Samtíðin - 01.12.1934, Blaðsíða 28

SASatÍÐIN
ritað í Taormina, Leipzig, París,
Grindavík, Reykjavík, Los An-
geles, Laugarvatni, Barcelona,
Kaupmannahöfn og svo framveg-
is.
Laxness er allra íslenskra höf-
unda. ríkastur af hinum fjarstæð-
ustu og öfgafylstu andstæðum.
Áður komu andstæðurnar fram
eins og tvístruð og óviðráðanleg
auðlegð þess manns, sem ekkert
ræður við sinn eigin auð. Mynd-
irnar, sem hann dró upp voru
sundurleitar, ósamræmar en svip-
ríkar, geð'olær sjálfs hans, sern
þær lék, vindur úr öllum áttum.
Nú eru þær orðnar fastari í stíl,
einfaldar í allri sinni margfeldni,
margfaldar í allri sinni einfeldni.
Laxness á einhverskonar töfra-
spegil, sem gerir eina mynd úr
mörgum og margar myndir úr
einni, og með því verða þær að
lifandi kvikindum, manngörmum
eða hundtíkum. Geðblær sjálfs
hans hefir með hverri nýrri sögu
meir og meir orðið geðfasti,
sem varpar furðulegri birtu yfir
þessar myndir og gefur þeim
jafnvel nokkurn, undarlegan hita,
sem minnir á hita hins lifandi
blóðs, en er þó í raun og veru
alt annar hiti. Stíll Laxness um
málfar átti frá upphafi til bæði
hyl og streng, en var oftast lík-
astur því, er grunt leirugt vatn
fellur yfir urð, en fellur bratt, og
var gaman að. Nú hefir hann
nálgast jafnvægi og aukist að
dýpt og styrk, og drukkið í sig
margskonar auðlegð bæði úr
hörmungum íslenskrar þjóðar og
sigrum hennar og er þó með
framandi blæ hins nýkomna.
Þannig er hann orðinn að afar á-
fengum og sterkum seið. Svo
ramman galdur í máli á enginu
Islendingur annar en Laxness, og
hann beitir líka þeim galdri með
mestu ófyrirleitni og ráðnum
vilja, að villa mönnum sýn og
trylla þá. Því að það er ekki
líknargaldur, sem Laxness vill
gala, heldur rammigaldur þess,
sem er sjálfstæður, sjálfum sér
nógur, tröllaukinn, stór.
Ekki er undarlegt, þó að kunn-
átta Laxness hafi dugað honum.
Sögur hans úr flæðarmálinu
(Salka Valka) hefir rutt honum
veg til erlendra þjóða. Frá því
hefir verið sagt í íslensku út-
varpi, að tvöföld postulatala
danskra ritdómara hafi lokið á
þær sögur miklu lofsorði. Þegar
það varð hljóðbært, tóku nokkrir
.stórriddarar á borð við Helga
Hjörvar sig saman um að ryðja
honum veg inn í borg hins pen-
ingalega áhyggjuleysis. Og þeir
kerúbar voru í borgarhliðinu,
sem sýndist að hér kæmi maður,
sem gott væri að hafa í borginni,
og hann hlyti að vera stór, því
að hann fyrirleit menn. Þeim
fórst álíka og kvenfélaginu, sem
gaf Bjarti í Sumarhúsum kú.
— Takk. „Það er einkenni allra
26