Morgunblaðið - 21.07.2009, Side 19

19
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 21. JÚLÍ 2009
Rautt, hvítt og blátt Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra speglaðist í vel viðeigandi fánalitum þegar hann kynnti skiptingu ríkisbankanna í Þjóðmenningarhúsinu í gær.
Eggert
FYRIR hrun var
árangur útrásarvíking-
anna oft útskýrður þann-
ig að skjótar ákvarðanir,
án tafsamrar umhugs-
unar, lægju að baki. Nú á
að keyra Icesave í gegn-
um þingið á sama hátt.
Hraðinn skiptir öllu máli,
en engin þörf virðist vera
á að kanna málið til
þrautar.
Þau vinnubrögð eru
óverjandi því Icesave-samkomulagið
er eitt mikilvægasta mál sem Alþingi
hefur fjallað um. Þingið hefur ekki
fengið nema örfáar vikur til að fjalla
um samkomulagið, því hefur ekki gef-
ist tækifæri til að gera sjálfstæða
greiningu á samningnum og verulegur
vafi leikur á því að framkvæmdavaldið
hafi upplýst löggjafann nógsamlega
um forsendur hans, tilurð og mögu-
legar afleiðingar.
Fjölmargir hafa bent á mikla galla á
samningnum, sem óvefengjanlega
munu kosta Íslendinga háar upp-
hæðir. Áður en Alþingi samþykkir
samninginn þarf það að krefjast þess
að samninganefndin svari þessari mál-
efnalegu gagnrýni. Þetta mál varðar
ýtrustu þjóðarhagsmuni og það má
ekki draga niður í pólitískar skot-
grafir.
Úttektir á efnahagslegum
afleiðingum
Allir útreikningar sem ég hef séð á
afleiðingum Icesave-samningsins eru
gallaðir. Nokkurs konar Excel-
hagfræði er notuð þar sem forsendur
eru settar fram í Excel-skjölum og
greiðslugeta áætluð.
Í Excel-hagfræðinni er oft miðað við
hagkerfið eins og það var árið 2007.
Síðan þá hafa umfangmiklar atvinnu-
greinar, s.s. bankastarfsemi, að mestu
horfið. Jafnframt endurspegla þessir
útreikningar mikið óraunsæi varðandi
gengisþróun og verð-
mætasköpun, sem
setja verulegt strik í
reikninginn en er
skautað harla hratt
fram hjá. Þessir út-
reikningar taka heldur
ekki mið af því hvernig
skattbreytingar hafa
áhrif á hegðun ein-
staklinga og fyr-
irtækja, en þær hafa
áhrif á stöðu ríkissjóðs,
sem hefur frekari áhrif
á skatta. Slíka ferla
þarf að greina í útreikningum, en það
hefur ekki verið gert.
Icesave-útreikningana verður að
nálgast á annan hátt, það þarf að taka
tillit til mun fleiri þátta en gert hefur
verið, ekki síst hinna þjóðhagslegu, og
beita þannig því sem kallast í hagfræð-
inni almenn jafnvægisgreining.
Þetta ætti að blasa við hverjum
manni, en hefur í asanum og ofurkapp-
inu orðið útundan.
Á hvern veg skal semja?
Icesave-lánið á að skilyrða miðað við
efnahagsþróun á Íslandi, verðmæta-
sköpun, útflutningstekjur og inn-
heimtu á eignum Landsbankans.
Ef forsendur, sem gefnar eru í
greinargerð Seðlabanka með samn-
ingnum um hagvöxt og innheimtu á
eignum Landsbankans, nást, þá verð-
ur allt lánið greitt. Ef verr gengur
greiðum við minna. Ef allt fer á versta
veg og hagvöxtur verður að meðaltali
enginn, eða neikvæður, á samnings-
tímanum yrði allt lánið fyrirgefið.
Við þurfum trúverðuga
álitsgjafa og samningamenn
Sá álitsgjafi, sem ríkisstjórnin virð-
ist hafa leitað mest til, Seðlabankinn,
er einnig sú stofnun sem átti að standa
vaktina fyrir hrunið. Þar hefur verið
skipt um yfirstjórn, en sérfræðingar
bankans, sem sáu ekkert athugavert
fyrir hrunið, halda því nú fram að Ice-
Meðal Breta og Hollendinga ríkir
ekki reiði eða refsigleði í garð Íslend-
inga, fremur samúð, sanngirni og
hjálpfýsi. Íslenskir bankar, eftirlits-
aðilar og stjórnvöld eru að sönnu ekki
hátt skrifuð meðal þeirra, en fyrirlitn-
ingin á þarlendum bankamönnum og
yfirvöldum er engu minni.
Hið eina, sem eftir stendur, er að
sært stolt embættismanna og fall-
valtra stjórnmálamanna í Bretlandi og
á Hollandi kynni að verða til þess að
aðildarumsókn Íslands til ESB yrði
torsóttari en ella. Um það er þó lítið
hægt að fullyrða til eða frá, ferlið er
langt og strangt, efasemdir eru uppi
um stækkun sambandsins almennt að
svo stöddu og í Brussel vita menn upp
á sig skömmina hvað varðar gallað
innistæðutryggingakerfið og máttleysi
eftirlitsstofnana.
En hafi einhverju af þessu verið hót-
að ber íslenskum stjórnvöldum ský-
laus skylda til þess að segja þjóðinni
frá því umbúðalaust. Þjóðin þarf að
vita það fyrir víst til að geta gert upp
hug sinn.
Mótaðilar okkar hafa frá upphafi
vitað að samningaferlinu lyki ekki fyrr
en Alþingi staðfesti samninginn. Það
væri því ekki verið að svíkja einn eða
neinn ef Alþingi hafnaði núverandi
samningsdrögum eða frestaði þing-
legri meðferð þeirra.
Það er hlutverk íslenskra stjórn-
málamanna að sannfæra Evrópuþjóð-
irnar um að Alþingi þurfi meira en
nokkrar vikur til ákvörðunar, að samn-
ingstillagan sé óaðgengileg fyrir Ís-
lendinga, að hún sé landi og þjóð allt of
þungbær og það sé ósanngjarnt að Ís-
lendingar beri einir ábyrgðina á inni-
stæðutryggingakerfi Evrópusam-
bandsins.
Kapp er best með forsjá. Íslenska
þjóðin á það skilið að stjórnmálamenn
hennar beiti betri aðferðafræði en út-
rásarvíkingarnir í ákvarðanatöku.
Eftir Jón Daníelsson » Icesave-lánið á að
skilyrða miðað við
efnahagsþróun á Ís-
landi, verðmætasköpun,
útflutningstekjur og
innheimtu á eignum
Landsbankans.
Jón Daníelsson
Höfundur er prófessor við
London School of Economics.
Er ríkisstjórnin að gera samskonar
mistök og útrásarvíkingarnir?
save-samkomulagið sé í góðu lagi.
Mjög bjartsýnislegar forsendur í áliti
Seðlabankans á Icesave-samkomulag-
inu vekja efasemdir um hlutleysi hans.
Við þurfum samningamenn og efna-
hagssérfræðinga, sem eru óflekkaðir
af aðdraganda hrunsins, hvort heldur
er vegna aðgerðaleysis eða rangra að-
gerða. Fyrst og síðast þarf þó að skipa
samninganefndina fólki, sem hefur
mikla og farsæla reynslu af alþjóð-
legum samningaviðræðum, því hér er
tekist á um verulega og flókna hags-
muni af mikilli hörku.
Slíkir menn kunna að vera vand-
fundnir umhverfis Arnarhól eða ann-
ars staðar í íslenska stjórnkerfinu.
Hugsanlega þurfum við að leita utan
landsteinanna eftir aðstoð. Hún er
kannski dýr, en við höfum ekki efni á
að láta íslenska áhugamenn semja við
erlenda atvinnumenn.
Hvað gerist ef við frestum
samþykkt fram á haust?
Okkur er sagt að frestun eða höfnun
á þeim samningi sem nú er á borðinu
muni valda miklu tjóni fyrir Ísland.
Þetta tjón hefur þó hvergi verið skil-
greint. Ýjað er að því að Íslandi verði
vísað úr EES, Evrópusambands-
umsóknin verði fyrir truflun, eignir
ríkisins gerðar upptækar eða að AÞG-
samningurinn og tengd lán verði sett í
uppnám.
Allt er þetta afar ósennilegt. Að-
stæður eru með allt öðrum hætti nú en
í haust, þegar menn óttuðust að Ísland
kynni að vera sú þúfa er velti hlassi
fjármálakerfis Evrópu.
ÉG VIL hvetja þá sem ætla
að blanda sér í umræðurnar
um ESB til að stunda sjálfs-
ritskoðun. Sleppum því að
kalla andstæðinga okkar
svikara, landráðamenn,
heimóttarlega, óupplýsta,
hafandi aldrei hleypt heim-
draganum og svo framvegis.
Eins og nafnið bendir til er
bandalagið sem Frakkar og
Þjóðverjar komu á fót, til að
binda enda á sífelldar styrj-
aldir á meginlandi Evrópu,
efnahagsbandalag. Um það
þarf umræðan að snúast
(reyndar að hefjast); hvort
af bandalaginu sé umtals-
vert gagn fyrir Ísland, í
fjármunum mælt. Við höfum
margheyrt rökin sem fram
komu í leiðara Morg-
unblaðsins nú nýlega, sem
sé að við eigum heima í hópi
lýðræðisríkja Evrópu. Þessi
skarplega ályktun höfundar
leiðarans kom 65 árum of
seint. Ísland skipaði sér þar
þegar árið 1944. Blöndum
Jóni heitnum Sigurðssyni
forseta líka sem minnst í
málið.
Ég held líka að flestallir
Íslendingar kynnu vel að
meta að Ólafur Ragnar
Grímsson og fylgifiskar
hans létu þjóðina í friði með
þetta mál og önnur. – Þeir
taki það til sín sem eiga.
Einar S.
Hálfdánarson
Stundum
sjálfsrit-
skoðun
Höfundur er hæstaréttar-
lögmaður og löggiltur endur-
skoðandi.