Sjómannadagsblaðið - 06.06.1938, Blaðsíða 46

Sjómannadagsblaðið - 06.06.1938, Blaðsíða 46
22 SJÓMANNADAGSBLABIÐ áhaldasmiður, en smiðirnir gátu komið því til leiðar, að hann fékk ekki leyfi yfirvaldanna til þess. Urðu honum þetta sár vonbrigði, sem von- legt var, en nú má segja, að forsjónin tæki í taumana, því að einmitt þessi mótspyrna smið- anna í Glasgow varð til- þess að skapa honum aðstöðu til að geta byrjað á sínu mikla lífs- starfi. James hafði verið fenginn til þess að gera við nokkur áhöld fyrir háskólann í Glasgow, og varð það til þess, að hann fékk að setjast að í húsakynnum háskólans, en það gátu smið- irnir ekki ráðið við. Þar kom hann sér upp vinnustofu og búð og vann nú að áhaldasmíði og viðgerðum. Hann fékk aðgang að bókasafni skólans, sem hann notaði óspart, og komst í kynni við margá prófessorana og stúdenta, sem heimsóttu hann oft í vinnustofuna og ræddu við hinn fróða smið um ýmis iðnfræðileg mál- efni. James Watt hafði mikið gagn af kunning- skap sínum við þessa menn, og höfðu sumir þeirra mikil áhrif á líf sstarf hans; meðal þeirra má nefna vísindamanninn, prófessor dr. Joseph Black, sem meðal annars lagði grundvöllinn að þekkingu manna á þeim hita, sem bindst við bræðslu íss og uppgufun vatns, og stúdentinn John Robison, sem fyrstur vakti áhuga Watts fyrir eimvélinni. Um hina fyrstu heimsókn sína í vinnustofu Watts segir Robison á þessa leið: „Þegar ég var búinn að skoða hin vel gerðu áhöld, fór ég að tala við eiganda vinnustofunnar. Ég bjóst við að hitta smið, en hitti vísindamann. Ég var svo barnalegur, að álíta mig vel að mér í uppá- halds fræðigrein minni (stærðfræði og fræði- legri mekanik) og varð forviða, er ég komst að raun um, að herra Watt var miklu lærðari en ég í þessum greinum, en hinn mikli áhugi hans á þessum efnum gerði honum kleift að tala við mig og aðra um þessa hluti". Veturinn 1763—1764 fékk háskólinn James Watt gamla fyrirmynd af eimvél Newcomens til viðgerðar, og átti hann að gera hana svo úr garði, að hún væri nothæf. Hann byrjaði þegar á viðgerðinni, en komst brátt að raun um, að þrátt fyrir það, að ketillinn virtist nógu stór í hlutfalli við strokkinn, gat hann samt ekki framleitt nógan eim til þess að knýja vélina, jafnvel ekki örfá bulluslög, og að ótrúlega mik- ið kælivatn þurfti, til þess að hægt væri að halda vélinni gangandi. Þessar athuganir leiddu til þess, að Watt byrjaði nú að gera reglubundnar tilraunir og notaði til þess stóran strokk, er hann smíðaði úr tré; en hér fór á sömu leið; eimeyðslan var óhemju mikil, og stafaði það mest af því, að eimurinn þéttist svo ört, er í strokkinn kom, og ef notað var meira kælivatn, til þess að fá meira tóm, jókst eimeyðslan til muna. Til þess að verða nokkurs vísari um orsakir þessarar miklu eimeyðslu, gerði Watt ýmsar tilraunir með eiminn með mismunandi þrýstingi, allt niður í undirþrýsting og upp í 1,7 Atm. yfirþrýsting. Fyrst um sinn var það þó einkum „metningshitastigið", sem hann rannsakaði, og koma þær rannsóknir hans merkilega vel heim við þær rannsóknir og mælingar, sem Regnault gerði, um það bil 80 árum síðar. Watt fann það með þessum rannsóknum, að hann gat ekki framleitt mikið tóm, nema með því að kæla strokkinn mikið, en komst jafn- framt að raun um, að eimeyðslan, sem þurfti til þess, að hita strokkinn aftur upp í það hita- stig, sem eimurinn átti að vinna með í honum, var of mikil í hlutfalli við það afl, sem tómið framleiddi. Þessu næst gerði Watt nokkurar rannsóknir til þess að ákveða eðlisrúmtak eimsins og hita- magn það, sem þarf til þess að eima vatn. Þetta hvorttveggja fann hann nokkurn veginn rétt. Jafnframt því sem Watt gerði þessar rann- sóknir, mældi hann eimeyðslu Newcomens vél- arinnar og komst að þeirri niðurstöðu, að rúm- tak eimsins, sem veitt var í strokkinn, væri 3 —4 sinnum stærra en rúmtak strokksins sjálfs; með öðrum orðum: til þess að hita strokkinn upp í hitastig vinnueimsins þurfti að eyða eimi, sem var að rúmmáli 2—3 sinnum stærri en rúm- tak vinnustrokksins, og allur sá hiti, sem hann innihélt, tapaðist alveg. Með öllum þessum athugunum komst Watt að þeirri niðurstöðu, að ómögulegt væri að nota strokkinn bæði fyrir vinnustrokk og eimþétti,
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Sjómannadagsblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sjómannadagsblaðið
https://timarit.is/publication/557

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.