Tíminn - 01.10.1978, Blaðsíða 14

Tíminn - 01.10.1978, Blaðsíða 14
14 Sunnudagur 1. október 1978 „Gaman að vínna að gerð þessarar bókar" Eins og mörgum er kunnugt þá er nýkomið út hér á landi nýtt alþingismannatal. Einn þeirra manna sem unnu að þessu verkefni var Halldór Kristjánsson frá Kirkjubóli. Hann leit inn á ritstjórnarskrifstofur Tímans fyrir skömmu og þá var tækifærið gripið og Halldór spurður um nýja alþingismannatalið og tilurð þess. Þetta er ekki saga stjórnmála- Fyrsta spurningin sem borin var fram var á þessa leið: — Var ekki mikil vinna aö fást við þessa bók, Halldór, og er hún ekki búiriað vera lengi i smiðum? — Jú, þetta var mikið verk. Fyrst var ætlunin að bókin kæmi út árið 1974 og til þess bar tvennt: Þá var þjóðhátiðarár og þá voru liðin hundrað ár frá þvi að Alþingi fékk löggjafarvald. En Lárus H. Blöndal bókavörður, sem i upphafi var ráðinn til þess að vinna þetta verk, hvarf að öðrum störfum fyrir þingið vorið 1974 og það varð óhjákvæmilega til þess að tefja verkið. Svó var sú stefna lika tekin að láta bókina ná til ársloka 1975, það er aö segja að þar eru allir sem tekið hafa sæti á Alþingi frá þvi að það var endur- reist áriö 1845 og til loka ársins 1975. — Þetta er samt ekki fyrsta al- þingismannatal, sem gefið er út hér á landi. — Nei rétt er það. Alþingis- mannatal var gefið út á öðrum tugi aldarinnar, árið 1930 var gef- ið út alþingismannatal i liku formi qg þetta sem nú var að koma út og þegar Alþingi var hundrað ára, 1945, átti að gefa út alþingismannatal, sem Brynleif- ur Tóbiasson tók saman. Það kom aö visu ekki út fyrr en 1951-52, en það nær til ársins 1945. Það er lika i svipuðu formi og þetta nýja, þannig að þar er ritaskrá al- þingismanna og visað til frekari heimilda um þá. — Nú er best að spyrja vegna þeirra lesenda okkar sem ekki hafa eignast eða lesið neina þess- ara bóka sem fjalla um alþingis- menn: Eru i nýrri gerðunum að- eins teknir þeir, sem bætst hafa við frá siðasta alþingismannatali eða eru allir „þeir gömlu" hafðir með i nýju útgáfunni? — „Þeir gömlu" eru teknir meö. Ef við til dæmis litum á þingmennina i alþingismanna-, talinu 1945, þá áttu margir þeirra eftir að bæta ýmsu við ævisögu sina, þegar sú bók kom út. En nú er saga þeirra margra á erida og þá var sjálfsagt mál að heimildir um þá yrðu tiltækar i nýju al- þingismannatali. — Nú hafa þær raddir heyrst aö i þessari bók sé jafnmikið eða meira sagt frá varamanni sem sat aðeins skamma hrið á þingi og manni sem var þar óslitið i ára- tugi og að þetta sé galli á bókinni. — Þetta er rétt og vel má vera að mörgum þingskörungi þyki hér ósanngjarnlega að verki verið. En sú regla var upp tekin þegar i upphafi að geta allra sem einhvern tima heföu tekið sæti á Alþingi h'versu skamman tima sem þeir heföu setið þar. Eins og ég var að segja þá getur vel verið að sumum þyki þetta ekki sann- gjarnt, en ég get meira að segja bætt þvi viö að varamaður fær léngra mál um þingsetu sina en sá sem átti mjög lengi sæti á þingi. Þetta stafar af þvi, aö þeg- ar sagt er frá varamanni, þá er ti- undað hversu langan tima hann sat á þingi hverju sinni — upp á dag — kannski tvisvar þetta áriö þrisvar hitt áriö og svo fram- vegis. Það getur tekið heilmikið rúm en þingskörungur, sem er al- þingismaður i t.d. þrjátiu eða fjörutiu ár, án þess að hverfa nokkru sinni af þingi — þing- mennska hans kemst fyrir i einni linu. Þannig er t.d. ekki nema ein lina um þingmennsku Asgeirs heitins Asgeirssonar, fyrrverandi forseta tslands — en aftur á móti ellefu linur um þingmennsku mina! — Menn hafa lika verið að setja út á það að ekki skuli vera getið um það i bókinni fyrir hvaða flokk eða stjórnmálasamtök menn hafi setið á þingi. — Já. Éghyggað velhefði verið viðráöanlegt að koma þessu fyrir i töflunni, þar sem þingmenn eru taldir eftir kjördæmum, — það er að segja eftir að komin var á nokkuð föst flokkaskipun i land- inu. Ef hefði verið byrjað á þessu með kosningunum 1903 eða 1908, — og þá hefði að visu orðið að vera viðauki um þá sem skiptu um flokka. Sjálfstæðisflokkurinn sem kosinn var 1908, var reyndar býsna fljótur að riðlast, og hefði liklega orðið dálitið erfitt að gera grein fyrir þvi öllu, svo gagn væri að. Hitt verða menn lika aö muna, að þessi bók er ekki stjórnmála- saga og á ekki að vera það. Og það er misskilningur ef menn halda að þetta atriði, að ekki er getið um það fyrir hvaða flokka menn voru kosnir á þing, stafi af þvi að þeir sem unnu að bókinni hafi verið svö fjarri þvi að vera stjórnmálamenn eða að hafa áhugaá slikum hlutum. Það voru einmitt forsetar Alþingis sem ákváðu hvað ætti að vera i bók- inni og hverju ætti að sleppa. Hér er þvi eingöngu um ákvörðun þeirra að ræða. Ágrip af æviferli 611 manna_________________ Annars er rétt að taka það fram að bókin er þannig unnin, að erfitt er að vita hver sé ábyrgastur fyrir þvi sem aðfinnsluvert kann að þykja. Þó að t.d. ólafur Hjartar hafi að mestu unnið rita- skrána og heimildaskrána, þá lagði hann ekki að öllu leyti siðustu hönd á allt sem i þeim er og þvi má vel vera að þar megi finna eitthvað sem er annarra sök. Þessar skrár eru að verulegu leyti unnar eftir skrám Lands- bökasafnsins en bæði er, að þær eru ekki tæmandi og auk þess kunna þar að vera einstakar vill- ur. Það kann að eiga sér stað að tilteknum manni sé eignuð grein eða umsögn sem einhver alnafni hans hefur skrifað. Auk þess er stundum visað 'til heimildar eða umsagnar i hinum eldri blöðum þó að ekki sé um annað að ræða en mynd af manninum, eins <og þegar Lögberg birti mynd af Hannesi Hafstein og Birni Jóris- syni við ráöherraskiptin 1909. Og það er auðvitað ógreiði við menn og gabb eitt að visa þeim til að leita heimilda þar sem engar eru. Aftur á móti er oft undraglögg mannlýsing i örfáum setningum, þar sem manna er minnst i göml- um ritum, svo sem i Skirni á meöan hann var fréttarit og gat um andlát merkra manna. Slikar mannlýsingar i fáeinum oröum eru vahdfundnar nú á öld hinna mörgu orða og mikla flatarmáls. Halldór Kristjánsson — Og hér er á ferðinni æviágrip alþingismanna en hvorki ævisaga þeirra né heldur stjórnmálasaga? — Já, þetta er aðeins ágrip af æviferli þeirra sex hundruð og ellefu manna sem tekið höfðu sæti á Alþingi fyrir árslok 1975. Hins vegar er lesendum visaö á fyllri heimildir um marga þeirra. Eins og;þú sagðir, þá er þetta ekki sögubók, heldur aðeins nokkrir sögulegir hyrningarsteinar. Samt er hægt að sjá nokkuð margt af þessu ágFipi. Hér er hægt að sjá úr hvaða stéttum þingmenn komu hver atvinna þeirra var, hvaða málaflokka þeir létu einkum til siri taka, o.s.frv. Ritskrá þeirra segir lika sitthvað um áhugamál þeirra. Þó er rétt að benda á að þar kemur fram mikið misræmi eftir þvi hversu hirðusamir menn voru um að fá sérprentun eða úr- tak af greinum sinum. 1 sambandi við stétt og stöðu þingmanna, þá segir það t.d. slna sögu að framan af voru konung- kjörnir þingmenn undan- tekningarlaust valdir úr röðum embættismanna: Biskup, for- stöðumaður prestaskóla, land- læknir, dómstjóri landsyfirréttar, landfógeti, amtmenn. Stundum var fyllt i skörð með rektor eða yfirkennara frá Lærða skólanum, virðulegum sýslumanni eða heföarklerki en frá embættis- mönnum var ekki vikið fyrr en heimastjórnin var k.omin og Hannes Hafstein valdi þá Þórarin bónda á Hjaltabakka og Agúst út- gerðarmann Flygenring i hópinn. • — Þegar við athugum hve hlutur presta er mikill i þingsögunni, langt fram yfir aldamót er von að vakni ýmsar spurningar um stöðu þeirrar stéttar i þjóðlifi og þjóðarsögu. A hinn bóginn er auðvitað eölilegt að verkefnin verði sérhæfðari eftir þvi sem starfsgreinum fjölgar. Upplýsingar, sem koma skemmtileqa á óvart — Eru ekki ýmsar upplýsingar i þessari bók sem geta komið ókunnugum lesanda skemmtilega á óvart? — Jú, ekki er það útilokað. Það eru mörg dæmi þess að feðgar hafi verið þingmenn en þó liklega aldrei samtimis. Eins eru þess mörg dæmi að bræður eða systkini hafi verið i þingmanna tölu. Þar má t.d. nefna bræðurna Skúla og Þórð Thoroddsen og minna á að þrjú börn Skúla voru kosin á þing. Hitt er sjaldgæft aö - segir Halldór Kristjáns- son um nýja alþingis- manna- talið þrir ættliðir hafi skipað þingbekki og eru þess þó að minnsta kosti tvö dæmi: Séra Halldór á Hofi séra Lárus Halldórsson og Guð- rún Lárusdóttir. Jón i Múla, Arni Jónsson frá Múla og Jónas Arna- son. En ef við tökum þjóðfundar- menn með, bætast i þennan hóp Jens rektor Sigurðsson, Jón dóm- stjóri Jensson og Bergur sýslu- maður Jónsson, — og i öðru lagi Eggert sýslumaður Briem, Ólafur á Alfgeirsvöllum og séra Þorsteinn Briem. En fjórir synir Eggerts tóku sæti á Alþingi. Það er einsdæmi að fjórir bræður hafi hlotið þingsæti, en þessir f jórir synir Eggerts Briem sýslumanns og þjóðfundarmanns eru: Eirikur prófessor, Gunn- laugur verslunarstjóri, ölafur á Alfgeirsvöllum og Páll amt- maður. Þar er komið að þeim frændgarði sem einna mest hefur látið til sin taka i þingsögunni, þvi að auk þessara bræðra, — en þrir þeirra eiga merka þingsögu — má nefna Tryggva Gunnarsson, systurson Eggerts föður þeirrayog Hannes Hafstein systurson Tryggva, og nú á siðustu áratug- um Gunnar Thoroddsen en Egg- ert sýslumaður er langafi hans. A hinn bóginrt var Skúli föðurbróðir Gunnars allt að aldarfjórðungi einn helsti þingskörungur okkar. Alþingismannatal 1845— 1975

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.