Stundin - 01.09.1940, Blaðsíða 45

S T U N £> I N
45
»
nátttrölla höndum«
Eg vil leiða athygli að ofan-
nefndu ádeiluriti Eiríks læknis
Kjerulfs una skrautútgáfu forn-
rita vorra. Kjerulf finnur að
því, að sögunum sé gefinn sá
vitnisburður í formálum fyrir
þeim, að þær hafi geymzt í arf-
sögum og munnmælum öldum
saman, unz farið var að færa
þær í letur á 12. og 13. öld, og
að þær sé einskonar historisk-
ar lygasögur. Þetta er í fyrsta
sinn, að sögurnar eru skrautút-
gefnar, og það er líka í fyrsta
sinn, að þær fá annan eins vitn-
isburð. Það fer ekki vel á því.
Það er líkast því, að skrautinu
sé varið á þær fyrir þann kost-
innn, að vera lygasgur! Kjerulf
athugar það, að engin rök sé
færð fyrir þessum vitnisburði í
formálunum. Formálarnir eru í
rauninni ekki nema eintómur
söguburður um það, hvaða
skoðun menn gera sér sanninda
laust erlendis, einkanlega í Nor
egi, um sögurnar. Kjerulf furð-
ar, að útgefendur skrautútgáfu
leggi trúnað á „arfsögur”, sem
von er, því að Latínuskólakenn-
arar í minni tíð voru fullir
þeirrar trúar, að til hafi hlotið
að vera rúnarit að fornu. Kjer-
úlf kveður lika upp, í riti sínu,
kenningu samræma þessari,
sem sé afrit af glötuðum rúna-
handritum. En hann gerir enn
betur. Hann leiðir sönnur að
kenningunni. Því hefur enginn
orkað fyrr. Meðal annarra rök-
semda kveður hann handritin
sjálf til vitnis um það, að á
þeim sé tvennskonar stafsetn-
ing, venjuleg latínuletursstaf-
setning og rúnastafsetning,
hvor innan um aðra, líklega á
hverri blaðsíðu. Orðin með rúna
stafsetningu, segir Kjerúlf,
,,eru leifar hinna fornu rúna-
handrita”. Rúnastafsetning á
handriti eru minjar rúnahand-
rits þess og segir til fyrrver-
anda rúnahandrits á líkan hátt
og hleðsla í rúst ber vitni um
fyrrverandi vegg. Samkvæmt
þessari kenningu stafa sögur
vorar upphaflega frá mikið
eldri skilrikjum en handritun-
um, sem sé rúnaritum, er
geymdust öldum'saman þangað
til, að þau voru afrituð á hand-
ritin rrieð bókstöfum í stað
rúna, eins og Sturlunga um
getur. Eftir kenningu hans eru
sögur vorar því ekki munn-
mælasögur heldur sannsöguleg-
ar, skráðar samtímis þeim
mönnum og viðburðum, sem
sögurnar fjalla um. Þannig skil
ur Kjerulf við formála útgef-
enda. Eins og þegar er á vikið,
er hann ekkert nema orðaskrap
norsku sagnaræningjanna, sem
feður vorir afvirðu, og óþjóð-
legur, því hann spillir mætum
manna á sögunum, svæfir þjóð-
legan áhuga á tungu og bók-
menntum vorum og skyggir
fræðiafrek forfeðra vorra. Til
þessa finna útgefendur ekki því
þeir eru farnir að draga taum
Norðmanna án þess að verða
þess varir, og hvorugt er þeim
láandi, því þeim er vorkunn,
svo bága aðstöðu sem vér höf-
um haft til að stunda ísl. fræði
til brauðs og atvinnu fram til
síðustu ára. Námið varð að
sækja til Kaupmannahafnar,
þar sem sagnritunartogstreitan
sat í hærra haldinu og íslenzka
var „taboo” eins og kjöt á
föstu. Norrænu mátti nefna,
altam linguam septentrionalem,
eða gamal-norsku, en ekki ís-
lezku. Ræður að líkum, að loft-
ið þar var ekki heilnæmt strjál-
ingi, ungra Islendinga, er réð-
ust þangað til náms. Ó-
skemmdir komu þó sumir úr
þeirri för, brauðlausir, en um
hina hefur einatt þótt að þeim
hafi förin reynzt svipað og Þór
förin til Útgarða-Loka. Þeir
hafi orðið fyrir sjónhverfingum
og þeim mun verri en Þór, að
þeir losna ekki við þær, þegar
úti er, svo þeir halda sig lært
hafa það, sem þeim aldrei var
kennt. Það er því ekki að bú-
ast við, að þeim finnist þörf á
að sópa frá sínum dyrum. Hitt
er kynlegra, að blöð vor og
tímarit skuli þegja um rit Kjer-
ulfs og hina merkilegu og þjóð-
legu kennningu hans. Blöðin,
sem eru; spáhrafnar þjóðarinn-
ar og eiga að fræða hana um
allan heim, og allt, sem til
hennar tírs og tíma heyrir, því
opna þau ekki dyr opinberrar
ræðu um þessa nýju, rökstuddu
kenningu, sem snýr gamalli
þjóðtrú í vísindalega vissu og
verpur auknum ljóma yfir fræði
afrek forfeðra vorra. Því þessi
rökstudda kenning festir bæði
sannsögulleik sagna vorra og
fortekur norsku togstreituna
með öllu. Eftir henni kemur
það ekki til nokkurra mála, að
aðrir en Islendingar séu arftak-
ar fornritanna, fyrst þau stafa
frá rúnaritum. Jafnvel norska
rithöndin, eins og Jón rektor
titlaði hana, af því að hún væri
ekki sannanlega fremur norsk
en íslenzk, hrekkur ekki til að
helga Norðmönnum neitt okk-
ar fornrita. Einnig skýrir kenn-
ingin það, sem engum hefur
skilist: Hví skyldi Islendingar
hafa ritað sögu Noregs? Það
eru átthagaskipti, og ættjarð-
arást til forns ættlands, sem
kemur þeim til að festa rúnum
minninguna um upphaf sitt og
ættland fornt öldum saman
fyrr en hinar þjóðirnar eignast
fræðaskruddur þess kyns, og