Fréttablaðið - 07.12.2005, Blaðsíða 42

MIÐVIKUDAGUR 7. DESEMBER 2005 MARKAÐURINN8
F R É T T A S K Ý R I N G
Norski olíusjóðurinn hefur vaxið gríðar-
lega frá því að Norðmenn hófu að leggja
olíupeninga í hann árið 1996. Knut Nor-
heim Kjær, yfirmaður hans, segir að sá
mikli vöxtur sem einkenni þetta ár megi
annars vegar þakka góðri ávöxtun á fjár-
málamörkuðum og hins vegar miklum
olíuverðshækkunum.
Heildarverðmæti norska olíusjóðsins
eru komnar í tæpa þrettán þúsund millj-
arða íslenskra króna sem jafngildir því að
hvert mannsbarn í Noregi eigi um 2,8
milljónir króna í sjóðnum. Til samanburð-
ar var hrein eign íslensku lífeyrissjóðanna
um 1.123 milljarðar króna í lok september
sem þýðir að hver Íslendingur átti að með-
altali um 3,8 milljónir króna.
Olíusjóðurinn stóð í rúmum tíu þúsund
milljörðum króna í upphafi árs og hefur
hækkað um 2.650 milljarða frá áramótum.
Af þessari upphæð eru 1.660 milljarðar
komnir til vegna olíutekna til ríksins en
920 milljarðar vegna ávöxtunar á eignum
sjóðsins. Í síðustu viku var greint frá því
að sjóðurinn hefði hækkað um 970 millj-
arða króna á þriðja ársfjórðungi vegna hás
olíuverðs og góðrar ávöxtunar á hluta-
bréfamörkuðum. Japönsk hlutabréf, sem
eru í eigu sjóðsins, hækkuðu til dæmis yfir
fimmtung á fjórðungnum.
Ávöxtun sjóðsins á þriðja árshluta nam
um 3,2 prósentum en innkoma olíupeninga
gerði það að verkum að sjóðurinn stækk-
aði um átta prósent á tímabilinu.
FORÐABÚR NORÐMANNA
Í stofnskrá sjóðsins frá árinu 1991 stendur
að tekjur norska ríkisins af olíufram-
leiðslu skuli ávaxtaðar til langframa með
áherslu á sem mesta ávöxtun með sem
minnstri áhættu. Stjórnmálamenn vildu
ekki að olíupeningurinn rynni inn í hag-
kerfið og ylli þar með ójafnvægi. Einnig
litu menn á olíuna sem takmarkaða auð-
lind sem myndi ganga til
þurrðar innan ákveðins ára-
fjölda en Noregur er þriðja
mesta olíuframleiðsluríki
heims á eftir Sádi-Arabíu og
Rússlandi.
Sjóðurinn er varaforði
Norðmanna til að fjármagna
lífeyriskerfi og heilbrigðis-
kerfi framtíðarinnar. Lítil
sjóðasöfnun á sér stað í
norska lífeyriskerfinu þar
sem það er gegnumstreym-
iskerfi og því er ljóst að
sjóðurinn mun koma að góð-
um notum seinna meir. Að-
eins verður gengið á höfuð-
stólinn ef norska Stórþingið
ákveður svo.
Þar með er ekki sagt að
fullkomin samstaða ríki um
þetta fyrirkomulag. Sumir
stjórnmálamenn á hægri
vængnum og ýmsir fræði-
menn hafa oft gagnrýnt
þessa auðsöfnun og telja
óhætt að hluti olíugróðans
renni inn í efnahagslífið, enda
hafi olíuverð hækkað umfram það sem
reiknað var með og því hafi forsendur
fyrir þessari miklu auðsöfnun breyst.
Tekjur sjóðsins eru tvenns konar: Ann-
ars vegar olíutekjur sem renna til norska
ríkisins í formi skatta á olíuframleiðslu og
mengunarskatts á olíufyrirtæki, einka-
leyfa og tekna, arðgreiðslna og söluhagn-
aðar frá beinni þátttöku ríkisins í olíu-
framleiðslu o.s.frv. Norska ríkið er mjög
umsvifamikið í olíu- og orkuframleiðslu
og á meðal annars stóra hluti í Statoil og
Norsk Hydro.
Frá framlaginu dregst kostnaður sem
fellur á ríkið vegna reksturs norska Olíu-
tryggingasjóðsins og fjárfestinga norska
ríkisins í olíustarfsemi.
Í annan stað stækkar sjóðurinn vegna
fjárfestingastarfsemi. Ávöxtunin byggist
annars vegar á kaupum í erlendum verð-
bréfum (sjóðurinn fjárfestir ekki í norsk-
um hluta- eða skuldabréfum) og hins veg-
ar á fastri innkomu til dæmis af banka-
innistæðum og skuldabréfum með föstum
tekjum.
ÞRJÚ ÞÚSUND FYRIRTÆKI
Norski olíusjóðurinn heyrir undir fjár-
málaráðuneytið sem leggur línurnar um
hver markmið sjóðsins eigi að vera og
hvernig fjárfestingum skuli háttað.
Norska seðlabankanum hefur verið
falið að annast daglega stjórnun hans en
innan hans er sérstakt fjárfestingateymi
sem annast verkefnið. Skrifstofur olíu-
sjóðsins eru í Osló, Lundúnum og New
York og um 130 manns starfa á vegum
hans.
Einnig hefur sjóðurinn gert samninga
við fjölda utanaðkomandi sjóðstjóra með
það að markmiði að ná til fleiri sérfræð-
inga og fjölbreyttari þekkingar.
Hlutabréfasafn Norska olíusjóðsins
samanstendur af þrjú þúsund fyrirtækjum
frá 27 löndum. Um helmingur safnsins er
evrópsk hlutabréf, þriðjungur bandarísk
hlutabréf en um sjö prósent
frá Japan. Langflestir eign-
arhlutir eru í bandarískum
og japönskum fyrirtækjum
en af Evrópuríkjunum er
sjóðurinn með flestar stöð-
ur í breskum félögum.
Olíusjóðurinn á hlutabréf í
velflestum stórfyrirtækj-
um heims bæði vestan sem
austan Atlantsála og er
áberandi meðal annars í
bönkum, olíufélögum og
hátæknifyrirtækjum. Um
síðustu áramót voru verð-
mætustu hlutabréfin í
franska olíufélaginu Total,
Vodafone, BP og banda-
ríska bankanum Citigroup.
Eitt íslenskt félag var í
hlutabréfasafninu um síð-
ustu áramót en það var
Burðarás. Markaðsvirði
hlutarins var þó ekki nema
tuttugu þúsund krónur.
Ekki er hægt að segja að
markmið sjóðsins sé að
hafa áhrif á sínar fjárfest-
ingar í gegnum stjórnir þeirra félaga sem
hann fjárfestir í. Eignarhlutirnir eru oftast
undir einu prósenti og liggja oftast á bilinu
0,3 til 0,7 prósent. Þegar rennt er augum
yfir hlutabréfasafnið nær eignarhluturinn
sárasjaldan tveimur prósentum. Sjóðurinn
er því fyrst og fremst arðsemisfjárfestir.
UMDEILDAR FJÁRFESTINGAR
Stundum hafa fjárfestingar sjóðsins valdið
miklu fjarðrafoki í Noregi bæði af siðferð-
islegum og pólitískum ástæðum. Rík
áhersla er lögð á að sjóðurinn vinni ábyrgt
starf sem þjóni hagsmunum Norðmanna
og leiði gott af sér á þeim stöðum þar sem
fjárfestingin á sér stað – bæði á samfélög
og umhverfi. Í þessu sambandi er vert að
minnast á að starfsmenn sjóðsins vinna
eftir sérstökum siðareglum.
Fyrir tveimur vikum var greint frá því
að sjóðurinn ætti hlutabréf í bandaríska
fyrirtækinu Pioneer Natural Resources
sem metin eru á einn milljarð króna. Vakti
þetta athygli fyrir þær sakir að fyrirtækið
stundar olíuleit fyrir utan strendur Vestur-
Sahara sem er hertekið af Marokkó.
Marokkóska hernámsliðið er sakað um að
beita heimamenn miklu harðræði og hafa
þúsundir manna flúið land. Í júlí krafðist
Per-Kristian Foss, þáverandi fjármálaráð-
herra, þess að sjóðurinn losaði sig við
hlutabréf í olíufélaginu Kerr-McGee sem
var og gert og fyrirskipaði að ekki skyldi
fjárfest í olíufélögum sem ættu í samstarfi
við það. Kerr-McGee leitar nú að olíu í
Vestur-Sahara í samstarfi við Pioneer
Natural Resources
Einnig vakti það mikið umtal að Olíu-
sjóðurinn hefði fjárfest í helmingshlut í
vopnaframleiðandanum Nammo. Mann-
réttindasamtök brugðust ókvæða við og
sökuðu forsvarsmenn Olíusjóðsins og ráð-
herra um tvískinnungshátt.
TVÖFALDAST FYRIR 2010
Reiknað er með að olíusjóðurinn vaxi jafnt
og þétt á næstu árum. Árið 2001 var ávöxt-
un sjóðsins afar slæm vegna óhagstæðra
skilyrða á hlutabréfamörkuðum en fyrir
utan það hefur sjóðurinn ávaxtast ágæt-
lega. Því er spáð að hann vaxi um 25 pró-
sent á næsta ári og verði kominn í tæpa
17.000 milljarða króna í lok árs og stækki
að jafnaði um 3.000 milljarða króna til árs-
ins 2010. Þá er áætlað að höfuðstóllinn
verði kominn í 28.000 milljarða króna. Það
er ljóst að þetta ár ætlar að verða afar gott,
enda gerast aðstæður ekki betri: Hátt olíu-
verð og miklar hækkanir á alþjóðlegum
hlutabréfamörkuðum.
Safnað til mögru áranna
Norski olíusjóðurinn bólgnar hratt út. Hann var settur á fót til að halda olíupeningum fyrir utan
norska hagkerfið. Sjóðurinn hefur fjárfest í þrjú þúsund félögum um allan heim með það að mark-
miði að ávaxta peningana vel og með ábyrgum hætti. Það tekst hins vegar ekki alltaf eins og Eggert
Þór Aðalsteinsson komst að raun um.
ÞRIÐJA MESTA OLÍURÍKIÐ Olíutekjum Norðmanna er haldið utan við hagkerfið og þær settar í sjóð sem vex
óðfluga. Honum er ætlað að fjármagna lífeyris- og heilbrigðiskerfi framtíðarinnar.
Stækkar hratt
Heildareignir norska olíusjóðs-
ins í byrjun hvers árs og spár
um stækkun hans
Ár Heildareignir **
1996 480
1997 1.130
1998 1.720
1999 2.220
2000 3.860
2001 6.140
2002 6.090
2003 8.450
2004 10.160
2005 12.810*
2006 13.350
2007 16.700
2008 20.410
2009 24.220
2010 27.950
* Staðan 30. september
** í milljörðum íslenskra króna
▲
08_09_Markadur lesið 6.12.2005 14:03 Page 2