Dagblaðið Vísir - DV - 16.11.2002, Blaðsíða 20

20
H&lgarblcic? 3Z>"Vr LAUGARDAGUR 16. NÓVEMBER 2002
Rithöfundur
á leiðinni
Viktor Arnar Ingólfsson er meðal frumherja
íritun tslenskra sakamálasaqna. Hann fór
lanqar oq krókóttar leiðir til daqsins ídag
og Ólafur Jónsson uarð tvisvar á veqi hans.
Viktor sagði DV frá áhrifavöldum, uppeldi
oq strönqum ritdómum.
Það má halda því fram að sannist dálítið skemmtilega
á Viktori Arnari Ingólfssyni að ferill rithöfundar getur að
sönnu verið krókóttur og undarlegur og sjaldnast er hann
beinn og breiður vegur.
Viktor er ríflega á miðjum fimmtugsaldri og er að gefa
út sína fjórðu bók á rúmlega 20 árum. Viðfangsefni hans
hafa alltaf verið glæpasögur eða morðgátur, allt frá því að
hann fór rúmlega tvítugur að skrifa og gaf út tvær bæk-
ur, Dauðasök og Heitur snjór, með stuttu millibili í kring-
um 1980. Síðan varð um það bil sextán ára hlé á rithöf-
undarferli hans en 1998 kom út bókin Engin spor sem átti
mjög sérstakan feril. Þetta var sakamálasaga sem Viktor
fékk engan útgefanda að og gekk með bók sína frá
Heródesi til Pílatusar og gaf hana að lokum út sjálfur.
Þegar bókin komst loksins fram hjá útgefendum og tif les-
enda fékk hún góðar viðtökur og jákvæða dóma og það
varð að ráði að Mál og menning tók verkið upp á sína
arma og gaf út í kilju ekki löngu eftir að höfundur hafði
baslað henni út á eigin vegum. Kiljan seldist mjög vel og
svo fór að Engin spor varð fyrst íslenskra sakamálasagna
til þess að verða útnefnd til Glerlykilsins árið 2001. Sá
lykill er norræn glæpasagnaverðlaun og þykja eftirsótt og
eru mörgum íslendingum kunn eftir að Arnaldur Indriða-
son fékk þau sl. ár.
Lífið og dauðinn í Flatey
Viktor Arnar hefur nú aftur stigið fram á ritvöllinn og
enn með morðgátu sem heitir Flateyjargáta og það er Mál
og menning sem gefur út því í þetta sinn var höfundinum
auðvelt að finna útgefanda. Sögusviðið er Flatey á Breiða-
firði og er látin gerast um 1960. Rætur Viktors liggja á
þessum slóðum en afi hans, Viktor Guðnason, var póst- og
símstöðvarstjóri í Flatey og amma hans, Jónína Ólafsdótt-
ir, var húsmóðir á Sólbakka og bakaði rómaðar tertur.
Sjálfur dvaldi Viktor í Flatey hjá afa sínum og ömmu
nokkur sumur sem ungur drengur. Þetta var áður en
listamenn á Islandi uppgötvuðu töfra Flateyjar í gegnum
bók Jökuls Jakobssonar, Síðasta skip suður. Þetta voru
þvi kyrrlát sumur og fárra gesta von því póstbáturinn
sem renndi að bryggju einu sinni í viku var eina tenging-
in við umheiminn og það komu aldrei ferðamenn. Húsin
í Flatey héldu áfram að tæmast eitt og eitt og þorpið varð
að eyöiþorpi á veturna en listamannanýlendu á sumrin.
Minningar í níu ára augnhæð
Það hljómar eins og gestaþraut að láta morðsögu gerast
á fámennri og fáfarinni eyju þar sem allir þekkja alla en
Viktor minnir mig á að til þess að skrifa morðsögu þarf í
rauninni ekki nema þrjá menn á eyðieyju. Það er nóg.
Viktor segir blaðamanni DV frá því þegar hann kom
fullorðinn maður út í eyju mörgum árum eftir að hann
hafði dvalið þar sem barn og fannst hann ekki kannast
neitt við sig. Það var einhvern veginn allt öðruvísi en það
hafði áður verið. Það var ekki fyrr en hann beygði sig nið-
ur og horfði í kringum sig úr níu ára augnhæð að minn-
ingarnar komu aftur.
Undirbúningur Viktors fyrir það að fara að skrifa saka-
málasögur var með nokkuð sérstæðum hætti. Hann rifjar
það upp að vorið sem hann átti að vera að lesa undir
landspróf var Ólafur Jónsson gagnrýnandi að lesa eigin
þýðingu á Maðurinn á þakinu eftir Sjövall og Wahlöö í
Ríkisútvarpið. Ef einhver skyldi ekki vita það þá eru
Sjövall og Wahlöö sænskir sakamálahöfundar sem hafa
sennilega haft meiri áhrif á þessa bókmenntagrein á sið-
ustu áratugum tuttugustu aldar en nokkur annar.
Stytti ritgerðir í skólanum
Viktor ungi sat heillaður undir lestri Ólafs og sló fyrir
vikið slöku við lesturinn sem aftur stuðlaði að falli hans
á því illræmda landsprófi sem aftur varð tU þess að í stað
þess að fara hefðbundinn menntaveg rithöfunda gegnum
menntaskóla settist hann beint á skólabekk í Tækniskól-
anum og lauk að lokum námi sem byggingartæknifræð-
ingur.
Það var ekki lögð mikil áhersla á kennslu í skapandi
skrifum í Tækniskólanum og Viktor segir að sú þjálfun
sem honum nýttist best við skriftir hafi verið að stytta
Viktor Arnar Ingólfsson hefur skrifað fjórar sakamálasögur á um 25 árum. Hann segist vera heillaður af flétt-
unni og gerð hennar og ný bók hans, Flateyjargátan, ber nafn með rentu. DV-mynd E.Ól.
ritgerðir um tæknifræði enda segir hann að vel skrifandi
stéttarbræður hans séu í rauninni vandfundnir og sjálfur
segist hann alltaf hafa verið lélegur tæknifræðingur og
sennilega betri rithöfundur.
Viktor segir að sér hafi opnast nýir heimar þegar hann
fór að lesa erlenda reyfarahöfunda á skólaárunum og
heillaðist af fléttum og gátum og vel uppbyggðum reyfur-
um en taldi ekkert þvi til fyrirstöðu að hann spreytti sig
sjálfur á þessu og skrifaði þær tvær bækur sem áður er
minnst á.
Aftur birtist Ólafur Jónsson á sviðinu og nú i hlutverki
gagnrýnanda en á Þorláksmessu 1982 birtist í DV dómur
um bókina Heitur snjór sem er vissulega harður og óvæg-
inn en uppbyggilegur og lýkur t.d. á þessum orðum:
„Heitur snjór er að sönnu lítið meira en æfing. En Vikt-
or Arnar Ingólfsson hefur vissulega komið sér niður á
nothæft söguefni. Með aukinni ástundun, vaxandi valdi á
iþróttinni að segja sögu, virðist alls ekki ólíklegt að hann
gæti samið velvirkar spennusögur úr reykvískri samtíð."
Besta kennslustundin
- Þegar Viktor Arnar rifjar þetta upp nærri 20 árum
síðar segist hann alltaf vera Ólafi þakklátur.
„Hann opnaði einfaldlega augu mín fyrir því hvað ég
kynni lítið í þessu og þetta var ein besta kennslustund
sem ég hef fengið," segir Viktor.
Næstu árin fékkst Viktor við skriftir en birti aðallega
smásögur eftir sig hér og þar. Hann var á sínum tíma að
fást við ritun íslenskra sakamálasagna í flokki með þeim
sem almennt eru nefndir sem frumherjar í þessari sagna-
gerð, mönnum eins og Gunnari Gunnarssyni og Jóni
Birgi Péturssyni en fyrir rúmum 20 árum var það út-
breidd skoðun manna að íslenskt samfélag væri of einfalt
í sniðum og glæpir of fátíðir til þess að hægt væri að
skrifa sannfærandi spennusögur sem gerðust á íslandi.
Þetta orðar Ólafur Jónsson í áðurnefndum ritdómi frá
1982 þannig að íslenskar sakamálasögur skorti það yfir-
skin raunsæis, veruleikalikingu sem slíkar sögur þurfa á
að halda til að þær takist. Ólafur spáir því að þetta muni
breytast með breyttum þjóðfélagsháttum.
Meðlimir í glæpafélagi
í ljósi þess að íslenskar sakamálasögur eru nú þýddar
á erlend tungumál og njóta mikilla vinsælda meðal ís-
lenskra lesenda verður að segjast eins og er að Ólafur hef-
ur reynst sannspár. Viktor Arnar er einn sex íslenskra
höfunda sem eiga sakamálasögur á markaðnum fyrir
þessi jól og hann er verðugur félagi í Hinu íslenska
glæpafélagi sem slíkir höfundar hafa stofnað með sér en í
félaginu eru þeir sem leggja stund á skriftir af þessu tagi
og einnig þeir sem hafa lagt þessari skuggalegu bók-
menntagrein sérstakt lið.
„Ég er enn hrifinn af Sjövall og Wahlöö og get enn þá
tekið upp bækur þeirra og lesið einn og einn kafla og dá-
ist að því hve vel þau gera þetta. Ég les samt ekki ýkja
mikið en finnst gott að hlusta á hljóðbækur á löngum
ferðalögum," segir Viktor þegar hann er spurður um
helstu fyrirmyndir og áhrifavalda að hefðbundnum sið.
Seinna í samtali okkar nefnir hann einnig Ed McBain en
Arnaldur Indriðason og Árni Þórarinsson eru líka nefnd-
ir en án þess að verið sé að tala um hver hafi áhrif á
hvern.
Með úthaldið í lagi
Það rímar skemmtilega við rithöfundarferil Viktors að
hann er langhlaupari, maður með mikið úthald sem gefst
ekki auðveldlega upp. Hann á sjö heil maraþon að baki en
hefur auk þess þrisvar sinnum hlaupið Laugaveginn milli
Landmannalauga og Þórsmerkur og má skilja á honum að
það taki flestu öðru fram á þessu sviði.
Hann starfar hjá Vegagerðinni og fæst þar við skriftir
og annast vefrit, fréttabréf og fleira sem Vegagerðin þarf
að koma fyrir almenningssjónir. Þannig má segja að rit-
höfundurinn hafi um síðir tekið völdin af tæknifræðingn-
um en Viktor segist kunna starfi sínu einkar vel og líta á
bókarskrifin sem skemmtilegt tómstundagaman.
„Það tekur mig langan tíma að byggja fléttuna upp í
huganum áður en ég get farið að skrifa. Oftast rekur mað-
ur sig til baka frá endanlegri lausn og setur þannig hvert
stykki á sinn stað áður en sögusviðið og persónurnar
verða til. Það má sennilega skipta glæpasagnahöfundum í
tvo flokka hvað þetta varðar. Annars vegar eru þeir sem
leggja meira upp úr umhverfi, andrúmi og persónusköp-
un en fléttan er aðalatriðið hjá hinum og ég á heima með
þeim.
Svo hendir maður vísbendingum og villum ofan í slóð
lesandans til að afvegaleiða hann án þess að hann missi
alveg sjónar á takmarkinu,“ segir Viktor að lokum.
-PÁÁ