Morgunblaðið - 21.07.2009, Side 30

MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 21. JÚLÍ 2009
Myndin sem dregin er upp afRússlandi nútímans í bókÖnnu Polítkovskaju, Rúss-
land Pútíns, er svo nístandi að eng-
inn er ósnortinn. Sumir kaflarnir
eru reyndar svo hrikalegir að ef til
vill væri rétt að vara við bókinni.
Hún er ekki fyrir viðkvæmar sálir,
sumar lýsingarnar, t.d. á aðbúnaði
hermanna, eru svo skelfilegar.
Hægt er að lýsa Rússlandi á ann-
an hátt, í mannsorpinu eru alltaf til
gimsteinar. En Polítkovskaja taldi
sig ekki þurfa að fægja opinberu
glansmyndina.
Hún hafði andstyggð á Pútín og
öllu sem hann stóð fyrir, taldi að
hann væri fyrst og fremst gamall
KGB-fantur sem fyrirliti eigin þjóð,
áliti fólk vera „tól“. KGB hefði aldr-
ei borið virðingu fyrir neinu nema
valdi og þannig væri Pútín líka inn-
réttaður.
„Þess vegna telur hann að hann
geti gert hvað sem honum sýnist við
okkur, leikið sér að okkur eins og
hann lystir, tortímt okkur eins og
honum hentar,“ segir hún. Pútín
var forseti þegar bókin var skrifuð
2004 en er nú forsætisráðherra með
alla þræði á sinni hendi.
  
Polítkovskaja var ekki gröm, húnvar bálreið, sagði skoðanir sín-
ar umbúðalaust og af mikilli tilfinn-
ingu. Hún vissi um hættuna en galt
fyrir hugsjónir sínar með lífinu.
Og henni svíður sárt að þjóðin
skuli sætta sig við ástandið, láta
nægja að hvísla um gegndarlausa
spillingu, stríðsrekstur og einræð-
isbrölt leiðtoganna. Hlæja í laumi
þegar þeir ganga fram af henni en
bera örlög sín og harm með enda-
lausri þolinmæði. Sama æðru-
leysinu og í tíð Stalíns og keis-
aranna.
  
Stundum er grimmdin meðvituðog skipulögð. En oft er eins og
hörmungarnar, t.d. manntjónið í
gíslatökunni í Beslan 2004, eigi
fremur rætur í hugleysi og hrein-
ræktuðu klúðri sem síðan er breitt
yfir með þöggun. Polítkovskaja
rekur einnig vandlega mál eins og
gasárás í kjölfar gíslatöku í Moskvu
2003; klúðrið var þar í forgrunni.
Og dæmin um tillitsleysið í sam-
skiptum embættismanna við borg-
arana eru sum ótrúleg. Kona leitar
að líki sonar síns í Tsjetsjníu, hann
hafði verið skilinn eftir á vígvell-
inum. Eftir langa mæðu finnur hún
loks sjálf líkhúsið og þá er búið að
búta líkin á staðnum í sundur. Hún
þekkir hauskúpu sonarins.
  
Andóf er leyft að vissu marki. Ogreynt er að varpa blæ laga og
reglu yfir ákvarðanir, þrátt fyrir
allt starfar kjörið þing í landinu. En
það er máttlaust verkfæri valda-
klíkunnar. Stöku sinnum virkar
réttarkerfið eðlilega, eins og óvart.
Innan klíkunnar togast á ólík öfl en
öll fégráðug, að sögn Polítkovs-
kaju. Stundum getur hentað einum
hópnum að beita lögunum gegn hin-
um í braskinu. Einnig þarf að fá
trúgjarna Vesturlandabúa til að
halda að réttarríkið sé við lýði í
Rússlandi. Hún nefnir dæmi um að
þrýstingur vestrænna ráðamanna
hafi áhrif á Pútín og fái hann til að
grípa inn í vegna mannréttinda-
brota.
  
En eigum við að trúa Polítkovs-kaju? Við getum aðeins reynt
að nota eigin dómgreind. Allt snýst
þetta um trúverðugleika. Við erum
ekki sjálf á staðnum, tölum ekki
einu sinni málið. En mikið af því
sem hún fullyrðir rökstyður hún
vandlega með því að vitna í opinber
gögn. Stundum vitnar hún í heim-
ildarmenn undir dulnefni.
Sumt getum við sannreynt strax.
Polítkovskaja segir að í máli um-
deilds ofursta, Júrís Búdanovs, hafi
í upphafi verið reynt að fá hann
sýknaðan af morðákæru í Tsjetsj-
níu með því að segja að hann hafi
ekki verið sjálfráður gerða sinna
vegna geðræns sjúkdóms.
  
Hvert leitaði verjandinn (semreyndar naut í upphafi fulls
stuðnings saksóknarans!) um sér-
fræðiálit? Til Serbskí-stofnunar-
innar sem í tíð sovétstjórnarinnar
var látin úrskurða andófsmenn geð-
veika.
Tamara Petsjerníkova, prófessor
við stofnunina, tók þá þátt í þessum
andstyggilega skollaleik með fræði
sín í þágu Kremlverja. Hún starfar
enn hjá Serbskí og niðurstaða
Petsjerníkovu var auðvitað að Búd-
anov hefði ekki verið sjálfráður
gerða sinna vegna tímabundinnar
geðveiki. Niðurstöðu hennar var
síðar vísað frá en tengingin við sov-
étskeiðið vekur óhug. kjon@mbl.is
Bók fyrir viðkvæmar sálir? Nei!
AF LISTUM
Kristján Jónsson
» Og henni svíður sártað þjóðin skuli sætta
sig við ástandið, láta
nægja að hvísla um
gegndarlausa spillingu,
stríðsrekstur og einræð-
isbrölt leiðtoganna.
Reuters
Lifir! Stuðningsmenn tjáningarfrelsis heilsa Medvedev Rússlandsforseta
með myndum af Polítkovskaju á mótmælafundi í Amsterdam í júní.
Rússneska blaðakonan og mann-
réttindasinninn Anna Polítkovskaja
fæddist árið 1958, hún var myrt í
lyftunni í íbúðarblokk sinni í
Moskvu í október 2006. Enn er ver-
ið að rétta yfir meintum morð-
ingjum hennar en fátt verið upplýst
um ástæðurnar fyrir ódæðinu.
Sumir telja að ráðamenn í Kreml
eða liðsmenn þeirra í Tsjetsjeníu
hafi gefið skipun um morðið eða
a.m.k. ekki reynt að hindra það.
Polítkovskaja varð þekkt fyrir að
segja frá hryllingi stríðsins í Tsjetsj-
eníu og mannréttindabrotum Kady-
rov-feðganna í héraðinu. Hún ritaði
nokkrar bækur og hlaut fjölda al-
þjóðlegra verðlauna.
Hættuleg rödd
Þú færð 5 %
e n d u r g r e i t t
í Regnboganum
Sími 551 9000
ÓDÝRT
Í BÍÓ
Í REGNBO
GANUM 500kr. allar myn
dir
allar s
ýning
ar
alla þ
riðjud
aga
„Á ÉG AÐ GÆTA SYSTUR MINNAR“
abigai l bresl in cameron diaz
FRÁ LEIKSTJÓRA
„THE NOTEBOOK“
Byggð á metsölubók Jodi Picault sem farið
hefur sigurför um heiminn
HHH
„þessi fallega og átakanlega
kvikmynd hlýjar manni bæði um
hjartaræturnar og rífur í þær”
- Ó. Þ. I., Kvikmyndir.com
PUNGINN ÚT
Frábær gamanmynd
með Seann William Scott
úr American Pie og
Dude Where Is My Car?
Stórskemmtileg
sumarmynd uppfull af
gáskafullum atriðum
og grófum húmor.
Í HVERT SINN SEM HANN FER Í VINNUNA ER ÞAÐ UPP Á
LÍF OG DAUÐA. ÓTRÚLEG MYND SEM BYGGÐ ER Á SÖNNUM
HEIMILDUM, UM HÆTTULEGASTA STARF Í HEIMI
PUNGINN ÚT
Frábær gamanmynd með
Seann William Scott úr
American Pie og Dude
Where Is My Car?
HHHH
- S.V. MBL
HHHH
- Ó.H.T, Rás 2
500 kr.
500 kr.
500 kr.
500 kr.
500 kr.500 kr.
500 kr.
Sími 462 3500
Þú færð 5 %
endurgreitt
í Borgarbíó
Þú færð 5%
endurgreitt
í Háskólabíó
SÝND Í SMÁRABÍÓI Þú færð 5% endurgreitt í Borgarbíói, Smárabíói og Regnboganum og Háskólabíói ef þú borga
SÝND Í SMÁRABÍÓ SÝND Í HÁSKÓLABÍÓ OG BORGARBÍÓ
ÞRIÐJUDAGUR ER TIL
500 KR. Á ALLAR SÝNING
Ísöld 3 (ísl. tal) kl. 6 LEYFÐ
Ice Age 3 (enskt tal/ísl.texti) kl. 6 - 8 LEYFÐ
My Sister‘s Keeper kl. 8 - 10 B.i.12 ára
Tyson kl. 10 B.i.14 ára
District 13 kl. 5:50 - 8 - 10:10 B.i.14 ára Year One kl. 10:10 B.i. 7 ára
My Sister‘s Keeper kl. 5:40 - 8 - 10:20 B.i.12 ára Ghosts of girlfriends past kl. 5:45 - 8 B.i. 7 ára
Ísöld 3 (ísl. tal) kl. 5:50 - 8 LEYFÐ Angels and Demons kl. 10:15 B.i.14 ára
Balls Out kl. 5:50 - 8 - 10:10 B.i. 12 ára
The Hurt Locker kl. 8 - 10:35 B.i. 16 ára
Ísöld 3 (ísl. tal) kl. 5:50 LEYFÐ
Ice Age 3 (enskt tal/ísl.texti) kl. 5:50 - 8 - 10:10 LEYFÐ
Ghosts of girlfriends past kl. 8 - 10:15 B.i. 7 ára
Year One kl. 5:45 B.i. 7 ára