Dagblaðið Vísir - DV - 17.02.1990, Blaðsíða 14

14
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÚNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK, SlMI (91 )27022 - FAX: (91)27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 1000 kr.
Verð f lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr.
íslenzk ,,nomenklatura"
Stéttleysið gamla og margrómaða er á undanhaldi í
fámennu þjóðfélagi okkar. Bilið milli hinna bezt settu
og hinna verst settu er alltaf að aukast. Þetta kemur
greinilegast fram í launamun, sem er orðinn mikill og
fer ört vaxandi, þrátt fyrir tilraunir til andófs.
Einstæð móðir, sem reynir að sjá börnum sínum far-
borða við ræstingar, fær 40.000 krónur á mánuði sem
Sóknarkona. Ráðherrann, sem hún skúrar fyrir, fær
um og yfir 500.000 krónur á mánuði. Hæst launaði ráð-
herrann hefur tekjur á við fjórtán Sóknarkonur.
Lágmarkslaun í þjóðfélaginu eru fyrir löngu orðin
skammarlega lág. En íjórtánfaldur launamunur stríðir
ekki aðeins gegn siðgæðisvitund. Hann er einnig óhag-
kvæmur fyrir þjóðfélagið. Það hefnir sín um síðir, ef
þjóðfélagið klofnar í yfirstétt og undirstétt.
Ábyrgðin hvílir þyngst á herðum stjórnmálamanna,
sem geta ekki hamið fjárgræðgi sína. í Qármálaráðu-
neytinu eru menn núna önnum kafnir við að framleiða
reglugerð, sem hlífi ráðherrum við að greiða sömu
hlunnindagjöld af bílum og aðrir forstjórar greiða.
í DV í dag er fjallað um mikilvæga hlið á klofningi
þjóðarinnar í betur og lakar setta. Lífeyrisgreiðslur til
gamalla félaga í stéttarfélögum eru ákaflega misjafnar.
Sumir fá á ævikvöldinu 14.700 krónur á mánuði úr líf-
eyrissjóði, meðan aðrir fá 227.000 krónur á mánuði.
Mestur er munurinn milli þeirra, sem starfað hafa á
almennum vinnumarkaði og hinna, sem hafa starfað
hjá hinu opinbera. Venjulegir lífeyrissjóðir ramba á
barmi gjaldþrots, enda er meginstefna verkalýðsfélaga
í kjarasamningum, að vextir sjóðanna séu sem lægstir.
Venjulegir lífeyrissjóðir úti í bæ geta ekki skattlagt
þjóðina til að brúa bilið milli greiðslugetu sinnar og
sómasamlegs lífeyris. Þannig fær fyrrverandi Dags-
brúnarmaður ekki nema 14.700 krónur á mánuði úr líf-
eyrissjóði, þegar hann hefur náð fullum réttindum.
Ríkið skattleggur hins vegar þjóðina í heild til að
brúa bilið milli greiðslugetu lífeyrissjóðanna, sem eru
á þess vegum, og þess, sem embættismenn og stjórn-
málamenn telja sómasamlegan lífeyri. Fyrrverandi rík-
isstarfsmaður fær 35.000 til 70.000 krónur á mánuði.
Stjórnmálamennirnir hafa svo í skjóli aðstöðu sinnar
búið til sérstakar reglur fyrir sig sem yfirstétt. Alþingis-
menn safna lífeyrisréttindum tvöfalt hraðar en aðrir
og safna rétti til 95.400 króna á mánuði á sama tíma og
Dagsbrúnarmaðurinn nær 14.700 króna rétti.
Enn meiri eru sérréttindi ráðherra, sem safna lífeyr-
isrétti sex sinnum hraðar en venjulegt fólk. Þeir ná
130.000 króna rétti. Ef þeir láta veita sér pólitískt banka-
stjóraembætti, ná þeir rétti til 277.000 króna lífeyris á
mánuði. Útreikningar á þessu birtast í DV í dag.
Tekjuskiptingin í þjóðfélaginu, hlunnindaskiptingin
og lífeyrisskiptingin minnir í mörgu á Austur-Evrópu,
þar sem svokölluð „nomenklatura“ lætur önnur lög
gilda um sig en annað fólk. Munurinn er hins vegar sá,
að þar er verið að breyta ástandinu, en ekki hér.
Við búum við fijálsa fjölmiðlun, sem er nýtt fyrir-
bæri í Austur-Evrópu. Hér hefur spillingin mörgum
sinnum verið nákvæmlega kortlögð á prenti og í ljós-
vakamiðlum. Samt er lítið sem ekkert gert í málunum,
og það er auðvitað sljóleika kjósenda að kenna.
í okkar opna þjóðfélagi er hægt að draga úr stétta-
skiptingu, ef kjósendur kæra sig um. Því miður finnst
þeim málið ekki nógu brýnt til að taka til sinna ráða.
Jónas Kristjánsson
LAUGARDAGUR 17. FEBRÚAR 1990.
Lausn Mandela
á að opna
samningaleið
Fyrir 27 árum var Nelson Mand-
ela hnepptur í lífstíöarfangelsi,
fundinn sekur um landráð við Suð-
ur-Afríku með því að stofna innan
Afríska þjóðarráðsins, helstu rétt-
indasamtaka svertingja, deildina
Umkhonto we Sizve (Spjót þjóðar-
innar) til að taka upp baráttu með
vopnavaldi gegn valdbeitingu
stjórnvalda. Tilefnið til að ráðið
breytti um stefnu og gerðist her-
skátt var einkum blóðbaðiö í
Sharpeville 21. mars 1960 þegar lög-
regla skaut til bana 69 óvopnaða
svertingja á fjöldafundi.
Um þessar mundir taldi þáver-
andi forseti úr Þjóðernisflokknum,
Henrik Verwoerd, sig vera að
leggja síöustu hönd á aöskilnað
kynþáttanna í landinu, með þeim
hætti að tryggði hvítum mönnum,
sér í lagi Búum, óskoruð yfirráð
um fyrirsjáanlega framtíð yfir
þeim fjórum fimmtu hlutum lands-
manna sem bera annan hörundslit.
Nú hefur annar forseti úr Þjóð-
ernisflokknum, Frederik W. de
Klerk, látið Nelson Mandela lausan
skilmálalaust og fellt úr gildi bann
við starfsemi Afríska þjóðarráðs-
ins, Aiafríska þjóöþingsins og
Kommúnistaflokks Suður-Afríku.
Með þessum ráðstöfunum kveðst
de Klerk vilja greiða fyrir að upp
verði teknar viðræður milli stjórn-
valda og fjöldasamtaka hörunds-
dökkra um endanlegt afnám kyn-
þáttaaðskilnaðarins sem fyrir-
rennarar hans komu á.
Áralangar blóðsúthellingar í
Suður-Afríku, viðskipta- og sam-
skiptabann af hálfu mikils hluta
umheimsins og aivarlegar efna-
hagskröggur hafa sannfært meiri-
hluta Þjóðernisflokksins um að
nauðsyn beri til að snúa við blað-
inu og taka stefnu á litblint lýðræð-
isskipulag. Lýðræðisflokkur frjáls-
lyndra hvítra manna, einkum
þeirra sem eiga rætur að rekja til
Bretlands, hefur lengi verið sama
sinnis. Forsetinn bendir á fylgi
þessara tveggja flokka í þingkosn-
ingum í september í fyrra til marks
um að rúmlega tveir þriðju hvítra
kjósenda séu fylgjandi afnámi að-
skilnaðarstefnunnar.
Vandinn er sá að eftir þriggja
áratuga bann við starfsemi elstu
og virtustu réttindasamtaka svert-
ingja og fangavist eöa útlegö for-
ustumanna þeirra, hefur stjórnin
sem stendur engan sjálfsagðan og
myndugan viðræðuaðila til að
þinga við um hvað við skuli taka.
Lausn Nelsons Mandela og afnám-
ið á banni við starfsemi Afríska
þjóðarráðsins er viðleitni de Klerk
tU að stuðla að því að fullgildur
aðili komi til sögunnar til að setjast
hinum megin við samningaborðið
þegar þar að kemur.
Framundan eru því áþreifingar
Erlendtídindi
Magnús Torfi Ólafsson
og nánari skilgreiningar af hálfu
beggja aðila á skilyröum sem skapa
þarf svo að efnislegar viðræður um
nýja stjórnskipan í Suður-Afríku,
með lýðréttindum fyrir landsmenn
alia, komist á.
Þess vegna féll de Klerk frá skil-
mála Botha, fyrirrennara síns, um
að Mandela afneitaði afdráttar-
laust baráttu með vopnavaldi áöur
en hann væri látinn laus. Þess
vegna brýnir Mandela nú fyrir fé-
lögum sínum að árásir séu einung-
is réttlætanlegar á hernaðarleg
skotmörk en óbreyttir borgarar
skuli friðhelgir. Þess vegna hætti
Mandela við að hafna frelsi, nema
neyðarástand væri fellt úr gildi í
hvívetna og öllum pólitískum föng-
um öörum sleppt úr haldi. Hafa svo
aðilar báðir ýmislegt aö bjóða í
væntanlegum áþreiíingum.
Afríska þjóðarráðið situr þegar
þetta er ritað fund í útlegðinni í
Lusaka, höfuðborg Zambíu. Hlut-
verk þessa fundar er tvíþætt. Bæði
þarf að móta afstöðu til viðræðutil-
boðs og tilslakana de Klerk og
ákvarða stöðu Mandela innan sam-
takanna, nú þegar hann er frjáls
maður á ný. Það er mál frétta-
manna að ágreinings hafi gætt fyr-
ir fundinn. Stjórnmálamennirnir í
hópnum leggi megináherslu á að
sem mest verði úr því tækifæri sem
nú gefist til að þoka áfram megin-
markmiði ráðsins, fullum lýðrétt-
indum fyrir landsmenn alla í Suð-
ur-Afríku. Yfirmenn skæruliða-
sveita vilji á hinn bóginn efla
skæruhernað enn um sinn. Búist
er við að stjórnmálamennimir
verði hlutskarpari. Nokkurt strik
setur það í reikninginn að Oliver
Tambo, framkvæmdastjóri ráðsins
og æskuvinur og baráttufélagi
Mandela, er sjúkur í Svíþjóð í end-
urhæfmgu eftir heilablóðfaU.
En víðar en í forustu Afríska
þjóðarráðsins er uppi ágreiningur
í hópi 20 milljóna svertingja í Suð-
ur-Afríku. í fylkinu Natal hafa 50
manns fallið í síðustu viku í valda-
baráttu milli Inkata, einkahers
Buthulesi, höfðingja Zulu-ætt-
bálksins, og þeirra sem fylgja að
málum Sameinuðu lýðræðisfylk-
ingunni, sambandi fjölda réttinda-
samtaka svertingja, sem varð til
fyrir nokkmm árum í tómarúminu
sem bann á starfsemi Afríska þjóö-
arráðsins hafði skilið eftir á opin-
berum vettvangi. Menn mæna til
Mandela, að áhrifamáttur hans
stuðli aö því að lægja slíkar inn-
byrðis erjur meðal svertingja.
En þá er svo best að honum end-
ist líf og heilsa. Skýring de Klerk
er að dráttur á að sleppa Mandela
úr fangelsi stafaði upp á síðkastið
einkum af undirbúningi að traustri
öryggisgæslu honum til handa. Og
víst er að þeir eru til sem vilja hann
feigan. Fylgismenn fasistaflokks-
ins Andspyrnuhreyfing Afrikaner
(en svo nefnast Búar á eigin máli)
gengu um götur Pretoria gráir fyrir
járnum daginn sem hann fékk
frelsi undir herópinu: „Hengið
Mandela".
Sú andstaða gegn stefnubreyt-
ingu stjórnar de Klerk, sem forset-
anum mun reynast þyngst í skauti,
kemur þó frá íhaldsflokknum,
hægrisinnuðum Búum sem á síð-
ustu árum hafa klofnað út úr Þjóð-
ernisflokknum. í kosningum í
fyrrahaust hlaut íhaldsflokkurinn
41 af 166 þingsætum og um 30 af
hundraöi atkvæða hvíta kjósenda-
hópsins.
Foringi íhaldsflokksins, Andries
Treurnicht, hefur sett sér það mark
að hrekja stjórn de Klerks frá völd-
um og knýja fram nýjar þingkosn-
ingar, þar sem hann gerir sér vonir
um að geta sópað til sín fylgi Búa
í mun stærri stíl en áður. Tala
íhaldsmenn fullum fetum um að
hrinda af stað herferð til að gera
Suður-Afríku óstjórnhæfa.
í þessu skyni hafa þeir sett sér
að safna einni milljón undirskrifta
undir áskorun til forsetans og af-
henda hana á fjöldafundi í Pretoria
26. maí. En jafnframt boðar Koss
van der Merwe, talsmaður íhalds-
flokksins, skipulagða brottför fylg-
ismanna flokksins úr nauðsynleg-
ustu störfum, einkum í opinberri
þjónustu, svo sem við fíugsam-
göngur, í lögreglu, við heilsugæslu,
í slökkviliðum, samgöngukerfmu á
landi og í skólum.
Þessi hótun um pólitískt verkfall
íhaldsmanna er ekki tekin alvar-
lega enn sem komiö er. Skoðana-
kannanir benda til að stefnubreyt-
ing de Klerks njóti verulegs meiri-
hlutastuönings meðal hvítra
manna sem geri sér einkum vonir
um að brátt verði aflétt viðskipta-
hömlum og þá renni upp efnahags-
bati í landinu.
Frederik W. de Klerk forseti skýrir fréttamönnum frá
að Mandela verðl látinn laus.
Nelson Mandela yfirgefur Viktor Verster fangelsiö
eftir 27 ára fangavist. Símamyndir Reuter