Fréttablaðið - 16.02.2011, Side 15

MIÐVIKUDAGUR 16. febrúar 2011 15
Þorskastríðin eru mikilvægur þáttur í sameiginlegu minni
Íslendinga. Þau eru sögð lýsandi
dæmi um þann dug sem þjóðin
geti sýnt þegar að henni er sótt,
og sönnun þess að Íslendingar geti
skipt sköpum á alþjóðavettvangi.
Sitthvað er til í þessu en þó er
sagan flóknari þegar vel er að gáð.
Samstaðan er ýkt, lítið gert úr því
að semja þurfti til sigurs og mis-
skilningi um frumkvæði Íslend-
inga í hafréttarmálum hampað. Til
verður goðsögn af einhuga hetjum
og hin raunsanna mynd hverfur í
skuggann.
Í síðustu átökum um Icesave
hefur þetta sést vel. Í nýlegri ræðu
í Valhöll minntist Bjarni Benedikts-
son, formaður Sjálfstæðisflokksins,
þess að forveri hans í því embætti,
Ólafur Thors, hefði verið fremstur í
flokki þeirra ráðamanna sem sömdu
við Breta um lok fyrsta þorska-
stríðsins árið 1961. Þremur árum
fyrr hafði vinstri stjórn Hermanns
Jónassonar fært fiskveiðilögsög-
una út í 12 sjómílur og Bretar sent
herskip til verndar togurum sínum.
„Samningar eru svik,“ sögðu stjórn-
arandstæðingar í Framsóknar-
flokki og Alþýðubandalagi og kröfð-
ust þess að Íslendingar berðust til
þrautar undir vígorðunum frægu
sem Magnús Kjartansson lét falla
við mikinn fögnuð í byrjun átak-
anna: „Við semjum ekki við Breta,
við sigrum þá.“ Reyndar gætti einn-
ig gremju meðal sjálfstæðismanna;
einn þingmaður skellti hurð víst svo
hart eftir þingflokksfund um málið
að rúður brotnuðu. En „hroðaleg-
ustu svikin sem auðið er að fremja
... eru einmitt þau að svíkjast um að
semja“, sagði Ólafur Thors og hafði
sitt fram.
Auðvitað eru sögulegum saman-
burði af þessu tagi takmörk sett.
Hitt er þó ljóst að seinni þorska-
stríðunum tveimur lauk einnig
með samningum og komu foringj-
ar Sjálfstæðisflokksins þá líka við
sögu. Árið 1972 færði vinstri stjórn
Ólafs Jóhannessonar lögsöguna út
í 50 mílur og aftur blossaði upp
þorskastríð. Ári síðar fannst flest-
um sjálfstæðismönnum sjálfsagt
að þeir styddu þá lausn 50 mílna
deilunnar sem Ólafur Jóhannes-
son mælti með eftir viðræður við
breska valdhafa. Alþýðubanda-
lagsmenn í ríkisstjórn vildu alls
ekki semja frekar en fyrri daginn
og fordæmdu „makkið“. En Ólafur
hafði sitt fram og naut fulltingis
forystumanna Sjálfstæðisflokks-
ins þótt sitt sýndist hverjum í
„grasrótinni“.
Árið 1975 var enn fært út, í þetta
sinn í 200 mílur, og enn skarst
í odda á miðunum. Geir Hall-
grímsson var orðinn formaður
Sjálfstæðisflokksins og forsætis-
ráðherra í stjórn með framsókn-
armönnum. „Semjum til sigurs
eða berjumst til sigurs,“ sagði
Geir og kaus greinilega fyrri kost-
inn. Glöggt sást það í ársbyrjun
1976 þegar hann hélt til viðræðna
í London og vildi að stjórnarflokk-
arnir féllust á samningsdrög sem
þá urðu til. En Ólafur Jóhannesson
og aðrir framsóknarmenn sökuðu
Geir um að hafa látið allt of mikið
undan. Stjórnin riðaði til falls, óein-
ingin var alger. Geir varð að gefa
eftir heima fyrir, þorskastríðið
geisaði áfram og komst í algleym-
ing. Um sumarið sáu Bretar þó loks-
ins að sér enda löngu orðið ljóst að
ríki heims höfðu náð sátt um 200
mílna lögsögu. Þótt uppgjöfin væri
nær öll Breta megin lauk þessu síð-
asta þorskastríði einnig með samn-
ingum sem Alþýðubandalagið for-
dæmdi að venju. En fáir tóku undir
í þetta sinn.
Staðreyndin er sú að öllum
þorskastríðunum lyktaði með sam-
komulagi við Breta. Staðreyndin er
líka sú að í öllum þorskastríðunum
gætti mikils ágreinings innanlands.
Vissulega náðist sátt á Alþingi þess
á milli og almenningur fordæmdi
einum rómi aðfarir breskra her-
skipa á miðunum. En goðsögnin
um einhuga þjóð stenst samt ekki.
Stjórnmálamenn tókust stöðugt á,
liðsmönnum Landhelgisgæslunnar
fannst ráðherrar stundum eintómar
liðleskjur, til voru ráðherrar sem
kvörtuðu yfir því að skipherrar
varðskipanna vildu alltaf „leika
þjóðhetjur“, embættismenn rif-
ust sín á milli og þar fram eftir
götunum.
Loks má leiða hugann að því
hvernig þorskastríðin unnust.
Ekki má vanmeta dugnað varð-
skipsmanna en átökin voru háð
bæði á sjó og landi. Hernaðar-
mikilvægi Íslands í kalda stríð-
inu bætti vígstöðuna til muna og
þróun hafréttar ekki síður. Stund-
um voru Íslendingar þá framarlega
í flokki en oftar voru þeir þó spor-
göngumenn. Þannig urðu tímamót
árið 1945 þegar Bandaríkin eign-
uðu sér auðævi á landgrunni sínu
og tóku sér rétt til að stjórna fisk-
veiðum ofan þess. Ýmis ríki í Mið-
og Suður-Ameríku gengu á lagið
og kröfðust 200 mílna lögsögu, á
sama tíma og Íslendingar voru að
berjast fyrir að færa eigin land-
helgi úr þremur mílum í fjórar og
mörgum árum áður en 200 mílna
lögsögu var lýst yfir hér við land.
Saga þorskastríðanna er merk saga
smáþjóðar í hörðum heimi, allt of
merk til að hún sé gerð að væminni
goðsögn um einhug og frumkvæði
sem ekki var.
Goðsagnir þorskastríðanna
Sagnfræði
Guðni Th.
Jóhannesson
sagnfræðingur og
rithöfundur
En goðsögnin
um einhuga þjóð
stenst samt ekki.
AF NETINU
Aukin verðmætasköpun
Verkalýðshreyfingin getur hvatt til aukinnar verðmætaframleiðslu víða í
þjóðfélaginu – þannig verður meira til skiptanna – og lífskjör geta batnað
aftur hér á landi.
En í dag er staðan sú – eins og flestir vita – að atvinnulífið hefur ekkert að
bjóða – að meðaltali.
Sem dæmi mætti nefna það – að verkalýðshreyfingin gæti t.s. kynnt sér
betur delluna sem hefur viðgengist í veiðiráðgjöf hérlendis undanfarin ár
– og hvatt t.d. til að gerð verði áreiðanleikakönnun um stofnstærð botn-
lægra fiskistofna hérlendis – eins og gert var í Barentshafi 2005 og þá kom
í ljós að þorskstofninn þar var 70% vanmetinn!! [...] Aukning aflaheimilda
virðist einfaldasta og öruggasta leiðin til að stefna að bættum lífskjörum
hérlendis á sem skemmstum tíma.
kristinnp.blog.is/ Kristinn Pétursson
Skotið fyrst, skoðað svo
Skólabörn í Reykjavík unnu mikilvægan sigur þegar Bezti flokkurinn og
bakhjarl hans í borgarstjórn ákváðu að gefa eftir og hætta við boðaðan
niðurskurð í kennslu í grunnskólunum.
Fram kom hjá formanni menntaráðs að þegar Bezti og bakhjarl hans í
borgarstjórn fóru að skoða málið þá hafði þeim brugðið yfir því að á undan-
förnum misserum hafi þegar verið skorið niður í kennslunni.
Því miður er þetta einkennandi fyrir Bezta og bakhjarl hans í borgarstjórn.
Fyrst er skotið – svo er skoðað!
blog.eyjan.is/hallurm Hallur Magnússon
Dagur menntunar
í ferðaþjónustu
Samtök ferðaþjónustunnar halda fund 18. febrúar 2011 kl. 08:30-
12:00 á Hilton Reykjavík Nordica og er markmið fundarins að ræða
mikilvægi fræðslu og símenntunar starfsfólks í ferðaþjónustu.
Dagskrá
Kl. 08:30 Setning fundarins
Árni Gunnarsson, formaður Samtaka ferðaþjónustunnar
Kl. 08:40 BEST – Consultancy, Development, Strategies & Training
Empowering staff: increased satisfaction and profitability
Helmut Kronika – framkvæmdastjóri
Kl. 09:25 Það læra menn sem fyrir þeim er haft!
Um leiðir til að hjálpa fólki í ferðaþjónustu til að þróast í starfi
Hróbjartur Árnason, lektor við Menntavísindasvið HÍ
Kl. 10:00 Fræðslustarf SAF – stiklað á stóru
María Guðmundsdóttir, upplýsinga- og fræðslufulltrúi SAF
Kl. 10:15 Kaffi
Kl. 10:45 Fagráð ferðaþjónustunnar
Hver eru næstu skref?
Guðmunda Kristinsdóttir, Fræðslumiðstöð atvinnulífsins
Kl. 11:00 Starfsþjálfun í fyrirtækjum SAF
Guðni Hrafn Grétarsson, Veitingahúsið Perlan
Sigurður Björgvin Helguson, nemi
Kl. 11:10 Meistaranámið í MK
Hvernig gengur tilraunakennslan?
Baldur Sæmundsson, áfangastjóri
Kl. 11:20 Gerum betur.is
Sköpum ánægju í ferðaþjónustu: Íslensk þjónustumyndbönd
Margrét Reynisdóttir, framkvæmdastjóri
Kl. 11:30 Endurmenntun HÍ og Háskólinn á Hólum
Hvað er í boði fyrir ferðaþjónustuna?
Kristín Jónsdóttir Njarðvík, endurmenntunarstjóri Háskóla Íslands
og Kjartan Bollason, lektor
Kl. 11:40 Afhending starfsmenntaviðurkenningar SAF
Katrín Júlíusdóttir, ferðamálaráðherra
Fundarstjóri er Áslaug Alfreðsdóttir, Hótel Ísafjörður
Í kaffihléi munu helstu starfsmenntasjóðir og fræðsluaðilar í ferðaþjónustu vera með
kynningu á starfsemi sinni. Ekkert þátttökugjald, þátttaka tilkynnist í síma 511-8000 eða
með tölvupósti info@saf.is