefur bjargað mönnum úr
sjávarháska er sú að hann sækir sjó-
inn stíft og er jafnan með seinustu
mönnum í land. Sigurjón ber ekki á
móti þessari skýringu. „Þegar þetta
gerðist voru flestahir Eyjabátar
komnir í land,“ segir hann „Við vor-
um á úthegu og höfum haldið sjó þar
sem netin eru hverju sinni. Þessi slys
hefur þó ekki alltaf borið að í slæmu
veðri þannig að tilviljanirnar ráða
held ég meiru.“
Tilkynninga-
skyldanhefur
engum bjargað
Sigurjón segir að þegar skipskað-
ar verða eins og þegar Nanna fórst
komi Tilkynningaskylda Slysa-
vamafélagsins að engum notum.
„Tilkynningaskyldan hefur reyndar
aldrei bjargað nokkmm manni,“ seg-
ir Sigurjón. „Við hana er notuð rás
16 sem á að vera alþjóðleg neyðar-
bylgja. Ég vil þó fuhyrða að 80% af
flotanum hlusta aldrei á þá bylgju
vegna þess að þar er aldrei þögn.
Menn koma inn á bylgjuna rétt til
að tilkynna sig og slökkva svo.
Þetta er með öllu gagnslaust og
sjálfur tók ég ekki þátt í skyldunni í
mörg ár. Þá komu þeir frá Slysa-
varnafélaginu og báðu mig að vera
með því ég væri sá eini sem ekki
svaraði.
Ég er enn mjög gleynrinn á að th-
kynna mig en það væri hægt að vekja
okkur sauðina upp á neyðarbylgj-
unni ef einhver entist til að hlusta á
hana vegna hávaða. Það er gallinn á
kerfinu að menn gera það ekki.
Ég er ekki á móti skyldunni sem
slíkri en skipulagsins vegna er hún
gagnslaus. Hún er líka mjög seinvirk
þannig að ekkert fréttist af bátstapa
fyrr en aht er um seinan. Þetta kerfi
reyndist gagnslaust þegar Hehiseyin
fórst hér við Eyjar. Sama var þegar
Hafrún frá Eyrarbakka fórst. Þá var
ekkert gert fyrr en lík fannst rekiö
og þegar búið var að finna út hver
það var.
Strandstöðvar, eins og hér í Eyjum,
gegna hins vegar miklu hlutverki
þegar óhöpp verða á sjó. Án þeirra
gæti verið erfitt að koma boðum á
mihi og svo reyndist nú þegar Nanna
fórst. Farsíminn er líka mikið örygg-
istæki."
Glæfralegar
breytingar á bátnum
Nanna var í eigu Leós bróður
Sigurjóns. Báturinn kom nú eftir
áramótin úr gagngerum endurbótum
í Póhandi. „Það er greinilegt að þess-
ar breytingar voru veiki punktur-
inn,“ segir Sigurjón. „Mér þannst
það óneitanlega glæfralegt að sjá
hvað báturinn var siginn í sjó og lágt
upp í dráttarlúgurnar. Það hafa ein-
hverjir útreikningar verið vitlausir
því að báturinn átti að vera mun
hærri í sjó. Síðan voru í skutnum
tankar fyrir sjö þúsund lítra af olíu
og það var of mikið. Hönnunin var
ekki eins og upphaflega var ætlað og
báturinn lá illa við brotum að aftan.
Ég hef sjálfur lent í því að fá sjó inn
um lúgur og var þá nærri búinn að
missa bátinn. Ég veit hvað þetta er
veikur punktur á þessum bátum.
Svona yfirbyggðir bátar fara tæplega
niður nema sjór fari inn um lúgurn-
ar. Það sést best á loðnuskipunum
hvaö hægt er að leggja á yfirbyggða
báta. Hlaðnir eru þeir algerlega á
kafi.
Eins og sjólagið og tíðin hefur verið
hér viö Eyjar nú á loðnuvertíðinni
hefur oft mátt þakka fyrir að loönu-
bátamir kæmust til hafnar eins og
þeir eru hlaðnir. Ég hef heyrt í þeim
„Ég hef ekki þurft að hvarta undan i
hljóðið þegar þeir eru að reyna að
komast að landi með aht á kafi. En
þetta er veiðimannaeðlið í okkur.
Það er hugsað um það eitt að komast
með sem mest th hafnar."
Aflakóngur og
þrælahöfðingi
Þórunn Sveinsdóttir er að einum
þriðja í eigu Sigurjóns en hina hlut-
ina á faðir hans, Óskar Matthíasson.
Þeir eru báði kunnir aflamenn.
Óskar varð fjórum sinnum aflakóng-
ur og Sigurjón hefur náð þeirri tign
tíu sinnum. „Jú, þetta hefur gengið
ágætlega hjá okkur,“ segir Sigurjón
þegar talið berst að aflasældinni.