Tíminn - 01.10.1978, Blaðsíða 20

Tíminn - 01.10.1978, Blaðsíða 20
20 Sunnudagur 1. október 1978 Blómgao beitilyng Reykjavlk (14. sept. 1978) „Beitibuski, beitilyng, breioan þinhinroðafriða. Heiðaljómi hnöttinn kring, hunangslind ogbúmannsþing. Þér til dýröar söng ég syng- sauðahjarðir mó þinn prýöa." Siðari hluta sumars eru bleik- rauöar beitilyngsbreiðurnar forkunnar fagrar. Gottþótti það til beitar haust, vetur og vor, aoallega yngstu mjúku kvistirn- ir. Talsvert hunang er i beiti- lyngblómum og þykir það góð býflugnajurt erlendis sem gefur „lynghunang". 1 hlýrri löndum verður það 50-80 sm á hæö og oft bara kallaö lyng eða heiðalyng. A gömlu jósku og norðurþýsku heiðunum var beitilyng hagnýtt bæði til beitar og fóðurs handa geldneytum, hestum og sauðfé — og rifið tÚ eldiviöar þar sem skógíaust var, Riddaraliðshest- ar þóttu verða fjörugir af beiti- lyngi. Talið er sérlega gott til svefns að liggja i blómguðu beitilyngi! Hægt er að lita gult úr lynginu. I þvi er mikil siitunarsýra, einnig glykosidar. Var seyði af yngstu greinaend- um notað gegn gikt og til þvag- örvunar. Oft verða lyng- hrislurnar 15-25 ára. Þær grá- fölna stundum á vetrum,ef snjór hlífir ekki. Raka hafvinda þolir það vel. Stórir flákar á Jót- landsheiðum voru áður alvaxnir beitilyngi en siðar leystu akrar og barrskögar það viðast hvar af hólmi, en friðaðir blettir standa eftir. „Angar löngum íit við sæ,in- dælt fjörukál i sandi." Já, hin ljósbláu blóm þess ilma mikið. Þessí snotra, blágræna, safa- mikla jurt vexi fjörum, þar sem þang rotnar og blandast sandi og myndar lágar breiður. Fjörukál varð fyrst blómjurta til að nema land i Surtsey. Hefur borist þangað með sjó enda þolir hið tviliðaða aldin þess vel sævolk. 1 þvi er loft svo þaö flýtur prýðilega. Fyrrum var saxað f jörukál gefið hænsn- um. Oft vex hin fagra blálilja með þvi i fjörusandinum. Fyrstu merki haustlita sjást nú viku fyrir haustjafndægur. T.d. er berjalyng og gljámispilslauf farið að roðna. En margar jurtir standa enn i fullu blómi i görðunum. Hér gef- ur að lfta alblómgaða grein af perlukvisti, ööru nafni Margrétarkvisti (spiraca margaritae). Hann er biiinn að standa rUman mánaöartima hvitur af blómum i nokkrum görðum, en algengur er hann ekki ennþá. Virðist þó þrifast vel á móti sól. Rauðleitum blæ slær á blómið er þau eldast. Runninn er um lm a hæð eða meir. Margir kvistir (spiraeur) eru fagrir blómrunnar og geta vel þrifist á Islandi. Algengastur mun hinn rauðblómgaði dögg- lingskvistur og hinn lágvaxni birkikvistur með hvita blóm- sveipa. 1 þáttunum hér á undan hafa oft verið sýndar myndir af þurrkuðum blðmvöndum Ur íríki blóma og sveppa Perlukvistur (Reyk)avfk 14. sept. 1978) villtum grastegundum og stör- um Hér sjáið þið mynd af silki byggvendi utan úr garði. Silki- bygg er grastegund sem ber sérkennilega fagra gljáandi puntskúfa, sem langar týtur standa Ut úr. Silkigljáinn og angarnir gefa þessari jurt alveg sérstakan blæ.sem margir eru hrifnir af. Þrifst hér vel i stein- hæð — og er lengi i blómi. Ef puntskUfurinn er tekinn til þurrkunar, þarf að gera það fremur snemma áður en það verður fræþroskað og fer að losna i sér. Neðst t.h. á mynd- //l/Ji Ediksjurt Ingólfur Daviösson: gróður og garðar ///;/./' Silkibygg o.fl. Fjörukál tir örfirisey (14. sept. 1978) inni sjást nokkrir toppsprotar af malurtartegund (estragon artemisia dracunculus) sem er fjölær hávaxin grájeit krydd- jurt.Notuð erlendisisalat.kjöt- rétti og til framleiðslu ediks. Þetta er jurt af körfublómaætt en körfurnar eru litilfjörlegar. Ræktuö vegna hins sérstæða gráa litar i blómagörðum. Hefur hér orðið 1 -1 1/2 m áhæð og verður mikil um sig nokkurra ára gömul. Nokkrar skyldar „malurtir" geta þrifist hér á landi flestar gráleitar og með kryddilm. Kunnust hér mun vera ambrajurt (artemisia abrotanum) með fingerðf jaður- skipt dökkgræn blöð- Malurt var stundum látin út í öl og gefur beiskt bragð sbr. orðtak- ið: „Að láta malurt i bikarinn", þ.e. valda óþægindum. En malurt i garöi er góð til- breyting. Ýmsir hafa spurt, hvar fræðslu sé að fá um matsveppi hér á landi og hvernig megi þekkja þá. Skal bent á ritgerð með myndum I Garðyrkjuritinu 1969. Höfundur Helgi Hall- grimsson. Forsjálir menn geta og pantað til næsta árs bókina „Dlustreret Svampeflora" eftir Morten Lange eða nýútkomið kver hjá Gads forlagi: „Gode spisesvampe" eftir Morten og Bodil Lange. Sá höfundur hefur rannsakað sveppi nokkuð hér á landi og bæði á Lapplandi og Grænlandi. Þegar sveppum er safnað til matar er stafurinn tekinn upp með. Varast skal að skadda eða skerða sveppinn. Siðan . skal hreinsa mold af þeim áður en þeir eru látnir i körfu eða plast- poka. Ungir sveppir eru jafnan bestir til matar. Gamlir sveppir linast oft og verða óhollari með aldrinum. Best er að eta sveppina nýja. Þeir þola illa . geymslu.haldast varla meira en sóíarhring — og það á svölum stað. Lengur þó i kæli. Svepp a- réttir geymast einnig illa og geta jafnvel orðið eitraðir. Hægt er að þurrka eða salta sveppi til geymslu. Remma og jafnvel óholl efni fara Ur þeim Ut i pækilinn. Niðursoðnir ætisveppir fást I búðum. SUpuduft fæst og Ur kóngasvepp (Steinsvamp Stein- pilz, Boletus edulis). Kónga- sveppur er stórvaxinn og ágæturtil matar. Hefur fundist hér f birkiskógum, einkum norðanlands. Hatturinn brun- leitur meö gulgrænt pipulag neðan á. Furusveppur eða smjörsveppur finnst eingöngu þar sem fura er gróðursett en þar er oft allmikið af honum. Hattur hans sUkkulaðibrúnn oft slimugur. Gult pipulag neðan á. Góður matsveppur. Þetta voru nokkur dæmi. En etið ekki óþekktan svepp. (Tryggvi tók myndirnar)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.