Tíminn - 01.10.1978, Blaðsíða 29

Tíminn - 01.10.1978, Blaðsíða 29
Sunnudagur 1. október 1978 29 Nikulás Sigfússon yfirlœknir. Hvernig getur þú vitaö hvort þú ert kominn með alvarlegan sjúk- dóm eða visi að honum? Hjarta- og æðasjúkdómar eru nú algengasta dánarorsök i heiminum. Þessi sjúkdómaflokk- ur er langmannskæðastur allra sjúkdóma hér og meöal margra þjó6a,sérstaklega þeirra sem búa vio efnahagslega velmegun. Hjarta- og æðasjúkdómar valda um 45% allra dauðsfalla hér á landi.sem er svipuð tala og i öðrum velmegunarþjóðfélögum. Næst algengustu dánarorsakirn- ar eru krabbamein og slys. Innan við 20% dauðsfalla eru af völdum krabbameins og um 10% vegna slysa. Fjölmargar hóprannsóknir undanfarna tvo áratugi hafa sýnt að fylgni er milli vissra svo- nefndra áhættuþátta og hjarta- og æðasjúkdóma, þ.e. ef áhættu- þátturinn er til staoar eykur þaö Hkindi til þess að hjarta- og æða- sjúkdómur sé til staðar eða muni þróast. Ahættuþáttur er sérhvert þaö sameiginlegt einkenni hóps sem hefur hærri tiðni ákveðins sjúk- dóms en hópur sem ekki hefur einkennið. Eins og þekkingu er nú háttað er talið að þrlr áhættuþættir séu mikilvægastir, þ.e. háþrýstingur (hækkaður blóöþrýstingur)» hækkuð blóðfita (kolesterol) og sigarettureykingar. Ýmsir aörir áhættuþættir viröast hafa minni þýðingu t.d. hreyfingarleysi, streita, offita o.fl. Þegar rætt er um háþrýsting er oft miðað við þau mörk sem Al- þjóðaheilbrigðismálastofnunin mælir með,en þau eru eftirfar- andi: Háþrýstingur er blóð- þrýstingur sem mælist 160/95 eða hærri. Háþrýstingur er alvarlegur sjúkdómur sem verulega minnk- ar ævilikur. Algengustu fylgi- kvillar háþrýstings eru heila- blæðing, kransæðasjúkdómar og nýrnabilun. Erlendar rannsóknir hafa víöast hvar sýnt aö 10-20% full- orðinna eru með of háan blóð- þrýsting. Þær hafa einnig sýnt aö um helmingur þessa fólks veit ekki um sjúkdóminn, aðeins helmingur þeirra sem vita um hann eru á meðferð og aðeins helmingur þeirra sem eru á með- ferð fá fullnægjandi meðferö. Þannig er aðeins áttundi hver há- þrýstisjúklingur á viðunandi meðferö. Háþrýstingi fylgja venjulega engin ein- kenni í upphafi þessa máls spurðum við hvernig menn gætu vitað hvort þeir væru meö einhvern hinna mannskæöustu sjúkdóma i „velferðar"þjóðfélögum nútim- ans. En alltof oft heyrum við um að fólk á „besta" aldri kemst ekki aö þvi að það er sjúkt fyrr en Tlinamynd Tryggvi sjúkdómurinn er kominn á alvar- legt stig. Við beindum spurningu okkar til Nikulásar Sigfússonar yfir- læknis hjá Hjartavernd viövikj- andi hækkuðum blóðþrýstingi og þeim alvarlegu sjúkdómum sem honum fylgja: — Hvernig getur þig rennt i grun að þú sért með of háan blóð- þrýsting? — Þvl er til að svara að há- þrýstingi fylgja venjulega engin einkenni og fólk veit ekki aö það gengur með þennan sjúkdóm fyrr en hann er kominn á hærra stig og farinn að valda Uffæraskemmd- um einkum á hjarta, heilaæðum og nýrum. Þessar liffæra- skemmdir byggjast raunar allar á æðabreytingum, sem hækkaður blóðþrýstingur veldur, ef hann hefur staðið lengi án meðhöndlunar. En hjarta,nýru og heili eru viðkvæmar fyrir þessum breytingum og sjúkdómarnir,sem þær valda eru einkum kransæða- sjúkdómar, heilablæðingar og nýrnabilun. Eins og ég sagði áðan fylgja engin sérstök einkenni háum blóðþrýstingi en stöku sinnum kvartar fólk, sem hefur hann, þó um óljós einkenni svo sem drunga yfir höfði, höfuðverk þegar' það vaknar á morgnana, þreytu og slen. En þetta eru óljós einkenni, sem geta átt við marga aðra kvilla. 50 I- SLAND Hvernig geturðu vitað hvort þú ert með of háan blóðþrýsting? Nikulás Sigfússon, yfirlæknir svarar spurningum um helsta áhættuþátt hjarta- og æðasjúkdóma, sem valda um 45% allra dauðsfalla hér á landi. Háþrýstingur meðal íslenzkra kvenna 3 4; 61 ára. (5160/95, ein mæling ) % N-2.342 -----Með h. a.íls; 20.8% -----Áöur þekkt: 9.8 - 70 60 50 40 30 20 10 ....—*y^-—•'"""" Aldu *~35 ~Zö~ 45 50 55 60 Algengi háþrýstings meðal fslenskra kvenna á aldrinum 34-61 árs. Konur betur á vegi staddar hvað vitneskju og meðferð snertir. Sélitið á niöurstööur mælinga á blóðþrýstingi I Hóprannsókn Hjartaverndar kemur I ljós að háþrýsting höfðu samkvæmt skil- merkjum Alþjóðaheilbrigðis- málastofnunar 26,6% karla á aldrinum 34-61 árs. 12% karla um 34 ára aldur reyndist með of háan MEÐALTAL 29 LANDA 'blóöþrýsting en um 61 árs aldur var sú tala komin upp i 47%, þ.e. nærri annar hver : karlmaður á þeim aldri. Aðeins um fjórðungur þátttakenda vissu aö þeir höfðu háþrýsting, er þeir komu til rann- sóknar. Samsvarandi kvennarannsókn Hjartaverndar leiddi I ljós að 20% kvenna á aldrinum 34-61 árs reyndust hafa háþrýsting. Hækkaður blóöþrýstingur er sjaldgæfari meðal yngstu kvenn- anna en yngstu karlanna en fer upp I 44% viö 61 árs aldur og viö hærri aldur verður hækkaður blóöþrýstingur algengari hjá kon- um en körlum. Nálægt helmingur kvennanna vissi ekki að þær höfðu háþrýsting. Um helmingur þeirra sem vita að þeir eru meö háþrýsting eru ekki undir læknishendi vegna sjúkdómsins. Hvað meðferð snertir eru konurnar einnig betur á vegi staddar en karlar. Þriðjungur karla,sem vita að þeir eru með háþrýsting eru I læknis- meöferð en helmingur kvenna samkvæmt niöurstöðum Hóp- rannsóknar Hjartaverndar. Sinnuleysi um sjúkdóm- inn á sér eðlilegar or- sakir — Hverjar teljið þið orsakir þessa sinnuleysis um sjúkdóm- inn? — Sennilega er meginástæðan sií, að við erum hér að meöhöndla sjúkdóm sem oftast hefur engin einkenni. Við honum eru gefin lyf, ' sem þarf að taka daglega oftast alla ævi og stundum fylgja þeim aukaverkanir sem valda þvi að sjiíklingnum finnst honum liða verr eftir að hann fer að taka lyfin en áður. Það er þvl eðlilegt að fólki hætti til að trassa að taka þessi lyf. Auk þess kostar hækkaður blóðþrýstingur reglu- bundnar heimsóknir til læknis og eftirlit alla ævi.Það er talsvert I að ráðast enda er oft erfitt að fá fólk til að fara alveg eftir ráöum um lifnaðarhætti og lyfjameöferö varðandi háþrýsting. Þetta er ekkert sérislenskt fyrirbrigði og viða um heim hefur þaö sýnt sig.að um helmingur há- þrýstingssjúklinga eru dottnir Ut úr meðferð eftir eitt ár. Þetta . vandamál er einnig fyrir hendi varðandi aörá sjúkdóma en þó er þaö svolitið sérstætt varðandi há- þrýstinginn. Menn hafa reynt að leysa þetta vandamál sums staðar erlendis með þvl að koma á fót sérstökum göngudeildum fyrir háþrýstings- fólk, þar sem eftirlit með þvi fer fram. Ef fólk kemur ekki á til- skyldum tlma reynir starfsfólk göngudeildarinnar að ná til þess og fer jafnvel heim til þess. Þetta hefur m.a. verið gert i Gautaborg og árangur var svo góður að yfir 90% háþrýstingssjúklinga voru áfram á meðferö eftir eitt ár. Það kostar verulegt átak að ná þessu marki. Hér er meðferö og eftirlit háþrýstingssjúklinga yfir- leitt i höndum heimilislækna og sérfræðinga. Nýlega tók þó til starfa svonefnd háþrýstingsdeild sem er göngíideild á vegum Landsspitalans. Ég geri þó ráö fyrir áð sú deild sé enn of Htil til JFramhald á bls. 35 70 60 .Háþrýstingur meðal islenzkra karla 34-61 ara ( S 160/.95, ein mæling ) N: 2.203 Með h alls: 26.6 % Áður þekkt: 6.6 " 50 40 30 20 10 Aldur HF 35 40 45 50 55 60 Mannslát vegna hjarta- og æðasjúkdóma og tveggja annarra dánaror- saka sem hundraðshluti allra mannsláta á tslandi og f 29 löndum. Ar: 1967. Bæð kyn. Allir aldursflokkar. Algengi háþrýstings meðal fslenskra karla á aldrinum 34-61 árs. Notuð eru skilmerki AlþjóðaheilbrigOismálastofnunarinnar, þ.e. blóðþrýst- ingur = 160/95 telst háþrýstingur. Brotni ferillinn á myndinni sýnir hundraðshluta þeirra, sem vissu að þeir höfðu háþrýsting er þeir komu til rannsóknar.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.