Dagblaðið Vísir - DV - 14.10.1995, Blaðsíða 35

Dagblaðið Vísir - DV - 14.10.1995, Blaðsíða 35
LAUGARDAGUR 14. OKTOBER 1995 43 Breskur prófessor telur Kensington- steininn ófalsaðan: Deilur um sannleiksgildi rúna aftur í dagsljósið f nýlegri grein í The Sunday Times dregur Robert Hall, prófessor í málfræði við Cornell-háskóla, fyrri kenningar um Kensington-steintöfl- una, sem fannst við Kensington í Minnesota í Bandaríkjunum, í efa og segir þær beinlínis rangar. Til þessa hafa fræðimenn haldið því fram að Kensington-steintaflan sé fölsuð og þaulhugsað gabb en steinninn fannst er bóndi nokkur af sænskum uppruna, Öhman að hafni var að ryðja akur og felldi tré á jörð sinni í Kensington, ekki langt frá Minesota, árið 1898. Komu að félögunum í blóði sínu Á töflunni, sem samkvæmt áletr- un er frá árinu 1362, er að finna rúnaletur sem segir frá því þegar 30 víkingar komu að 10 félögum sínum blóði drifhum og dauðum en á þá hafði verið ráðist af innfæddum Ameríkumönnum. Eftir að hafa hreinsað töfluna upp þá kom Öhman henni fyrir í héraðsbankan- um þar sem hún var til sýnis. Sú staðreynd að fornar norrænar rúnir væri að finnaá steininum vakti þeg- ar talsverða athygli. Dreg í efa að nokkuð nýtt sé komið fram - seyir Jesse Boyck fræðimaður „Ég hef ekki kynnt mér rann- sóknir prófessors Roberts Hall, en mér finnst mjög ólíklegt að nokkuð nýtt hafi komið fram sem kollvarpar fyrri kenning- um. Ég myndi að minnsta kosti þurfa að sjá þaö," segir Jesse Boyck, bandariskur bókmennta- fræðingur og mikill áhugamað- ur um íslenskar fornbókmenntir og fornleifafræði. „Það var prófessor í Banda- ríkjunum sem hét Erik Wa- hlgeen. Hann fór til Chicago á fjórða áratugnum. Þar fann hann í kjallara á veitingastöðum rúnir og komst að því að almenn vitneskja var um rúnanotkun í Bandaríkjunum meðal nor- rænna manna þar á sínum tíma. Þetta var eiginlega í tisku í nor- rænum byggðum þar. Það voru einnig til matseðlar ritaðir á rúnaletri þarna og allir gátu les- ið þetta." Boyck, sem skoðað hefur steininn segir að ef reynt sé að rýna í rúnirnar þá komi í ljós að um 19. aldar sænsku sé að ræða, sem reynt hafi verið að gera eldri með oröalagsbreytingum. „Þetta er ekki fornnorská frá 13. óg 14. öld og að auki fannst hann í Minesota sem er nokkuð langt frá ströndinni," segir Boyck. Hann segir fjöldann allan af steinum með rúnaletri hafa fundist i Bandaríkjunum. Flest- ir þar sem norrænir nýbúar hafi numið land en ekki jafn margir þar sem ítalir hafi tekið sér fasta búsetu. Hvað sem þessu líður þá sé Kensington-s^einn- inn mjög vel falsaður. Hver sá sem það gerði hafi haft þekk- ingu á sögum sem voru á fárra vitneskju á þeim tíma sem hann kom fram. Til þessa hafa vísindamenn hald- ið því fram að steintaflan sé fölsuð á 19. öld af norrænum mönnum. Hvað sem því líður hefur steintaflan, sem varðveitt er á safni í Minnesota, dregið að sér fjölda áhugasamra ferðamanna. Steinninn er ekta Prófessor Robert Hall hefur rann- sakað bæði málfræði textans, sem er að fmna á steintöflunni, og kring- umstæður fundarins. Niðurstaða hans er sú að efasemdarraddir um uppruna steintöflunnar eiga ekki við rök að styðjast. „Það hafa verið miklar umræður um hvort steinn- innv sé falsaður eða ekki," sagði hann í samtali við The Sunday Times. „Mitt álit er að steinninn sé ekta. Það er enginn möguleiki á að hann sé falsaður og ómögulegt að nokkur hafi haft þekkingu til þess að falsa hann. Steinninn skiptir miklu máli fyr- ir Bandaríkin. Við getum nú með fullri vissu sagt að hópar norrænna manna hafi flakkað um álfuna. Við getum ekki lokað augunum fyrir því að almenn vitneskja var um Amer- íku löngu fyrir komu Kólumbusar hingað." Hall heldur áfram og segir að þeir hafi hins vegar líklegast komið um Grænland og tekið land í Hudson- flóa. Þaðan hafi þeir siglt á bátum niður Rauðá til miðvesturríkjanna. I samtali við Morgunblaðið í vik- unni sagði hann enn fremur þess fullviss að engin merki 19. aldar sænsku sé að fmna í rúnaletrinu. Sennilega sé um að ræða mállýsku sem notuð var í Bohusléni, sem er í V-Svíþjóð, við norsku landamærin, og þess vegna sé þýðingarlaust að benda á frávik þegar það er borið saman við forníslensku. Hall telur einnig líklegt að rúnirnar beri keim af daglegu talmáli en hefðbundnum rúnaáletrunum. Loks segir Hall að hefðbundið arabískt talnakerfi hafði verið í notkun í N-Evrópu á öld. Það voru ekki innbyrðis deilur víkinga sem ollu því að 10 þeirra lágu í valn- um á meginlandi Bandaríkjanna heldur árás innfæddra, er ritað á Kens- ington-steininn. DV-mynd GVA Afi alvarlegur maður Enginn vafi leikur á að Grænland var numið af norrænum mönnum árið 982, undir forystu Eiríks rauða, og þar þreifst norræn byggð í nær 500 ár. Kenningar sagnfræðinga, sem eru ekki nýr sannleikur fyrir íslendinga með grunnskólapróf, eru á þann veg að Leifur Eiríksson hafi haldið förinni áfram í vestur og numið Baffinsland og mörg önnur héruð í nágrenninu, þar á meðal Vínland sem staðsett hefur verið einhvers staðar í Bandaríkjunum. „Afi var ekki þannig maður að gera sér það að leik að hafa aðra að háði og spotti," sagði Lalard Kol- berg, dóttursonur Edward Ohman's, annars þeirra sem fann steintöfl- una, nýlega. PP Augljós fölsun - segir Jónas Kristjánsson handritaf ræðingur „Þessi steinn er eiginlega merki- legt fyrirbæri því hann er svo aug- ljós fölsun. Það má heita að hvert einasta orð í áletruninni sé yngra en gert er ráð fyrir eða vitlaust útbúið. Að auki er efnið líka heldur undar- legt og aðstæður allar lygilegar," segir Jónas Kristjánsson handrita- fræðingur um Kensingtonsteininn. Hann segir steininn hins vegar hafa öðlast öflugan stuðningsmann fljótlega eftir að hann fannst, Jalmar Holand. „Hann kom til Kensington 1907 til að afia efnis í bók um siglingar vest- ur. Hann var mjög ógagnrýninn og langaði til þess að hann væri ekta og skrifaði um hann fjölda ritgerða og nokkrar bækur. Á 50 ára afmæli safnsins var steinninn svo sýndur á Smithsonian-safninu í Washington á virðulegum stað, líklega að frum- kvæði Holands. Við þetta fékk hann mikla uppreisn og auglýsingu," seg- ir Jónas. í kjölfar þessa voru fengnir fræöi- menn frá Norðurlöndum, þar á með- al Sven B.F. Jansson, einn fremsti fræðimaður Svía og seinna þjóð- minjavörður þar í landi, til að rann- saka steininn. Sven hélt fyrirlestur hér á landi eftir að hann hafði fram- kvæmt rannsóknir sínar og birtist fyrirlesturinn í Skírni, tímariti Hin& islenska bókmenntafélags, árið 1950. Annað helsta ritið um Kensington- steintöfluna, sem Jónas nefnir, er eftir Erik Vahlgren. Þrenn meginrök í grein Janssons eru dregin fram helstu rök efahyggjumanna og þeirra sem telja steininn falsaðan eða seinni tíma gerð. Segja má að þau séu þríþætt: t fyrsta lagi nefna menn það að endingar vantar á öll orð. í nútíma sænsku, en rúnirnar eru ritaðar á sænsku, eru engar end- ingar en í sænskum handritum frá þeim tíma sem steinninn er sagður vera) 14. öld, fyrirfinnast beygingar- endingar likt og í íslensku þar sem beygingarendingarnar hafa varð- veist. í ööru lagi eru búnar til nýjar rúnir fyrir arabíska tölustafi á stein- inn en Jónas segir að ævinlega hafi rómverskar tölur verið notaðar á þessum tíma. Þessar nýju rúnir, kallaðar Kensington-rúnir, og aðrar rúnir á steininum eru oft notaðar til hliðsjónar þegar aldur annarra rúnasteina og uppruni er ákvarðað- ur en fjöhnargir slíkir hafa fundist i Bandaríkjunum, . í þriðja lagi hefur verið reynt að fyrna steinirin, það er gera hann eldri. Jónas segir að svo virðist sem sá sem bjó til steininn, falsaði hann, hafi vitað að „þ" hafi verið í forna málinu þar sem „d" er í nútíma sænskunni. „Þ" er þannig sett alls staðar inn, jafnvel á þá staði þar sem það á ekki heima, til dæmis stendur á steininum „þag" í stað „dag" og"»„þeþ" í stað „ded". Þarna er því bæði um ensk áhrif og fyrn- ingu að ræða með notkun „þ" því auðvitað er átt við „dauðir". Ártalið vekur grunsemdir Jónas segir að ártalið á steinin- um, 1362, veki einnig athygli. Forn- ar heimildir herma að konunglegur Jónas Kristjánsson handritafræð- ingur. norskur/sænskur leiðangur hafi verið fyrirhugaður til Grænlands um þetta leyti til að efla kristnina. Eftirrit af þessu heimildum hafi ver- ið gefnar út aðeins 10 árum áður en steinninn fannst. Ekki er ljóst af heimildunum hvort af leiðangrinum varð, hvað þá heldur hvor-t þeir sem í hann hugsanlega fóru komu aftur. Þetta eru þau rök sem Jónas Kristjánsson taldi til og finna má í Skírni og víðar og benda til þess að steinninn sé falsaður. PP
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.