Sjómannablaðið Víkingur - 01.10.1984, Síða 45

stuðningsmenn fjórgengis-
véla en stuðningsmenn tvi-
gengisvélaí hinum.
Þetta eiga þeir áreiðanlega
erfitt með að skilja sem aðeins
þekkja til bílvéla, þvi þær eru
nær allarfjórgengisvélar, enda
sparneytnari en tvígengisvél-
ar. En fleira kemur til: Þegar
þullan gengur niður opnast
soglokinn sjálfvirkt og bensín-
loftblandan sogast inn i
brunahólfið. Þá lokast soglok-
inn og bullan gengur upp og
þéttir eldsneytisþlönduna. Þvi
næst er kveiking og þá þrýst-
ist bullan niður. Þegar hún
gengur upp á ný opnast út-
blásturslokinn og brunagasið
þrýstist út.
Að sjálfsögðu gerðu vélar-
framleiðendur sér Ijóst að lok-
arnir gerðu mögulegt að nýta
eldsneytið sem best en það
var þó gert á kostnað afkasta
þvi að kveiking verður aðeins í
öðru hverju slagi.
Ef kveiking yrði í hvert skipti
sem bullan gengi upp, þ.e. ef
notuð er tvígengisaðferð, yrðu
afköstin miklu meiri þvi að
kveikingarnar yrðu þá tvöfalt
fleiri en i fjórgengisvél. Auk
þess fylgja þvi miklir kostir aö
losna við sog- og útblásturs-
lokana. Neðarlega i strokkn-
um eru inntaks- og útblást-
ursop sem opnast um stund
þegar bullan gengur niður.
Nýrri eldsneytisblöndu er dælt
inn um inntaksopið og þrýstir
hún brunagasinu út um út-
blástursopið.
Þetta er snjöll hugmynd og
einföld. En hún hefur sína
galla. Loftskiptin eru ekki eins
nákvæm og í fjórgengisvélinni
þar sem þau eru lokastýrð.
Nokkuð af nýju eldsneytis-
blöndunni sleppur út um út-
blástursopið og nokkrar leifar
af brunagasi verða alltaf eftir í
strokknum. Tvígengisvél er þvi
ekki tvöfalt afkastameiri en
fjórgengisvél, heldur hefur hún
aðeins 60% meiri afköst.
Það þótti mörgum vélar-
framleiðendum ekki nóg og
þróunin tók nýja og óvænta
stefnu. Til dæmis smíði tví-
virkra tvígengisvéla en henni
var síðar hætt. I þessum vélum
voru brunahólf bæði yfir og
undir bullunni. Þegar bullan
var í hástöðu varð kveiking
yfir bullunni en þegar hún var í
lágstöðu varð kveiking undir
henni. Á fjórða áratugnum var
mörgum stórum herskipum
með slíkum aflvélum hleypt af
stokkunum, svo sem
„Deutschland", Admiral
Scheer“ og „Admiral Graf
Spee“. í hverju þeirra voru
átta aðalvélar og fjórar hjálp-
arvélar. Heildarafköst þeirra
voru 71.000 hestöfl. Um árabil
voru þetta stærstu skipavéla-
samstæöur í heimi. Þá hugs-
uðu menn fyrst og fremst um
sem mest afköst. Þá skipti
minna máli eldsneytissparn-
aöur sem nú er lögð höfuö-
áherslan á varðandi rekstur
skipavéla.
Og hvernig lita þær út þess-
ar sparneytnu dísilvélar sem
framleiða rúm 40.000 hestöfl?
Til dæmis má nefna tólf-
strokka-vélina L 90 MCE sem
fyrirtækin Burmeister & Wain
og M.A.N hafa sameinast um
að smíða. Þetta er tvigengis-
vél og því, fræöilega séð, ekki
eins sparneytin og fjórgengis-
vélin. En við skulum gæta að
þvi hvaða brögðum vélafram-
leiðendurnir beita til þess að
nýta eldsneytisorkuna sem
best.
Meö forþjöppu er
orkan nýtt
til hins ýtrasta
Á þessari vél er einn út-
blástursloki á hverjum strokki
sem veldur þvi að loftskiptin
verða eins og þau best geta
Bullustengur
orðið. Vélin er afar hábyggð til
þess að unnt sé að hafa bull-
una mjög háa, eða um þrjá
metra. Þvermál hennar er 90
sentímetrar. Með þessu móti
var hægt að koma snúnings-
hraðanum niðuri 60 snúninga
á minútu. Bullan hefur þvi
hálfa sekúndu til að ganga
niður strokkinn og er það
nægur timi til þess að bruninn
verði fullkominn og eldsneytið
nýtist sem best.
En fleira kemur til: Tvær
risastórar forþjöppur, sem
knúnar eru af heitu útblást-
ursgasinu og nýta þar með
orku sem annars tapast,
þrýsta samþjöppuðu lofti inn í
strokkinn. Bullurnar þurfa því
ekki að þjappa loftinu saman
og þannig sparast orka. Loks
er unnt aö nota jafnvel lélegt
eldsneyti, svo sem svartolíu,
og er henni þá breytt í betra
eldsneyti. Hún er látin fara
gegnum skilvindur og siukerfi
og er siðan hituð upp í allt að
100 stig á Celsius, eftir þvi
hve seig hún er i byrjun. Sum-
ar olíur eru seigfljótandi eins
og hunang viö venjulegan
lofthita. Eftir þessa meðferð er
eldsneytið orðið hæft til að
þvi sé sprautaö inn i strokkinn
og brennt þar með góðum
árangri.
En þó að hér sé um ýmis
góð tæknibrögð að ræða,
koma þau bíleigendum að litl-
um notum, því að hér skilja
leiðir skipa- og bílvéla, og ekki
aðeins hvað varðar tækni.
Hundrað hestafla vél i nýjum
bil er sennilega um 100.000
króna virði. Maður greiðir sem
sagt 1000 krónur fyrir hvert
hestafl. En reikningurinn fyrir
nýja skipsdísilvél er af allt
Beintenging:
Bullur eru tengdar með
krosshausum (renni
klossum með tengingum)
og sambandsstöngum við
sveifarásinn og knýja
hann.
Viö skulum gæta aö
þvíhvaöa brögöum
vélaframleiö-
endurnir beita til
þess aö nýta elds-
neytisorkuna sem
best.
Víkingur 45