Morgunblaðið - 08.09.2006, Blaðsíða 16

16 FÖSTUDAGUR 8. SEPTEMBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
Eftir Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Milljónir Austurrík-ismanna sátulímdar fyrirframan sjón-
varpsskjáinn á miðvikudags-
kvöld þegar táningsstúlkan
Natascha Kampusch sagði frá
reynslu sinni í haldi mannræn-
ingjans Wolfgangs Priklopils,
sem hélt henni nauðugri í
fimm fermetra klefa í kjallara
bílskúrs síns í átta og hálft ár.
„Mér fannst ég vera sterk-
ari en hann. Hann hafði óstöð-
ugan persónuleika. […] Ég
ólst upp hjá ástríkri fjölskyldu.
Hann fór á mis við það. Ég
vissi að þegar ég flúði var ég
að dæma hann til dauða,“
sagði Kampusch um ræningja
sinn sem henti sér fyrir lest
þegar hann uppgötvaði að hún
hefði sloppið.
Hún þótti ákveðin í fasi og
fjölmiðlar sögðu hana hafa lýst
reynslu sinni af yfirvegaðri ná-
kvæmni. Að sögn ORF-
sjónvarpsstöðvarinnar þurrk-
aði hún augu sín af og til vegna
þess að þau höfðu ekki aðlag-
ast birtunni. Reynsla hennar
er sögð hafa snert milljónir
samlanda hennar.
„Allt frá fyrstu mínútunni
[…] var ég ekki hrædd, heldur
þvert á móti hugsaði ég; hann
mun drepa þig hvort sem er
svo að þú getur notað síðustu
mínúturnar eða klukkustund-
irnar til að gera eitthvað, til að
flýja eða til að tala við hann.“
Rænd stórum hluta æsku-
og unglingsáranna
Þegar Kampusch var rænt
var hún aðeins 10 ára gömul. Í
viðtalinu lýsti hún því hvernig
hún kastaði vatnsflöskum í
veggi klefans í örvæntingu og
hvernig hún hefði misst vitið ef
Priklopil hefði ekki öðru hvoru
hleypt henni upp á efri hæðir
hússins. Hún fékk ekki að þvo
sér fyrr en að sex mánuðum
liðnum, svo mikil var tor-
tryggni Priklopils.
Gríðarleg leit var gerð að
Kampusch og kom lögreglan
meðal annars við á heimili
Priklopils þegar hún rannsak-
aði eigendur um 1.000 hvítra
sendiferðabíla í nágrenni stað-
arins þar sem hún hvarf. Því
hefur mál hennar einnig vakið
upp spurningar um starf rann-
sóknarlögreglunnar í Aust-
urríki.
Fékk ekki að horfa á
fréttirnar fyrstu tvö árin
Fyrstu tvö árin leyfði
Priklopil, sem var 44 ára þegar
hann lést, henni ekki að horfa
á fréttirnar en svo fékk hún að
hlusta á útvarpið og loks að
lesa dagblöð, sem hann grand-
skoðaði til að athuga hvort hún
hefði skilið eftir skilaboð.
Priklopil, sem starfaði sem
verkfræðingur á sviði fjar-
skipta, lagði sig í framkróka
með að koma í veg fyrir að
nokkur kæmist að leynd-
armálinu. Eftirlitsmyndavélar
gerðu honum kleift að fylgjast
með umferð við hús hans í
bænum Strasshof, 16 km norð-
austur af Vínarborg, til að
tryggja að óboðnir gestir
héldu sig fjarri. Hlera var
komið fyrir á gólfi bílskúrsins,
sem faldi brattar tröppur nið-
ur á geymslugólf. Þar voru
hirslur settar fyrir framan litla
leynihurð að gluggalausum
klefa Kampusch, þar sem var
lítið pláss fyrir annað en koju,
klósett og vask.
Þrátt fyrir að hafa verið
rænd stórum hluta æsku sinn-
ar vildi Kampusch ekki tala
illa um ræningja sinn, af tillits-
semi við móður hans. Henni
fannst leitt að hann skyldi hafa
framið sjálfsmorð en við-
urkenndi að hana hefði stund-
um dreymt um að „höggva af
honum höfuðið“.
Geymd í dýflissunni þegar
gesti bar að garði
Lýsingar á sambúð Kamp-
usch og Priklopils eiga vafa-
laust eftir að verða notaðar
sem dæmi í kennslubókum í
sálfræði og geðlækningum um
ókomna tíð. Á sama tíma og
Priklopil hótaði Kampusch líf-
láti reyndi hún að flýja; hann
sagði henni til í reikningi og
lestri og gaf henni gjafir á
páskum og jólum. Þau fóru
einstaka sinnum í versl-
unarleiðangra, þar sem hún
reyndi að ná augnsambandi
við nærstadda. Enginn svaraði
hins vegar þeim tilraunum.
Kampusch lýsti svo sam-
búðinni með Priklopil nánar í
viðtali við tímaritið News sem
kom út á miðvikudag.
„Þegar hann þurfti að
bregða sér frá á daginn varð
ég alltaf að fara niður í dýfliss-
una. […] Þetta var sérstaklega
slæmt þegar hann fékk heim-
sóknir eða þegar móðir hans
leit inn um helgar. Mér leið
alltaf eins og vesalings kjúk-
lingi í hænsnahúsi. Þið sáuð í
sjónvarpinu hversu lítill klefi
minn var. Hann var staður ör-
væntingar.“
Viðtalið við News var tekið á
sjúkrahúsi í Vínarborg. Þar
var Kampusch rannsökuð af
sérfræðingum eftir að hafa
kvartað undan hjartatrufl-
unum, en hún vó aðeins 42 kíló
þegar hún fannst, eða jafn-
mörg kíló og þegar henni var
rænt árið 1998.
Gleymdi sér í símanum
eitt augnablik
Flótta Kampusch bar þann-
ig að að Priklopil gleymdi sér
um hríð í símanum á meðan
hún var að ryksuga bíl hans.
Hún segist hafa tekið ákvörð-
un um flóttann án nokkurrar
umhugsunar og að margir ná-
grannar Priklopils hafi hunsað
hróp hennar á hjálp. Einn
þeirra hafi þó tekið mark á
henni og hringt í lögregluna.
„Ég beið alltaf eftir stund-
inni þegar rétta augnablikið
gæfist. En ég gat ekki tekið
neina áhættu, síst af öllu með
tilraun til flótta. Hann þjáðist
af ofsóknaræði og stöðugri
tortryggni. Misheppnuð
[flótta]tilraun hefði þýtt að ég
hefði aldrei komist út úr
dýflissunni. Ég varð að vinna
traust hans.“
Íhugar að gefa út bók
um reynslu sína
Kampusch segist vilja ljúka
námi í framhaldsskóla, auk
þess sem hún íhugar að leggja
fyrir sig blaðamennsku, sál-
fræði, leiklist eða listsköpun.
Hún hefur hins vegar ekki tek-
ið ákvörðun um hvort hún
muni skrifa bók um reynslu
sína.
„Fannst ég vera sterkari en hann“
Kampusch lýsir martröð sinni í leyniklefanum sem var falinn undir bílskúrnum heima hjá Priklopil
Reuters
Prísund Myndin sýnir gluggalausa klefann í kjallaranum þar
sem Kampusch var haldið nauðugri í átta og hálft ár.
Reuters
Kampusch á forsíðu austur-
ríska fréttaritsins News.
Reuters
Priklopil var 44 ára gamall
þegar hann fyrirfór sér.
Eftir Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
ÁKVÖRÐUN George W. Bush
Bandaríkjaforseta um að viðurkenna
tilvist leynilegra fangelsa hefur kom-
ið bandarískum fréttaskýrendum á
óvart, en á sama tíma tilkynnti hann
að réttað yrði yfir fjórtán meðlimum
al-Qaeda hryðjuverkasamtakanna í
Guantanamo-fangabúðunum á
Kúbu. Stutt er í þingkosningarnar í
nóvember og er talið að með þessu
skrefi hafi Bush tekist að beina um-
ræðu um hryðjuverk í nýjan farveg.
Boltinn er hjá þinginu sem þarf að
samþykkja að réttað verði yfir föng-
unum með þessum hætti.
Hinum megin við Atlantshafið
brást Evrópuráðið skjótt við tíðind-
unum og fyrirskipaði rannsókn á að-
ild 25 aðildarríkja sambandsins að
rekstri fangelsanna. Þá sendu mann-
réttindasamtökin Human Rights
Watch frá sér tilkynningu þar sem
Bush var sagður verja pyntingar í
yfirheyrslum með ákvörðuninni.
Óhætt er að segja að um stefnu-
breytingu af hálfu Hvíta hússins sé
að ræða, en fangar sem teknir hafa
verið höndum í hinu svokallaða stríði
gegn hryðjuverkum hafa hingað til
verið skilgreindir sem „ólöglegir
stríðsmenn“, sem séu undanþegnir
ákvæðum Genfar-sáttmálans.
Með því að flytja meinta hryðju-
verkamenn í búðirnar, þar sem rétt-
að verður yfir þeim, og lýsa því yfir
að ákvæði Genfar-sáttmálans verði
virt má því segja að stjórnin hafi
slegið tvær flugur í einu höggi.
Gæti sett flokksmenn í vanda
Ákvörðun Bush hefur vakið mikið
umtal. Þannig segir dagblaðið New
York Times, að hvorki reiðir demó-
kratar né taugaóstyrkir repúblikan-
ar muni þora að gagnrýna þá ákvörð-
un að rétta yfir föngunum á Kúbu.
Hins vegar er bent á að þetta skref
sé ekki hættulaust, það geti tengt
nafn Bush enn sterkar við búðirnar í
Guantanamo og þannig sett þá
flokksmenn hans sem hafa reynt að
fjarlægjast hann í nokkurn vanda.
Þá segir í Washington Post, að
forsetanum hafi, þrátt fyrir veika
stöðu, tekist að setja áherslur sínar í
forgrunn þjóðfélagsumræðunnar.
Blaðið bendir þó á, að Hvíta húsið
hafi tvisvar á árinu reynt að beina
umræðum um Írak í nýjan farveg en
án tilætlaðs árangurs.
Gagnsókn Bush kann
að reynast áhættusöm
AP
Óvænt Bandaríkjaforseti kynnir ákvörðunina í Hvíta húsinu í fyrrakvöld.
Hún mun án efa hafa töluverð áhrif á kosningabaráttuna á næstu vikum.
Meðferð fanga verður í samræmi við Genfar-sáttmálann
Eftir Svein Sigurðsson
svs@mbl.is
ÓVÍST er hvaða áhrif innbrot starfs-
manns Þjóðarflokksins sænska í
tölvukerfi Jafnaðarmannaflokksins
muni hafa á úrslit þingkosninganna í
Svíþjóð eftir níu daga en ýmislegt
bendir þó til að þau verði ekki mikil.
Ljóst er þó, að Þjóðarflokkurinn
muni tapa fylgi en líklegt er, að það
muni að mestu fara yfir á hina borg-
araflokkana, einkum Hægriflokkinn.
Skoðanakönnun, sem birtist í gær
og Sifo gerði fyrir þrjú dagblöð,
Svenska Dagbladet, Göteborgs-
Posten og Skånska Dagbladet, gefur
jafnaðarmönnum og stuðningsflokk-
um þeirra 48,5% en borgaraflokkun-
um 47,3% en í skoðanakönnun
Demoskop fyrir Expressen fær
bandalag borgaraflokkanna 49,9% á
móti 45,7% hjá vinstriflokkunum.
Þjóðarflokkur á niðurleið
Mesta breytingin og sem fram
kemur í öllum könnunum er, að Þjóð-
arflokkurinn er að tapa fylgi og hef-
ur misst 3,9 prósentustig á aðeins
fimm dögum. Í Sifo-könnuninni var
honum spáð 7,6% og hefur fylgi hans
ekki mælst minna í fjögur ár. Sér-
fræðingur hjá Sifo og fleiri fræðing-
ar benda hins vegar á, að þessi þróun
hafi verið byrjuð hjá Þjóðarflokkn-
um áður en hneykslið kom upp og
efast jafnvel um, að það hafi í sjálfu
sér breytt miklu.
Þeir Göran Persson, forsætisráð-
herra og leiðtogi jafnaðarmanna, og
Fredrik Reinfeldt, leiðtogi Hægri-
flokksins og forsætisráðherraefni
borgaraflokkanna, áttust við í sjón-
varpi í gær og þótti Reinfeldt standa
sig miklu betur. Munu þeir eigast við
aftur á næstu dögum og ríður þá á
miklu fyrir Persson að standa í
keppinautinum. Reinfeldt nýtur
mikilla vinsælda og er raunar lang-
efstur á lista yfir þá, sem Svíar telja
besta forsætisráðherraefnið.
Fram kemur í skoðanakönnun, að
rétt rúmlega helmingur sænskra
kjósenda telur, að Lars Leijonborg,
leiðtogi Þjóðarflokksins, eigi ekki að
segja af sér þrátt fyrir hneykslið og
hann nýtur enn stuðnings Rein-
feldts. Ástandið innan Þjóðarflokks-
ins er hins vegar sagt vera þannig,
að jafnvel talsmenn hans og erind-
rekar veigri sér við að tala máli hans
meðal almennings.
Sama óvissan um
úrslitin í Svíþjóð
Göran Persson Fredrik Reinfeldt
Enn þá fjarar undan
Þjóðarflokknum
»Óstaðfestar vangaveltur eru uppi um hvort Kamp-usch hafi sætt líkamlegri misbeitingu.
»Austurrísk dagblöð lýstu yfir undrun yfir hófstilltriframkomu hennar í viðtali við ORF-sjónvarpsstöðina.
»Aðstoðarmenn, þ.á m. geðlæknir, voru viðstaddir ísjónvarpssal henni til halds og trausts.
Í HNOTSKURN