Vikan - 23.01.1992, Blaðsíða 30

ÉG BORGAÐIHVERJA
EINUSTU KRÓNU
Frh. af bls 9.
ræna húsinu." Sýningin fylltist og ég seldi allt.
Þá var mér auðvitað sagt að ég væri com-
mercial málari! Eitthvað varð það að heita.“
Nú finnur blaðamaðurinn sér til skelfingar að
langt er liðið frá spurningum um pósthúsmálið
fræga og ekki svo mikið sem vottur af frímerki
í sjónmáli. En allir hlutir hafa sinn tíma, ugg-
laust líka póstviðburðirnir.
„Það var svo á þessum árum að ég beitti
mér fyrir stofnun myndlistarfélags hér á Akur-
eyri, varð fyrsti formaður þess og við settum
upp nokkuð sem nefndist Myndsmiðjan. Upp
úr henni varð síðar til Myndlistarskólinn. Þegar
þetta var að gerast voru ýmsir ágætir menn að
koma aftur í bæinn, menn sem höfðu verið í
myndlistarnámi, þar á meðal þeir Guðmundur
Ármann, Helgi Vilberg og fleiri og þeir tóku við
þessum vaxtarbroddum. Þá bakkaði ég út,
orðinn hundleiður á öllu fólki sem kom nálægt
myndlist. Get bara ekki verið í því sem logn-
mollast áfram af vana.“ Hann þagnar snögg-
lega og virðist hugsa sig um. „Ég bara skil ekki
þennan tíma á pósthúsinu - tuttugu ár!“
Enn ein sígarettan, aðeins meira te.
„ÞÚ ERT ÞÁ HÚNVETNINGUR"
„Ég hækkaði í stöðu, varð yfirmaöur yfir gjald-
kerastúkunni og þar með peningavafstrinu.
Þegar harðna fór á dalnum hjá mér peninga-
lega greip ég til þess að „fá lánað", rétt til að
redda hlutunum. Þetta átti auðvitað að greiðast
til baka en aldrei sköpuðust aðstæður sem
gerðu það kleift. Og þetta var ekki lengi að
vinda upp á sig. Ég náði aldrei að slétta þetta
út. Það var svo 12. júní 1986 að ég stóð allt í
einu úti á götu eftir mjög snöggt bað hjá al-
mættinu og aðalendurskoðandanum. ( raun
var það léttir. Það var ýmislegt komið í óefni
hjá mér, til dæmis var ég orðinn vanur aö
drekka mig arfafullan á hverjum föstudegi til að
ráða við kvíðann og vanlíðanina svo eitthvað
sé nefnt. Já, þetta var erfiður tími. En konan
mín vissi aldrei af þessum gjörðum mínum.“
- Hvernig var þá að fara heim og segja
henni frá fjárdrættinum?"
„Snúið, það var alveg djöfull snúið að fara
heim og segja Lilju þetta. Það hefur samt verið
þannig i gegnum tíðina að mér hefur alltaf tek-
ist að róa mig niður og gera mig ískaldan. Mál-
ið var rætt innan fjölskyldunnar af ró og skyn-
semi. Það sem íþyngdi mér þó almest var að
láta börnin ganga í gegnum þetta - og svo
auðvitað afa. Ég fór til hans og sagði honum
frá hversu komið væri. Hann hlustaði hljóður
en sagði svo: - Þú ert þá Húnvetningur." Meira
te, tómlegt augnaráð, sennilega áunnið í
þessu sambandi, og svo ein Kent.
„Svo gerðust hlutirnir bara í rólegheitum því
ég vissi alveg hvernig málið stóð og gat greint
frá því á þremur tímum. En næst var auðvitað
að borga til baka. Ég átti eigur. Húsið fór og
hrossin, allt var selt; ég borgaði hverja einustu
krónu aftur. Að vísu er ég ekki frá því að eitt-
hvað af hrossunum hafi einmitt týnst á fjalli um
þetta leyti en komið fram síðar. Það er eins og
mig minni það. En ég fór strax að mála aftur,
nokkrar myndir. Síðan tók við löng hestaferð
með vini mínum. Við riðum í Skagafjörð með
56 hross og inn á öræfi. Við Lilja vorum búin aö
ná öllu okkar í milli niður á plan og sama var
gagnvart börnunum. Hún Lilja er svo vel gerð
manneskja að aldrei hefur nokkur maður skilið
af hverju hún er gift mér.
Ég hellti mér sem sagt á fullt í málverkið,
hestana og tamningarnar, um leið og ég var
laus við frímerkjalímið og peningana. Ég tók
strax þá stefnu að hopa hvergi þó ýmsir ráð-
legðu mér að flytja burt úr bænum. Viö fluttum
heim til mömmu um stundarsakir en þá var
hún orðin ekkja, ein í einbýlishúsi. Og aldrei
þurfti ég að hafa áhyggjur af börnunum vegna
aðkasts. Þau urðu aldrei fyrir slíku. Síðan þró-
aðist þetta nokkuð vel eins og gengur þegar al-
mættið er með manni. Við fengum stóra og
góða íbúð í verkamannabústöðunum úti í
þorpi og ég leigði mér vinnustofu. Á þessu
tímabili fór ég mikið með sjálfum mér á milli
málverksins og hestanna, hugsaði um afbrot-
ið. Dóm fékk ég strax í héraði upp á 16 mánuði
og honum var áfrýjað sjálfkrafa til Hæstarétt-
ar.“
SÖLUTÚR OG SJÓMENNSKA
- Lifibrauð?
„Ég hélt sýningu og seldi hana út. Það bjarg-
aði miklu peningalega en þarna var ég orðinn
hundleiður á sjálfum mér og fór í sölutúr fyrir
Kristján í DNG, seldi hitavakttæki í hlöður.
Sýningin fór upp á veggi góðra samborgara en
ég hélt út í vornóttina í söluferð og var að í tvo
mánuði fyrir slátt. Þarna náði ég helvíti vel í
skottið á sjálfum mér. Seldi eins og bestía á
daginn, gisti hjá góðvinum og reið út um
nætur. Vornóttin er hvergi fegurri en norðan
heiða."
- Og allt búið?
„Nei, nei. Heim kom ég, fann ekki málverkið,
fann ekki sjálfan mig og hugsaði með mér -
mikið djöfull væri gaman að fara á sjó. - Á leið-
inni niður á bryggju ók strætó yfir bílinn minn
svo ég gekk síðasta spölinn. Ég hitti skipstjór-
ann á Kaldbaki í landganginum og falaðist eftir
plássi. Hann hló og hélt sér yrði lítið gagn að
mér, 41 árs gömlum, sem hafði eytt ævinni sitj-
andi á pósthúsinu eða framan við trönurnar:
Heldurðu að þú getir eitthvað nýst mér úti í
Ballarhafi? Ég sagðist eiga frændur sem hefðu
verið togarajaxlar. - Komdu þá. Svo ég keypti
mér sjógalla, hringdi í Lilju og sagðist ætla að
prófa að fara á sjó. Þetta var átta daga túr og
við fengum 330 tonn af karfa, fylltum skipið -
og helvíti voru þeir erfiðir fyrstu dagarnir. Þá
féllu margir svitadropar. En það er gott fyrir
sálina að vinna svona erfiðisvinnu. Gott að
fara í lest, moka ís og henda til fiskkössum. Og
á innstíminu sagði Sveinn Hjálmarsson skip-
stjóri: Þú kemur þá næsta túr. Það gekk eftir og
aftur fiskaðist fullfermi. Ég léttist um tólf kíló á
tuttugu dögum en varð fastur háseti á Kaldbak.
Þetta var ágætur peningur. Eftir átján túra fór
ég í frí og fyrsta kvöldið bankaði skipstjóri upp
á og rétti mér vískiflösku sem hann bað mig
vel aö njóta. Hins vegar var ég kominn aftur á
sjó eftir níu daga. Já, mikill aflamaður,
Sveinn."
HEYRÐI DÓMINN í ÚTVARPINU
- Enginn dómur frá Hæstarétti, ekki neitt?
„Ja, svona gekk þetta á þriðja ár. Svo var
það á innstíminu inn Eyjafjörðinn að ég heyrði
í útvarpinu að búið væri að dæma mig. Aldrei
fékk ég nein bréf upp á það. Þessi framgangs-
máti þykir mér einkennandi fyrir dómkerfið í
landinu og þau vinnubrögð sem þartíðkast. En
ég nýtti mér frest sem ég gat orðið mér úti um,
komst á grálúðuvertíðina og náði svo þorskin-
um áður en ég þurfti að sinna þeim vistaskipt-
um sem mín biðu. Þrjú ár voru liðin frá afbrot-
inu og ég átti enga undankomuleið; varð að
sitja af mér minn dóm.“
- Kom þetta illa við þig þegar til kast-
anna var loks komið?
„Ekki mig sjálfan en ég hafði áhyggjur af fjöl-
skyldunni og fjárhagnum. Allir bankamenn,
sem ég þurfti að ræða við, voru þó mjög þægi-
legir og skilningsríkir og fjölskylduna reyndi ég
að kveðja sem best ég kunni. Mér var hins
vegar meinilla við þá tilhugsun að þurfa að
afplána annars staðar en á Kvíabryggju. Ég
taldi mig nefnilega hafa sannspurt að þar væri
hvað manneskjulegast fangelsi á fslandi.
Fangelismálastofnun tjáði mér að aðsetur mitt
yrði í fangelsinu við Skólavörðustíg. Ég vissi
raunar að tvö pláss voru laus hér í fangelsinu
á Akureyri en fékk hvorugt. Ugglaust hefði það
ekki heldur verið heppilegt fjölskyldunnar
vegna, svona eftir á að hyggja."
ILL VIST Á SKÓLAVÖRÐUSTÍGNUM
„Leiðin lá sem sagt á Skólavörðustíginn, í
tveggja manna klefa sem hafður var þriggja
manna um þessar mundir; klefa tólf. Ég var
svo opinn og forvitinn að það fleytti mér býsna
langt en þarna voru fyrir tveir menn, annar illa
farinn af lyfjaneyslu og annarri sambærilegri
óáran, hinn sennilega góðborgari sem sat inni
fyrir ölvun við akstur og vorkenndi sér þau reið-
innar býsn að þarna komst ég strax í það hlut-
verk sem fylgdi mér innan fangelsisveggjanna
- hlutverk sálusorgarans. Mikið skelfing var
maðurinn annars upptekinn af sjálfum sér.
Fangelsið á Skólavörðustíg var aldeilis for-
kastanlegt „betrunarhús". Ekkert loftræstikerfi,
skokk í garðinum fór fram fyrir augum starfs-
fólks SPRON og úr klóökum flæddi alls kyns
ófögnuður um garðinn, saur og þvag. Inni í
klefunum varð svo ill-líft af flóabiti.
Á fjórða degi þarna fór ég svo í þá furðuleg-
ustu læknisskoðun sem ég hef nokkru sinni
lent í. Læknirinn hafði af því mestar áhyggjur
hvort ég hefði verið með gleðikonum ellegar
væri ef til vill samkynhneigður - og svo var tek-
in blóðprufa. Þarna var líka mjög í umferð
rauðleitur vökvi sem mér bauðst rétt eins og
hinum en ég gerði grín að. Mér sýndust hinir
fangarnir þó bíða eins og hross eftir töðu, eftir
að fá að dreypa á þessu seint og snemma.
Lánið var nú samt með mér á einn veg. Ég
fékk strax pensla, léreft og liti og teiknaði og
skissaði mikið. Auk þess Ijóðaði ég eitthvað
líka. En skordýraflóran á veggjum fangelsisins
um nætur var ótrúleg og flóabitin vond; svo
vond að ég varð að þiggja pensillín hjá dokt-
ornum því illt kom í bitin. En ég naut svo sann-
arlega góðra vina í dómsmálaráðuneytinu og
innan kirkjunnar því á áttunda degi var mér
sagt að nú væri ég að fara á Kvíabryggju. Og
þá var ég bara laus við þetta.“
GÓÐUR MATUR Á KVÍABRYGGJU
„Á áfangastað tók elskulegur, rauðbirkinn
maður á móti mér og ók mér að fangelsinu.
Um fangelsið að Kvíabryggju þarf [ sjálfu sér
ekki að hafa mörg orð. Fangelsisstjórinn var
30 VIKAN 2. TBL, 1992