Tíminn - 29.06.1975, Blaðsíða 16

Tíminn - 29.06.1975, Blaðsíða 16
16 TÍMINN Sunnudagur 29. júni 1975. Þ.ó-Suöureyri. Sá maður, sem hvað mestan svip hefur sett á Suðureyri við Súgandafjörð og get garðinn hvað frægastan, er tvímælalaust Sturla Jónsson hreppstjóri. Nafn hans hefur verið tengt Suðureyri órofa böndum um rilmlega hálfrar aldar skeið, og er liklega óhætt að fullyröa, að flestir þeir, sem tíl Suðureyrar leggja leið sina, viti, hver Sturla er. Hann á að baki litrlkan starfs- og æviferil og kann að segja margt frá viðburðarrikri ævi. Við Ólafur Þórðars., skólastjóri gengum þvi á hans fund og áttum við hann fræðandi og skemmtilegt spjall um liðna tima I SUgandafirði og sitthvað, sem á daga hans hefur drifið. —oOo— — Þú fæddist hér á Suðureyri, er ekki svo? — Ju, rétt er það, ég er innfædd- ur Siigfirðingur og fæddist i hiisi Kristjáns Albertssonar, afa míns, sem á þeirri tið var nokkurs konar höfuðsmaður hér á Suðureyri, rak bæði útgerð og hafði með höndum verzlunar- rekstur fyrir Asgeirsverzlun á tsafirði. 1 húsi þessu, sem stóö þar sem kirkjan stendur niína, bjuggu foreldrar minir, þar til þáu reistu sitt eigið hús á Suður- eyri. Faðir minn var skipstjóri hér, en kom frá Meiribakka I Skála- vlk, þaðan, sem faðir hans, Einar Jónsson, var ættaður. Til Suðureyrar kom hann að öllum likindum árið 1894. Hann réri héðan á sexæring- um, en átti slðan ásamt Kristjáni Albertssyni fyrsta vélbátinn sem Súgandafjarðar kom, en það var árið 1906. Til gamans má svo geta þess, að árið 1904 var fyrst sett vél I bát á tslandi, og var sá bátur frá tsa- firði. Vélbátur föður mlns og Kristjans hélt Svanur og var fjögur tonn. — Fórst þú snemma að stunda sjóinn? — Já,ég var ekki nema 9 ára gamall, þegar ég fór fyrst á sjó með föður mlnum og gerðum við þá út á skak, reyndar einungis á sumrin. Við vorum fjórir til fimm á bátnum og velt- umst vfða, Ut af Hornströndum, Hælavikurbjargi og Hornbjargi, en héldum inn á vlkurnar, þegar hvessti- Minnir mig, að við höf- um verið um vikutlma I hverj- um túr. Allan þann afla, sem veiddist, söltuðum við og skiluðum fullunnum i land að lokinni hverri veiðiferð. Reyndar var það svo sem ekki mikill afli, sem við söltuðum, en þá var að- staðan til þess að stunda veiðarnar allt önnur en nú er, með öllum þessum færum og krókum, sem þeir hafa. Við höföum hins vegar ekki nema einn krók á hverju færi. Við unnum á vöktum, þannig að tveir hvildust jafnan I einu, enda voru kojurnar I lúkarnum ekki fleiri en tvær. t bátnum var fjögurra hestafla Alfa-vél, og ég held ég hafi ekki verið gamall, þegar ég fór að fikta við að setja hana I gang. Það er alítaf skylda, að menn væru komnir á dekkið á glasi, sem kallað var, til þess að standa sínar vaktir, en þær voru fjórar. Fyrstvar það langavakt, frá klukkan tólf á hádegi til klukkan sjö að kveldi. Þá byrjaði hundavaktin og stóð hún til klukkan fjögur að morgni og þótti eínna leiðinlegust. Þristurinn var svo aftur á móti frá klukkan fjögur til sjö að morgni, en þá byrjaði morgun- vaktin og stóð til hádegis. Þá má eiginlega segja, að á þessu vaktafyrirkomulagi hafi verið hálfgert fornaldarform miðað við það sem nú gerist I þessum efnum. Litið var róið á vetrum, en þó voru alltaf nokkrir bátar, sem reyndu á linu. Vegna þess, hve atvinnullfið var stopult yfir vetrartimann var hér félagslif meö miklum blóma, og störfuðu bæöi íþróttafélag og stUka, sem stofnuð var um 1920. — ÞU varst I skólanum hjá Friðrik Hjartar? — Já, Friðrik var skólastjóri á Suðureyri frá 1907 til 1930, og var ég þvl hjá honum öll mln skólaár. Hann var mikill skóla- maður, söngkennari og organisti ágætur. Friðrik tengdist mér reyndar fjöl- skylduböndum, þvl að hann kvæntist systur minni, sem nU býr á Akranesi. Daniel læknir á Dalvik var skólafélagi minn og sessunautur öll mln skólaár, og var vinfengi mikið okkar I millum. t skólanum hjá Friðrik var blótbindindi, og áttum við krakkarnir að segja honum, að það væri mene hjá þeim, sem við heyrðum blóta. Mér er enn I fersku minni sá atburður er mér varð á sU mikla synd að blóta, svo að upp komst. Þannig stóð á, að Þóra systir mln bað mig að fara með kaffi upp I skóla til Friðriks, sem þar var við vinnu eftir kennslu. En á leiöinni slóst ég I leik með nokkrum æskufélögum minum, ogvarömérá, einsogfyrr segir, sU mikla synd að blóta, en þau klöguðu mig óðara fyrir Friðrik, og fékk ég mene fyrir. Mér sárnaði þetta óskaplega, ogsvo var sársauki minn mikill, að ég f ór strax heim og grét mig þar I svefn. En ekki kannast ég við að hafa mælt blótsyrði af vörum upp frá þeirri stundu. Sér Þorvarður á Stað fermdi mig og vorið eftir ferminguna boðaði hann okkur strákana Ut að Stað til fundar við sig. Hermdu sagnir, að hann ætlaði að kanna, hvort eitthvað sæti eftir að þeim lærdómi, sem við námum I Helgakverinu þegar við við gengum til spurninga hjá honum, en ekki kvaddi hann stUlkurnar á sinn fund. NU, við héldum Ut aö Stað og spjölluðum við séra Þorvarð um Helgakverið og margt fleira. Fengum við þar og hinar beztu móttökur. Frá heimleiðinni er mér minnisstætt atvik, sem ég seint gleymi. Norðanstrekkingur mikill blés á móti okkur er við gengum yfir móana frá Stað og niður I fjöru. Setti þvi að okkur mikinn kuldahroll. Einn félaga minna kom þvf með þá tillögu að við færum niður undir brUna og kveiktum okkur þar i slgarettum til þess að ylja okkur á munninum eins og hann orðaði það. Ég lét i þetta sinn tilleiðast, og við kveiktum okkur i slgarettunum, en ekki minnist ég þess að hafa fundið ylinn, sem hann talaði um, enda hef ég aldrei kveikt mér I sigarettu slðan né notað annað tóbak, enda var það brýnt fyrir mér I æsku að neyta aldrei tóbaks og áfengis, og hef ég alla mlna ævidaga af mikilli trUfestu fylgt þvi boði. Ég var fyrsti æðsti templar barnastúkunnar, sem hér var stofnuð og enn starfar, en gæzlumaður var Gunnar M. MagnUss.. . sem hingað kom stuttu eftir fermingu. Grunar mig, að sumir þeir, sem þá voru I stukunni hafi brotið þau heit, sem þeir þá unnu. — Fórst þU aldrei á þinum yngri árum i' atvinnuleit suður á land, eins og svo margir gerðu? — Til Reykjavlkur fór ég að mig minnir 1923 og ætlaöi þá að reyna að komast á togara, en það tókst ekki, enda mikið framboð af mönnum til þess konar starfa og alltaf fullt I kringum þá, sem höfðu með plássin á togurunum að gera. Ég fór þvi á skak með Helga Sigurössyni og fleirum og vann að þvi að aka aflanum um götur borgarinnar til fisksalanna. En þetta var ekki nema lltinn hluta Ur vetri. Ég fór Hka á Hermóð hjá Sig- urði Hallbjarnarsyni og var I Sandgerðishöfn, er fárviðrið gerði, þegar hUsið fauk heima á Suðureyri. Ofsinn i veðrinu er mér ógleymanlegur, þvi svo var brimsortinn mikill, að ekki sást Ut fyrir borðstokkinn. Annan tima hef ég aldrei verið vetrarlangt utan SUgandafjarðar, nema þegar ég var á NUpi hjá séra Sigtryggi vini mlnum Guðlaugssyni, en það var 1920 til 1922, og seinni veturinn gerði hann mig reynd- ar aðnokkurs konar ráösmanni hjá sér. Milli okkar var mikil vinátta og var ég til dæmis DAU VITJA ÉG AAINNA FRJÁLSU FJALLA — rabbað víð Sturlu Jónsson, hreppsstjóra q Suoureyri sklrnarvottur við skirn tveggja sona hans, þótt Htið hafi ég komið nálægt uppeldi þeirra að öðru leyti. — Hvenær ferð þú sjálfur að stunda Utgerö? — Það var árið 1929. Þá var smlðaður nýr bátur, sem viö Ornólfur Valdimarsson áttum I félagi og gerðum Ut, en áður hafði ég verið skipstjóri hjá honum I þrjU eða fjögur ár á SUganda. Sjómannafræðin lærði ég fjórtán eða fimmtán ára gamall, m.a. kompásinn, sem ég get sungið aftur á bak og áfram, og hef ég engan fyrirhitt sem getur leikið það eftir mér. Stóru strikin eru tuttugu og tvö, og ég læröi þau Öll með þvi að koma þeim undir lag, sem passaði vel við, og hefur hann aldrei gleymzt frá þvl er ég læröi hann fyrst, enda er það ódauölegt ef maður kemur hlutunum I ljóðaform. Ég gerði mér stundum leik að því að söngla kompásinn framan I menn, og vita þeir þá sjaldnast, hvaðan á þá stendur veðrið. Útgerð stundaði ég frá 1929 til 1953, eða 1954, en skipstjóri var ég til ársins 1934, er ég fór I land. Þá var ég kjörinn i hreppsnefnd og tók við oddvita- starfinu, sem ég gengdi I tuttugu og f jögur ár, allt þar til ég sagði af mér, enda þótti mér þá tími til kominn að hleypa yngri mönnum að, leyfa þeim að spreyta sig við stjórnvölinn. Hreppstjóri varð ég 1948, þegar Friðbert heitinn Guðmundsson sem þvi starfi gegndi, dó, og hreppstjóra- starfinu hef ég gegnt I 27 ár, og sjálfsagt kominn á slðasta skrefið. NU skilst mér, að þeir ætli að fara að hækka launin við hreppstjórana, en það kemur Hklega ekki til með að koma mér til góða, þvi að ég fer senn að hætta i þessu. Óbilgjarnar kaupkröfur hef ég aldrei gert á ævinni og hefur það ætíð verið mér fjarri skapi, en hins vegar veröur manni að lærast að halda vel á þvi sem maður hefur undir höndum, en eyöa þvl ekki I tóbak og brennivin og aðrar slfkar óþurftir, sem öllum eru til skaða. — Mér er sagt, að þú hafir verið á tima einn stærsti framleiðandi harðfisks hér á landi? — Þaðleynistef til vill eitthvað sannleikskorn I þvl. Þegar mest var umleikis hjá mér i harðfisk- verkuninn/ var ég með tuttugu tonn af þurrkuðum fiski, og seldi megnið af þvi til mágs mins, Páls Hallbjörnssonar I Harðfisksölunni. En svo fór, að þeir hjá ísveri, sem var frystihUs hér á staðn- um, neituðu mér um beitu, nema ég legði aflanum upp hjá þeim. Þá fór ég sjálfur að frysta fisk og selja. Auk þess gerði ég Ut rækiu og lét vinna hana. — Hvernig var hafnaraðstaða hér I plássinu, þegar þu tókst við oddvitastörfum? — Þá var enginn hafnargarð- ur á Suðureyri, þar sem hægt var að leggjast upp að til þess að taka á móti vöru eða koma frá sér vöru. Þess I stað fóru allir flutningar til og frá skipunum fram með bátum. 1938 var byrj- að á hafnargarðinum, og var af honum töluverð vörn, þvf að allir bátar lágu I legufærum í þann tíð. Ég byggði mér reyndar sjálf- ur. bryggju, áður en til byggingar hafnargarðsins kom. Staurana keypti ég norður á Ströndum og skrUfaði þá alla niður með handafli. — Hvenær var lagður vegur yfir Botnsheiðina? — Hann var fullgerður 1939, en þá tókst Ásgeiri Asgeirssyni loks að Utvega 20 þUsund króna Ián til þess að fullgera veginn. Vörubllar voru reyndar komnir hingað fyrir þann tima, en minn fyrsta bil eignaðist ég 1947. Það var jeppi, og ég held, að ég hafi yfirleitt alltaf átt jeppa siðan, enda er oft eftir illfærum og lé- legum vegum að brjótast, ætli maður milli byggðarlaga. — ÞU ert f æddur hér og uppal- inn, eins og fyrr hefur komið fram. Hefur Suðureyri ekki tek- ið miklum breytingum frá þvi, er þU varst að alast upp? — — Hin eiginlega Suðureyri var, þar sem kirkjan stendur nUna og um aldamótin var þar tvlbýli, en á mölunum utan eyr- arinnar voru aðeins þrjU Htil IbUðarhUs, enda staðurinn ný- lega löggiltur verzlunarstaður. Eitt þessara hUsa stendur enn, Rómaborg, og hefur mig oft undrað, hve margir bjuggu þar i jafn litíu hUsi. En byggðin jókst svo jafnt og þétt. Hingaðkomu menn frá ön- undarfirði og Dýrafirði til Ut- róðra, því héðan er stutt á mið- in. Þessir menn bjuggu I ver- bUðarhUsum, sem reist voru fyrir aðkomumenn. Og vegna hinnar ágætu hafnaraðstöðu, sem hér er, myndaðist fljótt vls- ir að byggðakjarna. Við fyrstu götuna, sem hér var lögð, var unnið I sjálfboða- vinnu af f élögum I iþróttahUsinu Stemi, enda heitir gatan Stefn- isgata. Skólagata var lögð á sama hátt. Ég hélt nákvæma skrá yfir þá, sem við þessa gatnagerð unnu, og hversu mik- ið og lengi hver og einn vann, og á ég þessa skrá enn i fórum mlnum. Kirkjubyggingin er llka gott dæmi um það, hve miklu SUg- firðingar gátu áorkað i sam- félagslegum grundvelli. Kirkj- an var vlgð 1. ágUst 1938, en undirbUningur að byggingu hennar hdfst 1926 með því að kjörin var nefnd til að annast nauðsynlegan undirbUning. Fullgerð kostaði kirkjan 25.500 krónur og komum við henni upp skuldlausri. Kirkjusókn hefur jafnan verið mikil á Suðureyri og nýlega settum við met i kirkjusókn hér, en þá mættu til messu 212 manns. En I gær mættu eftir þvi sem messuskýrslan segir 45, og tók ég eftir þvi, að skólastjórann vantaði. — — ÞU hefur gegnt mörgum trUnaðarstörfum meðal sveit- unga þinna, er ekki svo? — — Það má svo sem segja, að ég hafi haft nóg af embættum á minni könnu, og kannski kom- inn tlmi til þess að minnka eitt-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.