Tíminn - 08.01.1978, Blaðsíða 12

Tíminn - 08.01.1978, Blaðsíða 12
12 Sunnudagur 8. janúar 1978 Það er engin nýlunda I sögu ír- lands aö konur skipi sér i fylk- ingarbrjóst þegar hart er barizt. Mönnum eru i fersku minni kon- urnar tvær á Noröur-írlandi sem Norðmenn veittu sérstök verð- laun fyrir baráttu þeirra fyrir friöi i þeim langhrjáoa lands- hluta. Um skeiö var unga stúlkan BernadetteDevlin á állra vörum, er hún bauö brezka heimsveldinu birginn. Minna höfum við heyrt, sem vonlegt er, um þær konur sem um og fyrir siðustu aldamót mörkuöu spor I sögu Irlands. Þó stafar ljóma af minningu þeirra margra, en hér skal dregið sam- an nokkur frásögn af einni þeirra, yf irstéttarstúlku sem gerðist hinn skeleggasti málsvari hinna und- irokuðu og var náinn vihur eins kunnasta skálds trlands á þessari Öld. Maud Gonne fæddist 1866 og andaðist 1953. Faðir hennar Thomas Gonne var liðsforingi i brezka hernum, rakti að vísu ætt- ir slnar til trlands en margir ætt- liðir höfðu þó verið búsettir og starfað i Englandi. Kona hans var berklaveik og andaðist þegar Maud var fjögurra ára og systir hennar, Kathleen, tveggja. Faöir þeirra kvæntist ekki aftur en hafði ýmist irskar eða franskar barnfóstur til að annast uppeldi dætra sinna. Arið 1882 var Thöm- as Gonne skipaður aðstoðarmað ur æðsta ráoamanns hersins i Dublin og upp frá þvi áttu dætur hans heimili sitt þar eða i Suður- Frakklandi, þar sem hann dvald- ist i leyfum sinum. Embætti Gonne kraföist þess.aö hann hefði mikla rísnu i Dublin og vinir hans ráðlögðu honum að fá sér ráöskonu, en Maud sem þá var 16 ára, kvað þess enga þörf, húngætisem beztstýrtheimilinu. Hvernigerþá lýsinginá þessari kornungu stUÍku sem gegnir hús- móðurskyldum eftir öllum siða- reglum sins umhverfis heimsækir eiginkonu yfirmanna i hernum, var kynnt við hirð varakonungs- ins i svo sérkennilegum kjól, að hans var lengi minnzt hafði opið hús til gestamóttöku vissa daga mánaðarins og spjallaði þá heldur við hershöfðingjana en kvenfólkið? HUn var mjög hávaxin, næstum þrjár álnir, meö kastaniubrúnt hár, mikið og þykkt sérkennileg augu sem sló á gullnum bjarma og svo f rið, að allra augu drógust aö henni hvar sem hún fór. Vin- kona hennar lýsti hve gaman hafi verið aö ganga á eftir henni um göturnar i Dublin á sja hver áhrif hún hafði á vegfarendur. Jafnvel kaupsýslumenn niöursokknir i viðskipti þögnuðu og störðu gapandi á þessa ójarðnesku feg- urð, sem sveif framhjá. Henni var einnig gefin óvenju fögur rodd, haföi öruggan smekk og klæddist samkvæmt franskri tizku. Fleiri en einn haf a ritað um hana að þeim hafi þótt hUn frem- urgoðumborin vera enkona þó að Yeats, sem unni henni hugástum hafi lýst þvi bezt. Sjálf sagði hún i elli sinni: Það voru svo margar fallegar konur til i æsku minni. Ég skal nefna þér eina, sem var verulega fögur. Það var Maud Guinnes sem var kynnt við hirö- ina sama ár og ég. Já, hún var á- reiðanlega fallegri en ég. En engar sögur fara lengur af Maud Guinnes, minning Maud Gonne lifirhins vegar bæði i ljóð- um Yeats og sögu frelsisbaráttu tra. Þó var lif hennar á yfirborðinu dæmigert lif yfirstéttarstúlku. HUn fór á veiðar og stundaði reið- mennsku af kappi, auk sam- kvæmislifsins. En undir þvi slétta yfirboröi hrærðust aörir straum ar.Hinfranska fóstra hennarvar róttækur lýöræöissinni og kveikti i huga telpunnar ýmsar hug- myndir og skilning á almennum mannréttindum, sem ekki var al- gengur meðal brezkrar yfirstétt- ar. Maud heyrði landeigendur tala með fyrirlitningu um leigu- liða sina og fagna er þeir voru geröir brottrækir af landskikum sinum eða beittir öðru harðrétti. Henni duldist ekki hvers réttlætiö krafðistog var það mikið fagnað- arefni.aö heyra föður sinn segja, er þau horfðu á kröfugöngu leigu- liða: Fdlkið á heimtingu á að eiga landið. Hann ætlaði að segja sig úr hernum og bjóða sig fram til þings fyrir flokk heimastjórnar- manna, en entist ekki aldur til þess, þvi hann dó i einum af hin- um mörgu taugaveikifaröldrum sem gusu upp I Dublin á nlunda tugi siðustu aldar. Maud Gonne harmaöi föður sinn alla ævi, þau voru tengd nánari böndum skiln- ings og ástarikis en titt er um feðgin. Sumir sögðu að hún heföi alla ævi leitað hans lika meöal þeirra karlmanna sem á leio hennar urðu. Við fráfall fööurins urðu þær systur að hverfa til London á ný og áttu að búa þar I skjóli fööur- bróður sins. Hann var harla ólik- ur föður þeirra, þröngsýnn maður og harölyndur, vlnkaupmaður að atvinnu. Þaöan I frá hataði Maud Gonne England. trland og Frakk- land urðu hennar sönnu heim- kynni. t Englandi rlkti geigvæn- legt atvinnuleysi um þessar mundir og mikil ólga var I mönn- um. Maud stalst til þess aö fara á fund atvinnuleysingja á Trafalg- artorgi og hlýddi hugfangin á ræðumenn sem fullvissuðu verkaiyðinn um aö hann væri nógu sterkur, ef hann stæði sam- einaður. En þegar lögregluliðið birtist, tvlstraöist mUgurinn og Maud varð undrandi og fannst ,þetta fyrirlitleg smámenni sem ekki sýndu neina andspyrnu. Frænda hennar þótti stúlkan haga sér ósæmilega og til að temja hana sagði hann aö bær systur væru eignalausar og upp á náö hans komnar. Maud vildi ekki beygja sig og sótti um starf hjá farandleikflokki og var strax ráöin sem aðalleikkona, þótt hún hefði aðeins hlotið smátilsögn I framsögn. Mun hin dvenjulega fegurð hennar hafa ráöið miklu þar um. En áöur en til frumsýningar"kom fékk hUn lungnablæðingu. Þá tók Mary móöursystir hennar i taum- ana, hjúkraði henni og fullvissaði hana um að þvi færi f jarri, aö þær systur væru eignalausar. Þeim mundi tæmast mikill arfur þegar þær yrðu myndugar og þyrftu engu að kvíða um afkomu sina. Svo fór hún með þær til Suöur- Frakklands samkvæmt læknis- ráði. Þar kynntistMaud Gonne þeim Dunluce kastali I Antrim er einn á trlandi • af mörgum fornum virkjun manni, sem án efa hefur verið sá eini, sem hUn nokkurn tlma unni af öllu hjarta. Hann hét Lucien Millevoye, stjórnmálamaður og blaðamaður.berklaveikureins og hún sjálf hrjáður af þunglyndi vegna misheppnaðs hjdnabands. Hann var á fertugsaldri, glæsi- legur maður og gafaöur og brenn- andi ættjarðarvinur. Baráttumál hans var aö Frakkland eignaðist aftur Elsass og Lothringen, sem Þýzkaland haföi þá tekið af Frökkum. Sá maður, sem hann trúði að myndi leiða það mál til sigurs, var hershöföingi að nafni Boulanger. Sá reyndist ekki mik- ið þrekmenni og endaði meö þvi að fremja sjalfsmorð. En Millevoye var sannfærður um að Maud gæti gegnt sama hlutverki I frelsisbaráttu Ira og Mærin frá Orleans gegndi á sin- um tima I Frakklandi. Hann að vera að staðaldri ein á ferli i vagni slnum með stóran húnd að fylginaut. Og svo fór, að einn af forvigismönnum frelsisbarátt- unnar fékk hana til þess að fara og tala á opinberum fundi f Done- gal til að mótmæla þvi, að fjöldi smábænda var hrakinn frá bUum sinum.ErhUnhafðiséðhvaða að- förum var beitt við fólkiö, hætti hUn að trUa þvi, aö óvopnuö and- staða nægði til að brjóta á bak aftur yfirráö Breta og annarra rikra landseta. HUn sá mæöur liggja með börn sin i fanginu i skjóli við vegarkanta, gamalt fólk hrakið Ut á gaddinn eða smalað saman á fátækrahælin. Um þessa reynslu slna skrifaði hún: ÞUs- undir irskra karla, kvenna og barna voru svipt heimilum sinum og ég veit ekki hve mörg þeirra dóu þennan vetur. Ég hef alltaf hatað strið og er að eðli og skoðun sem kveikti bálið, þótt hUn væri ekki stjórnmálaleiötogi i eigin- legum skilningi. Fólkið i Donegal var farið aö lita á hana sem eins konar álf- konu eða verndarengil sinn, sem jafnvel brezku hermennirnir þyrðu ekki að andmæla. HUn ferðaðist sifellt á milli trlands, Englands og Frakklands og talaði máli skjólstæðinga sinna hvar sem hUn gat. Millevoye ætlaöist til þess að hun settist aö i Frakk- landi og þótt þau gætu ekki gifzt — hann fékk ekki skilnað vegna þess að hann var kaþolskur, — þá var öllum, sem til þekktu ljóst, hvernig samband þeirra var. Þau stofnuðu sameiginlega tvöblöð til að ber jast f yrir hugðaref num sin- um og studdu hvort annað meö þvl að skrifa greinar I bæði blöð- in. En hUn lét ekki fjötra sig. Hann eltihana til trlands, veiktist iBbF ^^H B^^^ðj BF ^d wgcP M ^H pPTIB stakk upp á að þau mynduðu bandalag og styddu hvort annað i baráttu sinni, hann fyrir endur- heimt hinna fyrri frönsku lands- svæða, hún fyrir frelsi Irlands. Maud ákvað að hverfa aftur til trlands og hasla sér völl I stjórn- málabaráttunni. Þar fékk hUn kaldar viðtökur, fyrst og fremst vegna þess að hun var kona, en hUn var líka grunuð um aö vera njdsnari Breta. Þó að gamlir vin- ir föður hennar tækju henni opn- um örmum, þá vildi ekkert þeirra samtaka, sem stóðu i frelsisbar- áttunni, leyfa konu inngöngu. A sinum tima hafði Anna, systir sjálfstæðishetjunnar Parnell, stofnað kvennasamtök tilaö berj- ast fyrir þvi að bróðir hennar og félagar hans yrðu látnir lausir Ur brezkum fangabUöum. Konurnar söfnuðu fé til að sjá fjölskyldum fanganna fyrir viðurværi, kost- uðu lögfræðinga tilað verja þá og byggðu kofa handa þeim, sem gerðir voru brottrækir af löndum friðarsinni, en það eru Englend- ingarnir, sem hafa neyttokkur út i strið, og I öllum styrjöldum er fyrsta og siðasta boðorðið að drepa óvininn. irar áttu sér engan vopnaðan her, en hUn gerði allt sem hUn gat til að hjálpa hinu hrjáða fólki til að koma upp skýlum yfir sig og eyddi óspart af eigin fé til þess. HUn beitti persónutöfrum sinum til að fd lögregluna til að sleppa þeim, sem skipað hafði verið að handtaka. Jafnvel I Englandi blöskraði mörgum aðfarirnar sem þetta fátæka fólk var beitt, en bæði þar og, i Irlandi taldi meiri hluti manna eðlilegt og heillavænlegast að berjast fyrir bættum kjörum með þvl að knýja á um lagasetningu. En Maud varð æ sannfærðari um, að þingið myndi aldrei sinna málinu að gagni. Bretar myndu alltaf standa meö landeigendum og bændur næðu aldrei rétti sinum, nema trland yrði frjálst íyðveldi. i Donegal, svo hún varð að hætta áróðursherferð sinnitilaö hjukra honum. Samt lét hUn ekki undan og hann fór einn aftur heim til Parisar. En nU var hún aftur farin að fá lungnablæðingar og þegar henni barst fregn um, að bUið væri að gefa Ut handtökuskipun gegn henni, þá lét hún að ráöi vina sinna og fór til Suður-Frakklands á ný. Millevoye dvaldist þar þá einnig. Vafalaust hafa þau taliö samband sitt jaf'n heilagt og hjónaband en starf hennar hefði verið dauðadæmt, ef það hefði spurzt I trlandi að hUn byggi i óvIgðrisambuð.En I smáþorpinu iFrakklandiþekktienginnþau og þau gátu notið lifsinsá meðan hUn endurheimti heilsu sina. Sumarið 1891 var hUn aftur komin til frlands og þar hitti hUn Yeats. HUn þorði ekki einu sinni að tnia honum fyrir ástarleynd- armáli sinu, þvi hann þdtti laus- máll. En vinátta þeirra var söm / trsku bdndabeirnir láta ekki miklO yfir sér en standa þokkafullir I mildu landslagi og láta Irar sér annt um heimili sfn þótt ekki séu þau rfkmannleg sinum. En laun þessara kvenna- samtaka urðu þau, að strax og Parnell losnaöi Ur fangelsinu skipaöi hann, að þau skyldu lögð niður. Þó að Maud Gonne mætti svo litlum skilningi, þá tók ein aldin frelsishetja John O'Leary og vinahópur hans, henni opnum örmum. Hann sendi hana með kynningarbréf til Yeats. Maud var að visu ekkert sérlega bók- menntalega sinnuð, en hrærðist þó svo að hUn gréf yfir sumum Íjóöum þessa unga snillings. 011 fjölskylda hans hreifst af henni er hun heimsótti hana I London á leið til Parisar, og hrifning skáldsins varð mikil og sönn. Hann bað hennar hvað eftir ann- að, en hun sýndi honum aldrei annað en innilega vináttu, enda var hjarta hennar þegar bundið Millevoye. Maud varð brátt alþekkt i Dubl- in. HUn fékk sér ibuð og bauö gömium venjum birginn með þvi Tuttugu og sjö trar sátu fang- elsaöir eftir misheppnaða upp- reisn i fangelsinu I Portland. Hroðalegar sögur bárust um að- bUnað þeirra, en fátækt og f jar- lægö hindraöi f jölskyldur þeirra i að heimsækja þá og erfitt var, að vekja opinberlega athygli á vanda þeirra. Maud snéri sér til innanrlkisráðherrans og bað um leyfi til að heimsækja átta fanga fyrir hönd fjölskyldna þeirra og henni tókst að blekkja hann svo, að hUn fékk leyfið. Þaö sem hUn sá grópaðist svo I vitund hennar að hún gleymdi aldrei framar þeim skelfingum, sem fangar áttu nær alls staðar við að bUa. En hUn taldi kjark I fangana og það var eins og henni væri gefin spádómsgáfa, þvi hUn sagði þeim hverjum og einum, að þeir yrðu látnir lausir innan tiltekins tima og spádómar hennar burgðust ekki. Hún blés llka kjarki I þá, sem börðust fyrir frelsi þeirra og reyndistþar sem oftarsá kyndill, og áður. Hann reyndi að telja hana á að kynna sér dulspeki, sem hann sökkti sér niður i um sinn. En Maud var of raunsæ til að ganga langt á þeirri braut. BlaðaUtgáfa hennar og greinar i Frakklandi vöktu það mikla at- hygli, að brezki for'sætisráöherr- ann taldi ástæðu til aö reyna að stöðva þær. Jafnframt starfaði hUn að málum fanganna og land- leysingjanna af fullum krafti. HUn var á ferð og fhigi og kom ótrUlega viöa við sögu. En i öllum endurminningum sínum ritar hUn ekki um árin 1893 til 1895. Þá ól hUn Millevoye tvö börn, son sem dó I frumbernsku og dóttur, sem hún kallaði ýmist frænku sina eða fósturdóttur og nefndi tsold. Ast riki var með þeim mæðgum, en tsoldbar þó beizkjui huga að þvi, að móðir hennar gekkst ekki op- inberlega við henni. Fáir létu blekkjast, enda lfktist ddttírin mjög móður sinni er hUn eltist. Auðvitað fór ekki hjá þvi, að eftir

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.