Tíminn - 29.06.1975, Blaðsíða 21

Tíminn - 29.06.1975, Blaðsíða 21
Sunnudagur 29. júni 1975. TÍMINN 21 >kkur Hvað gera þau í tómstundunum? Greinaflokkur H\að gera þau í tómstundunum? ŒSMIÐAR OG 3RFRISTA kröfum, ef fólk átti rétt og slétt að halda llfi. Maður og hestur unnu ekki saman myrkranna á milli, þeir unnu frá þvi I myrkri og framlmyrkur, ef þörf krafði. Eftirminnilegastur held ég að mér sé heimflutningur á heyi og aðrir aðdrættir. Það hagaði svo til, þar sem ég var drengur, að út- heyi var safnað saman fram und- ir haust og svo bundið heim af engjum I þrjá, fjóra daga, — jafn- vel viku I einni lotu. Engjavegur var erfiður, hrossin óðu mýrarn- ar, ég sá hvernig seigur mýrar- syörðurinn lét undan hófum þeirra og þunga, og það fór ekki hjá því ég fyndi ósjálfrátt fyrir striti skepnunnar. Þetta var strit af þvi tagi, sem jafnvel vanþroska barn skildi til fullrar hlltar. Auk þess var ég alinn upp með ágætum hestamönnum, körl um og konum, og þar voru einnig góðhestar, þannig að ég kynntist hrossunum frá báðum hliðum. Einkanlega hefur mér orðið ljóst, hversu mikill var hlutur hestsins að þvl að hér væri ein þjóö I landi. Ef til vill er hann höfuðforsenda þess, að svo mátti verða. Þegar ég tala um eina þjóð, á ég m.a. við, að hér mæla allir á sömu tungu, hér eru ekki mállýzkur af llku tagi og tlðkast meðal frændþjóða okkar. Ekki vil ég skiljast við hrossin án þess að minnast aðeins á Héraðsvötnin og þá reynslu sem fæst við að kynnast straumvötn- um á hestbaki. Héraðsvötnin eru með mannskæðustu fallvötnum þessa lands og bændur, sem bjuggu i námunda við þau, þurftu L.'kill, ekki óllklegur til þess ium viöhvar húsbóndinn I Timamynd Gunnar. fyrr á tlð að eiga við þau dagleg viðskipti, og oftast ú hestbaki. Fátt er stórhrikalegra en að sundrlða sllkt straumvatn, bakka á milli — og þarf ekki sundreið til — en það á ekki saman nema nafnið að riða straumvatn, það fer allt eftir gerð þess. Sums stað- ar eru Vótnin með háum bökkum og lygnum kvislum, og þá ef til vill sandbleytu. Annars staðar eru eyrar að þeim og meiri straumþungi, — þótt viðvaning- um þyki ef til vill straumurinn óárennilegur, er hann miklu geð- þekkari viðfangs en sandbleytan og holbakkarnir. Frelsistilfinning knapans En-vil ég nefna eitt til viðbótar: Sú frelsistilfinning, sem knapinn á hestbaki gat notið, sérstaklega áður en giröingar komu til sög- unnar með Ilkum hætti og nú er, — sU frelsistilfinning var einstæð Hfsreynsla og mjög dýrmæt. — Alhæfingar eru jafnan hæpnar, en þó hygg ég, að hver sá sem hefur aldrei kennt þessarar frelsistil- finningar, viti ekki, hvað frum- stætt frelsi er. — Nú hefur þú skrifað mikla bók um hesta. Var hún ekki öll unnin I tómstundum? — Jú, að visu var það, að llk- lega er samning þeirrar bók- ar það siðasta, sem ég hef leyft mér I hreinum munaði. • — Til hvers skrifaðir þú svona stóra og mikla bók um þennan al- kunna förunaut okkar? — Þvi er fyrst til að svara, að mér finnst ákaflega óskemmti- legt, hvort heldur að lesa það sem ég hef skrifað eða að ræða um það. Ég sneiði hjá þvi, eftir að ég hef komið því frá mér. í annan stað getur stundum verið erfitt að vera hreinskilinn, af þeim sökum að harla torvelt er að koma orð- um að þvi sem maður vildi sagt hafa. Um þessa bók mlna, Faxa, er það að segja, að hún er skrifuð á styrjaldarárunum. Ytra tilefni hennar var foli, sem seldur var frá Silfrastöðum austur að Möðrudal á Efra-Fjalli. Hestur- inn strauk og skilaði sér langleið- ina heim aftur, og ég hafði beinan sálfræðilegan áhuga á þvl, hvernig skepnan hefði farið að þvi að rata, en sjálfur hafði ég þá nýlokið námi I sálarfræði. Ratvisi er ákaflega flókið viðfangsefni sem ég hef að visu varið nokkrum tlma til þess að athuga, án þess þó að ég hafi gert þvi nokkur skil, að gagni. En þetta var aðeins hið ytra tilefni. Folinn varð mér ef svo mætti segja, tákn um Islending- inn, sem vildi lifa i landi sinu. Þegar menn lesa bókina, þá væri kannski ekki alveg út I bláinn að strika út orðið „hross", hvar sem þaðstendur, og setja Islendingur I staðinn. — En Faxi er ekki þln eina bók. Þií hefur llka skrifað bók, sem heitir Frá mönnum og skepnum. Hún mun lfka vera skrifuð i tóm- stundum? — Já, það má lfklega segja það, en ég var fljótur að rubba henni af. Ég tók þar fyrir nokkur málefni, sem mér sýndust um- hugsunarverð. Bókin er rituð I lok styrjaldarinnar og ég taldi mig vera að minna á ýmis efni, sem mér virtist ekki vera gefinn "sá gaumur, sem skyldi. Hitt veit ég ekki, hvort nokkur hefur áttað sig á þvi hvað ég var að fara. Þörfin fyrir fjallgöngur er enn til staðar — Sitthvað fleira munt þú hafa gert þér til hvildar en það sem við höfum nefnt, þótt það sé að vlsu ærið? — Þú spurðir I upphafi, hvenær ég minntist þess að haf'a fyrst lagt mig eftir tómstundaiðju, og ég sagði sem satt var, að það vissi ég ekki gjörla. Hitt veit ég, að svo langt sem ég man hefur verið i mér mikil fjallanáttúra. Ég minnist þess, að þegar ég var drengur, og fluttist frá Uppsölum að Framnesi I Blönduhlið, þá kom ég I mjög breytt umhverfi. Upp- salir voru að kalla uppi i f jalli, og við bræður flæktumst þar um, tiltölulega frjálsir og óáreittir. A Framnesi var aftur á móti lengra tilf jalla, en ég held að ég ýki ekki, þtítt ég segi, að I mér hafi búið þörfin á þvi að komast þangað. En ég var ekki nema átta ára gamall og það þótti ekki tækt að sleppa mér eins og hagalambi upp i fjöllin. Svo var það ein- hverju sinni að biskupsvigsla var á Hólum i Hjaltadal og fólk ætlaði að f jölmenna þangað. Ég stóð á þvl fastar en fótunum, að mér bæri að fara upp á Brekkukots- hnjUkinn. Var mér boðið að riða til biskupsvigslu, og með þvi átti að hafa mig ofan af þessari ætlan minni, fjallgöngunni. Ég man að ég fyrtist við þetta ágæta boð, og missti af hvoru tveggja, hnjUkn- um og biskupsvigslunni. Ég held að ennþá sitji I mér þessi sama þörf. Þegar ég sagði I upphafi spjalls okkar, að ég hefði ekki átt margar tómstundir síð- ustu tuttugu árin eða svo, þá var það að þvi leyti rangt, að ég reyni að komast til fjalla, helzt ekki sjaldnar en vikulega, og þá alltaf i nokkurn bratta, þannig að ég reyni á likamsþolið. Oftasterég einn á þessum ferðum, og ég trUi þvl, að ég haldi ekki andlegri eða lfkamlegri heilsu, — hvorki sið- ferðilegri né vitsmunalegri — nema að ég stundi mlnar f jall- göngur. Vera má, að ég orði þetta svona til þess að hvetja aðra til þess að fylgja þessu góða for- dæmi, og þá er auk þess vert að hafa I huga, að erfitt er að fara I fjallgöngu, án þess að þvi fylgi einhver nýstárleg reynsla. Þar kemur að þvi sama og ég vék að fyrr: maður nýtur þar allra sinna skynfæra, reynir sitt eigið þor og styrkir það. Ég býst við, að sá auður, sem auga minu býðst, sé rikulegastur I fjölbreytni alls, er ég fæ notið. Og á slikum ferðalögum ber fyrir einstæðar sýnir. Einhverju sinni var ég staddur uppi á fjalli að haustlagi. Ég laut niður og sá þá að öll jörð, svo langt sem augað eygði, var þakin gagnsærri glitr- andi voð. Þetta kannast smalar við, þeir þekkja vetrarkvfðann, en ég hef aldrei séð neitt þessu llkt I annan tlma. Oðru sinni var Broddi Jóhannesson. ég staddur uppi á fjalli I þoku, þannig að ég óð þokuna i hné og sá á henni minn eigin skugga. Hann var lýsandi og I regnbogalitum. Þetta veit ég að eðlisfræðingarnir kunna að skýra. Ég kann það ekki, sem betur fer. Sýnin var einstæð og eftirminnileg. Hljóð vinda, ilmur jarðar Þá má og minnast á alla þá dæmalausu hrynjandi, sem aug- anu gefst kostur á að sjá í fjöllum, til dæmis I éljagangi, þar sem vindar leikast á fyrir fjallsrana, eða I bröttum fjallahliðum. Sömuleiðis sá leikur, sem vindar þreyta, I sinustráum eða laufi að haustlagi. Þannig væri hægt að ganga á skynfærin hvert af öðru. Það mætti til dæmis taka eyrað. Ég tel migvera vangefinn til eyrans, ef svo mætti segja, — forsjónin af- skipti mig musíkgáfunni, — en engu að slður nýt ég eyra mlns á margan há'tt, og þá kemur mér fyrst I hug sU auðgi, sem gefst meðal annars á gönguferðum, hvort heldur það eru hljóð vinda, sjávar, laufs eða fugla, og þá ekki siður hrynjandinn, sem við blasir, þegar horft er eða hlustað eftir vængjum, sem berast brott — og ekki hæfir að gleyma nösum sin- um á göngunni. Og ekki sæmir að gleyma þeirri aðkenningu frelsis Timamynd Gunnar. sem fjöllin veita, ekki sizt sjáli' öræfin. Af þvl að svo margir bUa i Reykjavik og þéttbýlinu við Faxaflóa, er kannski vert að minna þá á það, að i grennd höfuðborgarinnar eru einhverjar undursamlegustu gönguleiðir, sem dauðlegur maður getur kosið sér. — Þú lýstir þvi yfir hér að framan, dr. Broddi, að þU hafir eiginlega engar tómstundir átt slðast liðin tuttugu ár eða svo. Það er þá kannski út i hött að spyrja, hvort þær stundir komi ekki enn ,þrátt fyrir allt, að þu gripir til hamars eða hefils? — JU, ég neita þvi ekki. Þegar ég var strákur, var ég bæði latur og ágjarn. Ég hugsa til þeirra tfma með söknuði. Menn eru oft óbilgjarnir, þegar þeir tala illa um letina, en ég trUi að hUn sé mjög oft merki um góða heilsu. Agirndin skyldi og njóta sann- mælis. NU er svo komið, að ég ágirnist helzt engan hlut, ekki einu sinni bækur, — nema sé hann gljáandi, og það á ég sameiginlegt með hröfnunum. Helzt þarf þetta að vera Ur málmi, til dæmis smiða- tól. Ég á dálitið af þeim og hef að sjálfsögðu gaman af að gripa I þau, þegar færi gefst, og ekki að- eins að ég hafi gaman af þvi, heldur tel ég mig lika hafa gott gagn af þvi. — VS. Innan veggja I hiísi Brodda Jóhannessonar og konu hans er hefilbekk- ur, — hið mesta þarfaþing hverjum smiö. Timamynd Gunnar. flokkur Hvað gera þau í tómstundunum? Greinaflokkur Hvað gera þau í tómstundunum?

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.