Fréttablaðið - 07.12.2005, Blaðsíða 20

7. desember 2005 MIÐVIKUDAGUR20
fréttir og fróðleikur
Condoleezza Rice hóf för
sína til fjögurra Evrópu-
landa í Berlín í gær þar
sem hún átti viðræður við
Angelu Merkel kanzlara.
Rice hét því á fundinum að
Bandaríkjastjórn myndi
bæta úr þeim mistökum
sem henni yrði á í „stríð-
inu gegn hryðjuverkum“.
Merkel sagðist eftir fundinn
vænta þess að leikreglur
lýðræðisins væru virtar í
baráttunni gegn hryðju-
verkahættunni. Hún lýsti
sig ánægða með þau svör
sem Rice hefði gefið.
Erindi Rice í Berlín var ekki
sízt að undirbúa heimsókn nýja
kanzlarans í Hvíta húsið sem
stendur til að verði af fljótlega.
En hvað sem bandaríski utanrík-
isráðherrann hefði annars óskað
sér að ræða við Merkel og aðra
evrópska ráðamenn sem hún
hittir í vikunni eru það önnur og
óþægilegri mál sem hún þarf að
svara fyrir; hún fær ekki undan
því vikizt að reyna sitt ítrasta til
að lágmarka skaðann sem þegar
er skeður fyrir ímynd Banda-
ríkjastjórnar í Evrópu vegna
ásakana um að á vegum banda-
rísku leyniþjónustunnar CIA séu rekin leynifangelsi í Austur-Evr-
ópulöndum þar sem erlendum
mönnum, sem grunaðir eru um
að vera hryðjuverkamenn eða
tengjast hryðjuverkasamtökum,
sé haldið föngnum á laun og yfir-
heyrslur stundaðar yfir þeim.
Ásakanirnar snúa líka að því að
í nafni reglna um „sérstakt fram-
sal“ (extraordinary rendition eins
og bandarískir ráðamenn kjósa að
kalla það) séu slíkir fangar fluttir
með leynd landa og heimsálfa á
milli - jafnvel til landa þar sem
pyntingar á föngum viðgangast -
og flugvélarnar sem notaðar séu
í þessum tilgangi hafi ótal sinn-
um farið um lofthelgi og flugvelli
bandalagsríkja Bandaríkjanna í
Evrópu.
Í hlutverki eldingavara
Þessar ásakanir fengu byr undir
báða vængi þegar The Washing-
ton Post birti í byrjun nóvember
greinar þar sem þær eru hafð-
ar eftir núverandi og fyrrver-
andi leyniþjónustumönnum frá
Bandaríkjunum og fleiri löndum.
Þar til Rice lagði upp í Evrópu-
förina á mánudag hafði enginn
háttsettur talsmaður Bandaríkja-
stjórnar viljað tjá sig meira um
málið en að staðfesta hvorki né
neita hinum framkomnu ásökun-
um. Það má því segja að hún sé
nú lent í hlutverki „eldingavara“
sem spennan út af þessum ásök-
unum afhleðst í.
Í ávarpi sem hún flutti við
brottförina frá Andrews-herflug-
vellinum utan við Washington á
mánudag reyndi hún sitt bezta
til að kveða niður hina harkalegu
gagnrýni. „Bandaríkin nota ekki
lofthelgi né flugvelli neins lands
til flutninga á nokkrum fanga ef
við höfum ástæðu til að ætla að
hann verði pyntaður,“ sagði hún.
Hún sagði ennfremur að hið svo-
kallaða „sérstaka framsal“ væri
lögmætt tæki í baráttunni gegn
alþjóðlegri hryðjuverkastarf-
semi. Í viðræðum sínum í Berlín í
gær ítrekaði hún þá staðhæfingu
að bandarísk stjórnvöld virtu öll
gildandi lög og alþjóðasamninga
í þessari baráttu.
Um þá staðhæfingu eru ekki
allir Evrópubúar sannfærðir.
Jafnvel þótt efasemdir vaxi um
að evrópskir stjórnmálamenn
og leyniþjónustumenn hafi ekki
verið upplýstir um hið umdeilda
fangaflug CIA eru áhyggjur
vaxandi meðal ráðamanna Evr-
ópuríkjanna um að það kunni að
teljast brot á ákvæðum Mannrétt-
indasáttmála Evrópu og því hafið
rannsókn á málinu. Ásakanirn-
ar um meint leynifangelsi hafa
einnig hrint af stað rannsókn
bæði á vegum Evrópuráðsins og
Evrópusambandsins.
Frá Berlín hélt Rice til Rúm-
eníu í gær, en getgátur hafa verið
uppi um að þar hafi eitt hinna
meintu leynifangelsa verið að
finna. Rúmensk yfirvöld neita
því. Næsti viðkomustaður er
Kíev í Úkraínu og loks Brussel í
Belgíu.
Viðurkennir mistök
Rice ítrekaði í viðræðum sínum í
Berlín í gær þá yfirlýsingu sem
hún gaf í ávarpinu á mánudag
um að Bandaríkjamenn stunduðu
ekki pyntingar á föngum og liðu
þær ekki. En hún viðurkenndi
að mistök ættu sér stað. „Þegar
og ef mistök gerast leggjum við
hart að okkur að bæta úr þeim,“
sagði hún á blaðamannafundi
með Merkel.
Þessi orð hennar voru eink-
um túlkuð sem viðurkenning á
því að CIA hafi orðið á mistök
er útsendarar hennar rændu
Khaled al-Masri, þýzkum ríkis-
borgara af líbönskum uppruna,
í Makedóníu fyrir tveimur árum
og fluttu með leynd til Afganist-
ans þar sem reynt var að þvinga
út úr honum upplýsingar. Þegar
þeim varð ljóst að þeir hefðu
farið mannavillt var al-Masri
skilað heim til Þýzkalands svo
lítið bar á. Mannréttindasamtök
í Bandaríkjunum ætla fyrir hans
hönd í mál við CIA.
Á fundinum lét Merkel ekki
í ljósi neina gagnrýni á Banda-
ríkjastjórn og hvorki hún né
Rice létu nokkuð uppi sem varp-
að gæti ljósi á hvað hæft væri í
ásökununum um leynifangelsi
CIA í Evrópu eða hvort fang-
ar hefðu verið fluttir um þýzka
flugvelli. Rice gaf í skyn í ávarpi
sínu á mánudag að ef eitthvert
Evrópuríki skyldi hafa lagt til
aðstöðu undir leynifangelsi þá
hefði það gerzt með vitund og
vilja þarlendra stjórnvalda. Rice
tók fram að það væri „undir
stjórnvöldum í þessum löndum
komið að ákveða hversu mikið
af viðkvæmum upplýsingum þau
geta birt“. Með þessu var Rice
greinilega að varpa ábyrgð yfir
á evrópska ráðamenn að upplýsa
almenning um þær aðferðir sem
þeir taka þátt í að beita í hinni
alþjóðlegu baráttu gegn hryðju-
verkum.
FRÉTTASKÝRING
AUÐUNN ARNÓRSSON
audunn@frettabladid.is
SVONA ERUM VIÐ
Í réttarhöldunum yfir Saddam Hussein og nokkrum samherjum hans í
Írak hefur vakið athygli að meðal verjenda fyrrverandi einræðisherrans er
Bandaríkjamaðurinn Ramsey Clark, sem var dómsmála-
ráððherra Bandaríkjanna á sjöunda áratugnum.
Hver er Ramsey Clark?
William Ramsey Clark fæddist í Dallas í Texas 18. desember
1927. Hann gegndi herþjónustu í landgönguliðasveitum
Bandaríkjahers árin 1945 og 1946 en nam síðan lögfræði.
Hann hóf lögmannsstörf í Texas árið 1950 og hæsta-
réttarlögmannsréttindi hlaut hann árið 1956. Hann var
aðstoðardómsmálaráðherra Bandaríkjanna á árunum 1961
til 1967. Í mars 1967 skipaði Lyndon B. Johnson Bandaríkja-
forseti hann dómsmálaráðherra. Clark gegndi því embætti
uns kjörtímabili Johnsons í Hvíta húsinu lauk í janúar 1969.
Í dómsmálaráðherratíð Clarks fengu borgararéttindasam-
tök sem meðal annars. börðust gegn kynþáttaaðskilnaði
ýmsum af helstu baráttumálum sínum framgengt. Í
framhaldi af ríkisstjórnarsetu sinni starfaði Clark sem laga-
prófessor og var virkur í hreyfingu andstæðinga Víetnamstríðsins. 1974 var
hann frambjóðandi Demókrataflokksins til öldungadeildar Bandaríkjaþings
fyrir New York, en tapaði fyrir frambjóðanda repúblikana.
Hví er Clark umdeildur?
Á síðustu árum hefur Clark orðið umdeildur fyrir stjórnmálaskoð-
anir sem stinga mjög í stúf við meginstraum bandarískra stjórn-
mála. Hann var til að mynda mjög andsnúinn hernaðaríhlutun
Bandaríkjamanna bæði í Kúveit árið 1991 og í nú í Írak. Hann
hefur jafnframt verið lögfræðilegur ráðgjafi ýmissa manna sem
komist hafa upp á kant við yfirvöld í forysturíkjum Vesturlanda.
Þar á meðal eru Charles Taylor, fyrrverandi stríðsherra í Líberíu,
Elizaphan Ntakirutimana, foringi hútúa sem frömdu þjóðarmorð
á tútsum í Rúanda, Karl Linnas, sem stýrði fangabúðum nasista
í Eistlandi á stríðsárunum, Slobodan Milosevic, fyrrverandi
forseta Júgóslavíu sem ákærður er fyrir stríðsglæpi, og Radovan
Karadzic, fyrrverandi foringja Bosníu-Serba sem er eftirlýstur fyrir
stríðsglæpi.
Og nú er Clark í verjendaliði Saddams Husseins.
FBL GREINING: RAMSEY CLARK
Ráðherrann sem varð verjandi vafasamraMeðalfjöldi fanga 1995-2004
2003
69
84 80
93 95
2000 2001 2002 2004
2 3
5 5 5
Þegar talað er um
fjárnám er átt við
kröfu á hendur
skuldara um
greiðslu peninga
eða annarra eigna.
Sá sem skuldar
getur greitt upp
kröfuna til að
forðast frekari
innheimtuaðgerðir.
Guðrún Hólmsteins-
dóttir er forstöðu-
maður innheimtu-
sviðs hjá Tollstjóranum í Reykjavík.
Eru fjárnám algeng á Íslandi miðað
við í nágrannalöndum okkar? Ég hef
ekki nákvæman samanburð á því. Það
er kannski mikið gert af fjárnámum á
Íslandi en það hefur hins vegar dregið
úr því.
Hvernig fer fjárnám fram? Það byrjar
á því að við sendum aðfararbeiðni
til sýslumanns, sem boðar síðan
skuldara í fjárnámsgerð. Lögfræðingur
frá kröfuhafa mætir og málið er tekið
fyrir. Málinu lýkur oftast með fjárnámi
sem oftast er fjárnám í eign eða þá að
fjárnámið er árangurslaust.
Hvað er gert ef fjárnám er árang-
urslaust? Árangurslaust fjárnám veitir
kröfuhafa heimild til þess að biðja um
gjaldþrot hjá skuldara. Það er næsta
skref, en slík aðgerð er kostnaðarsöm
þannig að það er metið hvort fara
skuli þá leið.
SPURT & SVARAÐ
FJÁRNÁM
Hefur fækkað
GUÐRÚN HÓLM-
STEINSDÓTTIR
Forstöðumaður
innheimtusviðs.
Rice viðurkennir mistök
RICE OG MERKEL Á svip gestsins og gestgjafans á blaðamannafundi að loknum viðræðum þeirra í Berlín í gær mátti sjá að engin gaman-
mál voru þar á dagskrá. FRÉTTABLAÐIÐ/AP
„Björgólfur er í
mínum augum
faðir minn“
Ofsóttur af
nýnasistum
og flytur
til Íslands
Björgólfur eldri ættleiddi son bandarísks nýnasista
DV2x15-lesið 6.12.2005 19:35 Page 1